در تاریخ آذربایجان شخصیتهایی وجود دارند که سرنوشتشان تنها در گذشته باقی نمیماند، بلکه امروز نیز در حافظه مردم زنده است. عمادالدین نسیمی و بابک از این نظر جایگاه ویژهای دارند. آنها شخصیتهای تاریخی واقعی هستند که قرنها پیش زندگی کرده و به شکلی فاجعهبار جان باختهاند. نسیمی به دلیل اعتقاداتش اعدام شد، و بابک نیز در پایان مبارزه علیه خلافت با شکنجههای شدید کشته شد. این یک حقیقت تاریخی و واقعیتی تغییرناپذیر است.
اما جامعه نه با کتابهای تاریخ، بلکه بیشتر با شخصیتها زندگی میکند. مردم نیز گذشته را بیشتر از طریق چهرههای ماندگار در حافظه، به یاد میآورند. دقیقاً همین نقطه است که سینما و هنر تأثیری قویتر از تاریخ میگذارند.
فیلمهای «نسیمی» و «بابک» که در دهه ۱۹۷۰ ساخته شدند، درک تماشاگر آذربایجانی را از این شخصیتها به کلی تغییر دادند. راسیم بالایف، بازیگر نقشهای اصلی در این فیلمها، تنها به عنوان یک بازیگر ظاهر نشد، او این شخصیتها را به شکلی زنده و ملموس درآورد. در اجرای بالایف، نسیمی تنها یک شاعر تاریخی نبود، بلکه انسانی متفکر، رنجکشیده و ثابتقدم در اعتقاداتش بود. بابک نیز تنها یک شورشی نبود، بلکه به نمادی زنده از اراده، مقاومت و ایده آزادی تبدیل شده بود. این شخصیتها آنقدر قدرتمند و حرفهای خلق شدند که با گذشت زمان، مرز بین حقایق تاریخی و تصویر سینمایی در ذهن تماشاگر تقریباً محو شد.
امروز برای بسیاری از مردم، وقتی از نسیمی و بابک صحبت میشود، اولین چیزی که به ذهن میآید، چهره راسیم بالایف است. به همین دلیل بود که راسیم بالایف آنها را خلق کرده و برای همیشه در اذهان حک کرده بود... در واقع، پشت این ایده یک واقعیت فرهنگی جدی نهفته است. این بازیگر افسانهای، این شخصیتها را از تاریخ برگرفت و به شکلی درآورد که انسان معاصر بتواند آنها را حس کند، آنها را دوباره متولد کرد، به آنها زندگی دومی بخشید ...
جالب اینجاست که خود این بازیگر افسانهای این همسانسازی را قبول نداشت. اما برای تماشاگر، این مرز مدتها بود که از بین رفته بود. زیرا سینما حافظه بصری ایجاد میکند و این حافظه تأثیری قویتر از تاریخ مکتوب دارد.
در اینجا مفهوم «مرگ دوم» مطرح میشود. مرگ آخرین موهیکانای سینمای آذربایجان... شخصیتهای تاریخی یک بار میمیرند، اما تصاویر آنها در حافظه ممکن است برای بار دوم نیز از بین بروند. این اتفاق با مرگ بازیگری که آن شخصیت را خلق کرده، رخ میدهد. با درگذشت راسیم بالایف، مردم تنها یک هنرمند را از دست ندادند، بلکه قویترین تصویر نسیمی و بابک را که در حافظهشان زندگی میکرد، نیز از دست دادند.
نسیمی و بابک هر دو مدتها پیش جان باختهاند. اما اینکه آنها امروز چگونه زندگی میکنند، دیگر به تاریخ بستگی ندارد، بلکه به فرهنگ وابسته است. راسیم بالایف این شخصیتهای بزرگ را خلق نکرد، بلکه آنها را در حافظه مردم دوباره شکل داد... بدرود راسیم بالایف، بدرود هنرمند نادر فرهنگ و سینمای آذربایجان...
