ایران امروز یکی از پیچیدهترین و پرتنشترین دورههای تاریخ خود را تجربه میکند. از 29 دسامبر سال گذشته، در بحبوحه اعتراضات گسترده، مشکلات اقتصادی و آشفتگیهای سیاسی که کشور را فرا گرفته، هزاران نفر جان خود را از دست دادهاند. متأسفانه، در میان جانباختگان این حوادث، دهها نفر از هموطنان ما — آذربایجانیهای ایران — نیز حضور دارند.
Modern.az گزارش میدهد که در بحبوحه تنشها، سوالی که دوباره مطرح شده این است: در واقع چند آذربایجانی در ایران زندگی میکنند؟
بر اساس آخرین اطلاعات سال 2025 و پیشبینیهای سازمان ملل متحد، جمعیت کل ایران از 92 میلیون نفر فراتر رفته است. این امر ایران را هم از نظر مساحت و هم از نظر جمعیت به یکی از بزرگترین کشورهای منطقه تبدیل میکند. اما در آمارهای رسمی تهران، ترکیب قومی اغلب تحت هویت کلی "مسلمان" یا "ایرانی" ارائه میشود که تعیین ارقام دقیق را دشوار میسازد.
بر اساس تحقیقات معاصر و گزارشهای بینالمللی، چشمانداز تقریبی قومی ایران به شرح زیر است:
فارسها 50% - 61%
آذربایجانیها 16% - 35% (مورد بحث)
کردها 10%
لرها 6%
بلوچها 2%
عربها 2%
ترکمنها و سایر اقوام ترک 2%
عبارت "30 میلیون هموطن ما" که سالهاست در آذربایجان محبوب است، تنها یک عدد نیست، بلکه به یک نماد سیاسی نیز تبدیل شده است. اما این رقم تا چه حد واقعی است؟
اگرچه آمار رسمی وجود ندارد، اما جمعیتشناسان ایرانی معمولاً تعداد آذربایجانیها را حدود 16-18 درصد از جمعیت (تقریباً 15-17 میلیون) نشان میدهند. اما مراکز مستقل، بسیاری از محققان آذربایجانی و فعالان ملی اعلام میکنند که این رقم بیش از 30 میلیون، حتی 35 میلیون است.
دلیل این عدم قطعیت آن است که در سرشماری جمعیت در ایران، تعلق قومی پرسیده نمیشود. علاوه بر این، جذب شدن میلیونها آذربایجانی ساکن در شهرهای بزرگ مانند تهران، کرج و مشهد یا ثبت شدن آنها به عنوان "فارسیزبان"، ارقام رسمی را کاهش میدهد.
هموطنان ما نه تنها در استانهای تاریخی آذربایجان (آذربایجان شرقی و غربی، اردبیل، زنجان) بلکه در سراسر کشور پراکنده زندگی میکنند:
منطقه آذربایجان جنوبی: تبریز، اردبیل، ارومیه، زنجان.
مناطق مرکزی: قزوین، همدان، البرز.
پایتخت تهران: بر اساس محاسبات، حداقل 1/3 جمعیت تهران را آذربایجانیها تشکیل میدهند.
اگرچه ارقام متفاوت است، اما یک واقعیت را همه میپذیرند - در ایران، آذربایجانیها پس از فارسها، بزرگترین و بانفوذترین گروه قومی کشور هستند. آنها در هر زمینهای، از اقتصاد گرفته تا دین و ارتش، حضور دارند.
برای آینده ایران و ثبات در منطقه، حقوق و هویت ملی این جمعیت عظیم — دهها میلیون آذربایجانی — همواره یک عامل اساسی باقی خواهد ماند.
کریم روتولو
