سفیر فوقالعاده و تامالاختیار جمهوری اسلامی ایران در جمهوری آذربایجان، مجتبی دمیرچیلو، با وبسایت Modern.az مصاحبه کرده است. او به سوالات ما درباره توافق آتشبس حاصلشده بین آمریکا و ایران و مذاکرات آتی در پاکستان پاسخ داده است. مصاحبه با سفیر را تقدیم میکنیم:
- آیا ایران آتشبس حاصلشده را از نظر شرایط خود به اندازه کافی عادلانه میداند؟
- جمهوری اسلامی ایران هرگز طرفدار جنگ نبوده و تنها در شرایطی که مورد تجاوز قرار گرفته، با استفاده از حق دفاع مشروع و جداییناپذیر خود، به عملیات نظامی دست زده است. از این رو، از هر ابتکاری که به تنش و جنگ پایان دهد و به ثبات پایدار در منطقه منجر شود، استقبال میکند. امیدواریم توافق حاصلشده در مورد آتشبس و آغاز مذاکرات، شرایط لازم را برای برقراری صلح و ثبات پایدار فراهم آورد.
طبیعتاً، ایران این آتشبس را گامی اولیه در جهت توقف درگیریهای نظامی ارزیابی میکند. رویدادهای آتی، از جمله میزان پایبندی طرف مقابل به تعهدات خود در دوره آتشبس و فرآیند مذاکرات پس از آن، تعیینکننده دستیابی به توافق صلح نهایی یا از سرگیری درگیریها خواهد بود.
- انتظارات مشخص در مورد لغو تحریمها چیست؟
- انتظارات جمهوری اسلامی ایران در مورد لغو تحریمها صرفاً یک مطالبه سیاسی نیست، بلکه بر حقوق قانونی، تعهدات بینالمللی و واقعیتهای اقتصادی استوار است. ما در پی دستیابی به نتایج ملموس و قابل توجه در رفاه مردم و فرآیند تجارت آزاد هستیم.
انتظار اصلی و واقعی ما عادیسازی روابط اقتصادی است. ایران باید بتواند بدون محدودیتهای فرامرزی (اکستراتریتوریال)، از سیستمهای مالی بینالمللی برای عملیات واردات و صادرات استفاده کند. این شامل دسترسی کامل به درآمدهای ارزی حاصل از فروش محصولات نفتی و غیرنفتی و انتقال آزادانه این وجوه است. منافع اقتصادی واقعی و پایدار ناشی از لغو تحریمها نباید تنها روی کاغذ باقی بماند، بلکه باید در عرصه عملی خود را نشان دهد.
- ایران در مورد برنامه هستهای خود آماده چه مصالحههایی است؟
- متأسفانه، آمریکا و رژیم صهیونیستی در چارچوب سیاستهای خودخواهانه خود، فضایی غیرواقعی در مورد خروج برنامه هستهای ایران از ماهیت خود ایجاد کرده و به آن دامن میزنند. برنامه هستهای ایران کاملاً شفاف است. فعالیتهای ما تحت نظارت کامل آژانس بینالمللی انرژی اتمی قرار دارد و ماهیت صلحآمیز آن بارها تأیید شده است. بهرهمندی از انرژی هستهای صلحآمیز حق مشروع همه دولتهاست و بیشک جمهوری اسلامی ایران نیز مایل است از حق طبیعی خود بهرهمند شود. بنابراین، آنچه ایران میخواهد، بهرهمندی از حقوق طبیعی خود است که متأسفانه از آن محروم شده است.
باید به چند نکته اصلی اشاره کنم:
- بازگشت به تعهدات در قبال لغو تحریمها: ایران همواره اعلام کرده است که اگر طرفهای مقابل به طور کامل به تعهدات خود ذیل توافق هستهای (برجام) بازگردند و همچنین تحریمهای ظالمانه اعمالشده به شکلی مؤثر و قابل راستیآزمایی لغو شوند، آماده است گامهای هستهای خود را که در پاسخ به خروج یکجانبه آمریکا از توافق برداشته بود، به وضعیت قبلی بازگرداند. این یک توازن منطقی از فعالیتها بر اساس اصل "گام به گام" است.
- ما آماده ادامه همکاری شفاف در سطح بالا با آژانس بینالمللی انرژی اتمی هستیم تا ماهیت صلحآمیز برنامه ما در چارچوب یک توافق عادلانه برای جامعه جهانی بیش از پیش روشن شود.
- مصالحه – به معنای چشمپوشی یک ملت از حقوق جداییناپذیر خود در چارچوب معاهدات بینالمللی نیست. ما قصد نداریم امتیاز بدهیم؛ هدف ما دستیابی به نقطهای از توازن است که در آن هم به حق ایران برای بهرهمندی از فناوری هستهای صلحآمیز احترام گذاشته شود و هم نگرانیهای فنی طرفهای مقابل برطرف گردد. هرچند برخی از مسائل مطرحشده کاملاً بیاساس بوده و اهداف سیاسی دارند.
- آیا کاهش فعالیتهای نظامی در منطقه در دستور کار است؟
- جمهوری اسلامی ایران همواره بر این باور است که امنیت منطقه تنها از طریق اعتماد متقابل، گفتگو و همکاری سازنده میان کشورهای منطقه قابل تأمین است. تجربه جنگ اخیر ثابت کرد که حضور نیروهای خارجی و مداخلات فرامنطقهای به جای کمک به ثبات، خود به منبعی از تنش تبدیل میشود. در مورد فعالیتهای نظامی، سیاست اصولی ما بر بازدارندگی و دفاع استوار است. ما از هر ابتکاری که به کاهش تنش در منطقه و تقویت روابط حسن همجواری کمک کند، استقبال میکنیم.
بنابراین، هر گامی در جهت ثبات پایدار و رفع سوءتفاهمات متقابل در دستور کار رایزنیهای دیپلماتیک ما با برادرانمان در کشورهای همسایه قرار دارد. معتقدیم با پایان یافتن تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی، اکنون زمان تقویت همکاریهای منطقهای، به ویژه در زمینه اقتصادی و شناسایی منافع متقابل فرا رسیده است. این امر باید زمینه را برای همگرایی و مشارکت نزدیکتر فراهم کرده و از هرگونه تنش و درگیری جلوگیری کند.
- برای بازسازی اعتماد با آمریکا چه گامهایی باید برداشته شود؟
- مسئله اعتماد در روابط بینالملل یک مفهوم انتزاعی نیست؛ بلکه از پایبندی به توافقات حاصلشده و احترام متقابل به حاکمیت ملی کشورها نشأت میگیرد. در پاسخ به سوال شما در مورد بازسازی اعتماد بین ایران و آمریکا، لازم است چند نکته اصلی و عملی را برجسته کنیم:
مسئله بیاعتمادی نسبت به آمریکا تاریخچهای نسبتاً طولانی دارد. کودتای سال 1953 که منجر به سرنگونی دولت ملی شد، یکی از نمونههای بارز آن است. در طول 60 سال گذشته، اقدامات آمریکا علیه ایران به شکلگیری یک بیاعتمادی نهادینه در کشور منجر شده است. طبیعتاً، تغییر این وضعیت مستلزم برداشتن گامهای جدی از سوی آمریکا است.
اولین و مهمترین گام برای ترمیم دیوار بیاعتمادی ایجاد شده، وفای به عهد است. خروج یکجانبه آمریکا از توافق بینالمللی برجام (توافق هستهای) که توسط شورای امنیت سازمان ملل تأیید شده بود، ضربهای ویرانگر به اعتماد متقابل وارد کرد. بازسازی مجدد این فضا مستلزم بازگشت مؤثر به تعهدات و همچنین لغو تحریمهای غیرقانونی و یکجانبهای است که معیشت مردم ایران را هدف قرار دادهاند.
سیاست شکستخورده "فشار حداکثری" هیچ نتیجهای برای واشنگتن در پی نداشت، بلکه فاصله را بیشتر کرد. برای هرگونه تغییر در وضعیت موجود، جایگزینی لفاظیهای تقابلی با زبان احترام، شرط اساسی است. ایالات متحده باید بپذیرد که ایران یک بازیگر بانفوذ و قدرتمند در منطقه است؛ با مردم ایران نمیتوان با زبان تهدید سخن گفت.
گامهای عملی همواره اهمیت بیشتری نسبت به لفاظیهای سیاسی دارند. آزادسازی داراییهای مسدود شده مردم ایران میتواند به عنوان یک گام مثبت و نمایش حسن نیت تلقی شود.
ما همواره تأکید کردهایم که امنیت منطقه باید توسط کشورهای منطقه تأمین شود. دخالت نیروهای فرامنطقهای همواره تنشزا بوده است. اگر آمریکا خواهان کاهش تنش است، باید به اراده ملتهای منطقه احترام بگذارد و از رویکردهای مداخلهجویانه دست بردارد.
جمهوری اسلامی ایران همواره بر طرفداری خود از "تعامل سازنده" با جهان بر اساس اصول "عزت، حکمت و مصلحت" تأکید کرده است. اکنون توپ در زمین آمریکاست. آنها باید با اتخاذ تصمیمات سیاسی شجاعانه و اصلاح اشتباهات گذشته خود، پایبندی خود را به تغییر واقعی در مسیر دیپلماسی اثبات کنند. ما طرف مقابل را نه بر اساس سخنانش، بلکه بر اساس فعالیتها و اقدامات واقعیاش ارزیابی میکنیم.
