رئیس جمهور الهام علیاف در مصاحبهای که در تاریخ ۵ ژانویه انجام داد، به چندین نکته قابل توجه اشاره کرد. یکی از نکاتی که رئیس کشور به آن پرداخت، اظهارات او در مورد هوش مصنوعی بود.
"یکی از اهداف آذربایجان تبدیل شدن به قطب منطقهای هوش مصنوعی و مرکز فناوری اطلاعات است و من معتقدم که ما پتانسیل دستیابی به این هدف را داریم. ما اکنون با شرکای خود بر روی ایجاد مراکز داده کار میکنیم. همانطور که میدانید، مراکز داده به مقدار زیادی انرژی الکتریکی نیاز دارند. امروز آذربایجان تنها کشوری در منطقه وسیعتر است که ظرفیت اضافی در زمینه انرژی الکتریکی دارد. بنابراین، امروز ما ظرفیت اضافی ۲۰۰۰ مگاوات یا ۲ گیگاوات داریم که برای اهداف داخلی استفاده نمیکنیم و میتوان آن را صادر یا در اینجا مصرف کرد،" رئیس دولت خاطرنشان کرد.
اینکه چه نوآوریهایی در این راستا وجود دارد و چه کارهایی در جهت ایجاد مرکز جدید هوش مصنوعی انجام شده است، کنجکاوی برانگیز است.
در رابطه با این موضوع، چندین سوال از تونجای باقیروف، مدیر کل مرکز ملی هوش مصنوعی، پرسیدیم.
مصاحبه با مدیر کل را تقدیم میکنیم:
- چه کارهای مشخصی برای ایجاد مرکز ملی هوش مصنوعی انجام شده است؟
- ارزیابی آذربایجان به عنوان یکی از کشورهایی که سریعترین پیشرفت را در زمینه آمادگی برای هوش مصنوعی در جهان نشان داده است، در گزارش "شاخص آمادگی دولت برای هوش مصنوعی ۲۰۲۵" که توسط مرکز تحقیقات بینالمللی "آکسفورد اینسایتس" منتشر شده است، تاییدی بینالمللی بر کارهای انجام شده در این راستا است.
پشت این نتیجه، جهتگیریهای استراتژیک اصلی قرار دارند که در زمان ایجاد مرکز ملی هوش مصنوعی جدید به عنوان اولویت تعیین شدهاند. مرحله اصلی و مهمترین در تأسیس مرکز هوش مصنوعی، شکلگیری پتانسیل نیروی انسانی بوده است. به این منظور، با مشارکت کارشناسان محلی که در خارج از کشور تحصیل کرده و در زمینه هوش مصنوعی تخصص دارند، آموزش مهندسان هوش مصنوعی محلی آغاز شده و پایگاه مهندسی اولیه ایجاد شده است.
در مرحله بعدی، توسعه صنعت هوش مصنوعی محلی بر پایه این سرمایه انسانی شکلگرفته هدفگذاری شده است. تمرکز بر توسعه محصولات هوش مصنوعی کاربردی است که با تیمهای مهندسی، مشکلات روزمره و سازمانی را در زمینههای مختلف حل میکنند. در نتیجه این رویکرد، یک اکوسیستم پایدار هوش مصنوعی به صورت مرحلهای در کشور در حال شکلگیری است.
در عین حال، پذیرش اولین کادرهای آموزشدیده در دانشگاههای پیشرو جهان، اثربخشی این مدل را نشان میدهد. این جوانان به موازات آن، در ایجاد اکوسیستم ملی هوش مصنوعی آذربایجان نیز فعالانه مشارکت دارند.
- مراکز هوش مصنوعی کدام کشورها به عنوان الگو در نظر گرفته میشوند؟
- در شکلگیری مرکز ملی هوش مصنوعی، چندین مدل موفق بینالمللی مبنا قرار گرفته است:
مدل سنگاپور - از نظر همکاری بخش دولتی-خصوصی و برنامهریزی استراتژیک بلندمدت؛
مدل بریتانیا، به ویژه تجربه "موسسه آلن تورینگ" - از نظر ایجاد تعادل بین تحقیقات علمی و هوش مصنوعی کاربردی؛
مدل آلمان - از نظر راهحلهای هوش مصنوعی صنعتی و زیرساخت نوآوری.
این مدلها مستقیماً کپی نمیشوند، بلکه با در نظر گرفتن واقعیتهای نهادی، اقتصادی و اجتماعی آذربایجان، تطبیق داده شده و به کار گرفته میشوند.
- آذربایجان چگونه در شبکههای منطقهای و جهانی هوش مصنوعی ادغام خواهد شد؟
- فرآیند ادغام عمدتاً بر پایه سرمایه انسانی، همکاریهای آکادمیک بینالمللی و ارتباطات صنعتی بنا شده است. دسترسی متخصصان محلی به دانشگاههای پیشرو بینالمللی، محیطهای تحقیقاتی و پلتفرمهای فناوری فراهم میشود و به موازات آن، اکوسیستم شکلگرفته در داخل کشور با این شبکههای جهانی مرتبط میگردد.
هدف تنها پیوستن به شبکههای بینالمللی هوش مصنوعی نیست، بلکه همزمان شکلدهی موقعیت آذربایجان به عنوان یک مرکز هوش مصنوعی قابل اعتماد و پایدار در منطقه است.
- در زمینه هوش مصنوعی با کدام شرکتها و نهادها همکاری میشود؟
- در چارچوب "آکادمی هوش مصنوعی"، همکاری با دانشگاه استنفورد وجود دارد و این همکاری عمدتاً شامل انتقال دانش در زمینه رهبری، تصمیمگیری و کاربردهای هوش مصنوعی در بخش دولتی است.
در مورد مرکز ملی هوش مصنوعی نیز، در حال حاضر امکانات همکاری با شرکتهای پیشرو هوش مصنوعی عمدتاً آمریکایی و کانادایی در حال بحث و بررسی است. زمانی که توافقاتی در این راستا حاصل شود، اطلاعرسانی به عموم مردم در این خصوص پیشبینی شده است. برنامهریزی شده است که بیانیههای رسمی در مورد توافقات به زودی منتشر شود.
- آیا سرمایهگذاران خارجی در این بخش در آذربایجان سرمایهگذاری کردهاند؟
- در مرحله کنونی، سرمایهگذاریهای مستقیم خارجی در بخش هوش مصنوعی هنوز وجود ندارد. این یک فرآیند استراتژیک مورد انتظار و برنامهریزی شده به صورت مرحلهای است.
رویکرد اصلی این است که ابتدا صنعت هوش مصنوعی محلی در داخل کشور شکل گیرد - پایگاه نیروی انسانی تقویت شود، محصولات کاربردی ایجاد شود و اکوسیستم پایدار گردد. انتظار میرود که بر پایه همین اساس، در مرحله بعدی، علاقه سرمایهگذاران خارجی و سرمایهگذاریهای واقعی جذب شود.
