از ۲۸ فوریه، با وجود کشته شدن تعدادی از مقامات عالیرتبه و صاحبمنصب در عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران، سیستم حکومتی این کشور توانایی خود را برای فعالیت و تصمیمگیری استراتژیک در شرایط جنگی حفظ کرده است.
Modern.az به نقل از «رویترز» گزارش میدهد که جمهوری اسلامی ایران، که پس از انقلاب ۱۹۷۹ شکل گرفت، یک سیستم حکومتی پیچیده ایجاد کرده است که در آن قدرت نه تنها بر افراد خاص، بلکه بر نهادهای مرتبط و چندلایه استوار است. ستون اصلی این سیستم، تعهد عمومی به حفظ ساختار تئوکراتیک است.
آیا رهبر عالی واقعاً شخصیت اصلی است؟
آیتالله علی خامنهای، که سالها رهبر عالی ایران بود، در یکی از اولین حملات جنگ کشته شد. خامنهای که از سال ۱۹۸۹ این سمت را بر عهده داشت، در سیستم دولتی حرف آخر را میزد و تمام تصمیمات اصلی با تأیید او گرفته میشد.
بر اساس اصل «ولایت فقیه»، ایدئولوژی رسمی ایران، رهبر عالی نماینده امام دوازدهم شیعه، که در غیبت است، بر روی زمین محسوب میشود و هم قدرت دینی و هم سیاسی را در اختیار دارد. اداره او – «بیت» – با نظارت بر بخشهای مختلف دستگاه دولتی، امکان مداخله مستقیم را دارد.
به عنوان رهبر جدید، مجتبی خامنهای، پسر خامنهای، این سمت و اختیارات گسترده آن را به ارث برده است. اما او از نفوذ و سطح اطاعت بیقید و شرطی که پدرش داشت، برخوردار نیست. علاوه بر این، احتمال میرود که او وابسته به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی باشد.
مجتبی خامنهای که در جریان حملات مجروح شده بود، در تلویزیون دولتی به عنوان «جانباز جنگ» معرفی شد. با گذشت بیش از سه هفته از انتصاب او، عدم حضور عمومی و انتشار تنها دو بیانیه کتبی، سوالاتی را درباره وضعیت سلامتی او ایجاد میکند.
نقش سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تا چه حد محوری است؟
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی طی دههها نفوذ خود را افزایش داده و در شرایط جنگی کنونی، به ویژه پس از کشته شدن خامنهای و انتصاب رهبر جدید، نقش محوریتری در اتخاذ تصمیمات استراتژیک ایفا میکند.
این نهاد از پیش برای مقابله با خطر نابودی رهبری آماده شده و دارای ساختار سازمانی از نوع «موزاییکی» است. جایگزین هر فرمانده از قبل مشخص شده و واحدها میتوانند به طور مستقل عمل کنند.
اگرچه بسیاری از فرماندهان عالیرتبه در دوران اخیر کشته شدهاند، اما افراد باتجربه جایگزین آنها شدهاند و میتوانند عملیات نظامی پیچیده را مدیریت کنند. این تداوم ناشی از تجربه سپاه در جنگ ایران و عراق (۱۹۸۰-۱۹۸۸) و همچنین در درگیریهای مختلف در خاورمیانه است.
نقش رهبری سیاسی چیست؟
سیستم سیاسی ایران رهبری دینی را با نهادهای انتخابی رئیسجمهور و مجلس ترکیب میکند. این نهادها به همراه سپاه پاسداران، نقش مهمی در اداره کشور ایفا میکنند. کشته شدن علی لاریجانی، مشاور اصلی خامنهای، یک ضایعه جدی برای حکومت محسوب میشود. توانایی او در ایجاد ارتباط بین مراکز مختلف قدرت و انجام مذاکرات بینالمللی از اهمیت ویژهای برخوردار بود. در حال حاضر، اگرچه سیاستمداران باتجربه وجود دارند، اما احتمال میرود که برخی از آنها مواضع سختگیرانهتری داشته باشند.
شخصیتهای اصلی باقیمانده چه کسانی هستند؟
احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (سپاه). او سالها چهرهای تأثیرگذار در این نهاد بوده و به عنوان وزیر دفاع خدمت کرده است.
اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس. در حال حاضر، قاآنی روابط ایران با متحدانش در منطقه را مدیریت میکند.
علیرضا تنگسیری، فرمانده نیروی دریایی. او در آغاز جنگ نقش مهمی در بستن تنگه هرمز ایفا کرد.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس نیز یکی از بانفوذترین چهرههای سیاسی کشور محسوب میشود.
غلامحسین محسنی اژهای، رئیس قوه قضائیه. غلامحسین در ایران به عنوان یک تندرو شناخته میشود و در میان رادیکالها چهرهای پیشرو محسوب میگردد.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور، اگرچه عالیرتبهترین مقام منتخب مستقیم است، اما اختیارات محدودی دارد. با این حال، او همچنان فردی بانفوذ در کشور و منطقه محسوب میشود.
سعید جلیلی، مقام سابق امنیتی که با مواضع رادیکال خود شناخته میشود.
آیتالله علیرضا اعرافی، از اعضای برجسته شورای نگهبان.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه. او تنها شخصیت برجسته در حکومت ایران است که نقش اصلی را در مذاکرات با غرب و سایر قدرتهای بزرگ ایفا میکند.
