برای ماه مارس سال ۲۰۲۶، توازن هستهای جهانی به یک نقطه بحرانی رسیده است. قدرتهای اصلی هستهای جهان همچنان هزاران کلاهک جنگی در اختیار دارند، در حالی که مدت اعتبار معاهدات کنترل تسلیحات به پایان رسیده است.
در این زمینه، کارزار نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل در ایران بر اساس اتهام غنیسازی اورانیوم و تلاش این کشور برای دستیابی به سلاح هستهای انجام میشود.
Modern.az یادآور میشود که در بحبوحه بحران نظامی-سیاسی فزاینده پیرامون برنامه هستهای ایران، هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، اظهار داشت که اگر هر کشوری در منطقه به سلاح هستهای دست یابد، آنکارا نیز به رقابت تسلیحات هستهای خواهد پیوست. به موازات آن، کارول ناوورتسکی، رئیسجمهور لهستان، نیز در مورد افزایش قدرت نظامی کشورش بر اساس پتانسیل هستهای آن اظهاراتی بیان کرد. پس از حمله روسیه به اوکراین، ولودیمیر زلنسکی نیز برای مدتی اظهاراتی مبنی بر بازگرداندن پتانسیل هستهای کشورش که به دلیل فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی داوطلبانه از آن دست کشیده بود، مطرح کرده بود.
بنابراین، کشورهایی که سالها از چشمانداز تبدیل شدن به یک کشور هستهای صرفنظر کرده بودند، برای انطباق با وضعیت ژئوپلیتیکی متغیر و بیثبات جهان، شروع به تفکر درباره این گام کردهاند.
در حال حاضر، کشورهایی وجود دارند که اگرچه رسماً دولت هستهای نیستند، اما عملاً کلاهکهای هستهای کشورهای دیگر در خاک آنها مستقر شده است. روسیه کلاهکهای هستهای خود را در بلاروس، که به تازگی به این فهرست پیوسته، مستقر کرده است. سلاحهای هستهای آمریکا نیز در تعدادی از کشورهای ناتو مستقر هستند. به عنوان مثال، در خود ترکیه – در پایگاه هوایی اینجرلیک، و همچنین در بریتانیا، ایتالیا، آلمان، هلند و بلژیک این سلاحها نگهداری میشوند. در مجموع، حدود ۱۵۰ بمب هستهای در ۶ کشور وجود دارد. لازم به ذکر است که در سال ۲۰۱۶، تعدادی از بمبهای هستهای از ترکیه به رومانی منتقل شدند و حاملهای آنها – بمبافکنهای استراتژیک B-52 و B-1B Lancer – به طور دورهای در آنجا مستقر میشوند.
کشورهای اروپایی و ترکیه در این فهرست، پیشتر توافقنامهای با آمریکا در مورد اشتراکگذاری سلاحهای هستهای امضا کردهاند. این بدان معناست که زرادخانه آمریکا میتواند در قلمرو آنها نگهداری شود، اما استفاده از آن سلاح هستهای تنها با اجازه واشنگتن امکانپذیر است.
در حال حاضر، روسیه، آمریکا، چین، فرانسه، بریتانیا، هند، پاکستان، کره شمالی و اسرائیل دارای سلاح هستهای هستند. از میان آنها، اسرائیل و کره شمالی با دور زدن معاهدات بینالمللی، عملاً به کشورهای هستهای تبدیل شدهاند.
لازم به ذکر است که گسترش باشگاه هستهای در حال حاضر هم با فشار قدرتهای بزرگ و هم با معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای، که یکی از معدود معاهدات باقیمانده از دوران گذشته در این زمینه است، محدود میشود.
اما اگر فهرست موجود را بررسی کنیم، روشن است که برخی کشورها میتوانند سلاحهای هستهای را به سرعت کافی به دست آورند. این امر در وهله اول به کشورهایی مربوط میشود که دارای انرژی هستهای پیشرفته، تحقیقات هستهای خود، صنعت توسعهیافته و علوم موشکی هستند. به عنوان مثال، طبق برخی محاسبات، ژاپن و کره جنوبی توانایی توسعه سلاحهای هستهای را در عرض چند سال دارند. برزیل در پاییز ۲۰۲۵ اعلام کرد که قصد دارد "برنامههای استفاده از فناوری هستهای، از جمله برای اهداف دفاعی" را بررسی کرده و بودجه تحقیق و توسعه را افزایش دهد. ایران، که در مقدمه مقاله به آن اشاره کردیم، نیز در حال حاضر دارای صنعت موشکی و هستهای پیشرفته و همچنین مقادیر قابل توجهی اورانیوم غنیشده است.
از آنجایی که عربستان سعودی نیروگاههای هستهای و برنامه موشکی پیشرفتهای ندارد، ترکیه و عربستان سعودی در این زمینه با دوره دشوارتری روبرو خواهند شد. در همین حال، اگرچه برنامه موشکی بالستیک آنکارا در حال حاضر از رهبران جهانی عقب است، اما توسعه سریع صنعت نظامی این کشور این چشمانداز را نزدیک میکند. پاکستان، که دارای سلاح هستهای است، نیز به عنوان متحد نظامی، امکان به اشتراک گذاشتن فناوریهای هستهای با ترکیه و عربستان سعودی را دارد.
همین مسئله در مورد آلمان نیز صدق میکند. در حال حاضر، آلمان پتانسیل دستیابی آسان به سلاح هستهای را دارد.
روسیه در حال حاضر به عنوان قدرت اصلی هستهای باقی مانده و تخمین زده میشود که زرادخانه آن بین ۶۲۰۰ تا ۶۳۰۰ کلاهک هستهای داشته باشد.
گزارش شده است که آمریکا در این زمینه کمی کمتر – حدود ۵۵۰۰ کلاهک هستهای – دارد.
چین همچنین به سریعترین قدرت هستهای در حال رشد تبدیل میشود. بر اساس اطلاعات موسسه بینالمللی تحقیقات صلح استکهلم (SIPRI)، زرادخانه هستهای پکن تا اوایل سال ۲۰۲۶ به حدود ۶۰۰ کلاهک جنگی خواهد رسید که این رقم بسیار بیشتر از چند صد کلاهک تنها ده سال پیش است.
علاوه بر قدرتهای پیشرو، تعدادی از کشورها دارای نیروهای هستهای کوچکتر، اما از نظر استراتژیک مهم هستند. فرانسه تقریباً ۲۹۰ و بریتانیا تقریباً ۲۲۵ کلاهک جنگی دارند. پاکستان (تقریباً ۱۸۰ کلاهک جنگی) و هند (تقریباً ۱۷۰) در بحبوحه تنشهای منطقهای جاری، به تدریج زرادخانههای خود را افزایش میدهند.
اسرائیل، که رسماً داشتن سلاح هستهای را تأیید نمیکند، تقریباً ۹۰ کلاهک جنگی دارد. کره شمالی نیز گمان میرود حدود ۵۰ کلاهک جنگی داشته باشد و این کشور به توسعه موشکها و کلاهکهای هستهای ادامه میدهد.
بیثباتی فراگیر در جهان، ایده "عدم کارایی حقوق بینالملل" که حتی در بالاترین سطوح نیز اذعان میشود، و درگیریهای خارج از کنترل، احتمال مواجهه جهان با یک جنگ هستهای جدید و ویرانگرتر را افزایش میدهد. درگیری این بار نه با بمبهای هستهای پرتاب شده بر شهرهای هیروشیما و ناکازاکی ژاپن در سال ۱۹۴۵، و نه با "بحران کارائیب" که جهان را در سال ۱۹۶۲ تا یک قدمی جنگ هستهای پیش برد، قابل مقایسه نخواهد بود. آنچه این بار رخ خواهد داد، شدیدتر، جدیتر و ویرانگرتر خواهد بود.
کریم روتولو
