امروز تاریخ مهمی برای مطبوعات آذربایجان است. در ۱۲ ژانویه ۲۰۲۱، آژانس توسعه رسانه (MEDİA) تأسیس شد. این تصمیم آغاز مرحلهای جدید در فضای اطلاعاتی بود. پنج سال ممکن است مدت کوتاهی به نظر برسد. اما این پنج سال تغییرات جدی در رسانه ایجاد کرد. این پنج سال چارچوب جدیدی برای رسانههای حرفهای شکل داد. این پنج سال هم فرصتها را گشود و هم مسئولیتها را افزایش داد. این دوره مصادف با زمانی بود که انتشار اطلاعات نادرست سرعت گرفت. و این پنج سال زمانی بود که واقعیتهای پس از مناقشه به مبارزه اطلاعاتی تبدیل شد.
به این معنا، ۵ سالگی MEDİA تنها به عنوان یک سالگرد ارزیابی نمیشود. این دوره، تغییر مدل و سیستم است. این همچنین مرحله جدیدی از خودتنظیمی رسانههاست.
نقش نهادی آژانس و رویکرد جدید
در این مدت، آژانس تنها به عنوان یک نهاد عمل نکرد. آژانس به مکانیزم اجرایی سیاست رسانهای تبدیل شد. به موازات آن، هم گفتگوی دولت با رسانهها را برقرار کرد و هم نیازهای توسعه داخلی تحریریهها را مطرح ساخت.
این رویکرد بسیاری از کلیشهها را در هم شکست. زیرا رسانهها سالها محکوم به زندگی در شرایط "بازار خودسر" بودند. در محیط دیجیتال، سرعت بر کیفیت غلبه میکرد. بازار تبلیغات بیشتر بر نمایش بصری کار میکرد. شبکههای اجتماعی روزنامهنگاری را تحت فشار قرار میدادند.
در این بستر، افزایش نقش نهادی MEDİA طبیعی است. در مرکز این نقش، یک ایده قرار دارد. رسانه آینه جامعه و ستون دولتداری است. رسانه خط دفاعی منافع ملی است.
ثبت رسانهها و قانون «درباره رسانه»: دوران نظم و مسئولیت
Modern.az یادآور میشود که یکی از پربحثترین اقدامات MEDİA، فرآیند منجر به تصویب قانون «درباره رسانه» بود. این سند به معنای بهروزرسانی قوانین در محیط رسانهای بود. این سند همچنین چارچوب حقوقی نهادهای رسانهای را روشن کرد و به مسئله وضعیت فعالیت روزنامهنگاری نیز پرداخت. همگان دیدند که این قانون مکانیسمهایی را در برابر سوءاستفاده از عنوان «روزنامهنگار» ایجاد کرد. درست است که این قانون هم مورد انتقاد قرار گرفت و هم حمایت شد. اما یک حقیقت وجود دارد که این قانون دستور کار را تغییر داد. این قانون از خود رسانهها نیز سؤال پرسید. رسانهها باید استانداردهای خود را تعیین کنند. رسانهها باید مسئولیت خود را بر عهده بگیرند.
نتیجه عملی این خط، ثبت رسانهها (Media Reyestri) بود. این ثبت به عنوان یک پایگاه داده واحد شکل گرفت. فلسفه این کار جدید ساده بود. باید روشن میشد که چه کسی نهاد رسانهای محسوب میشود. باید روشن میشد که چه کسی به عنوان روزنامهنگار فعالیت میکند. باید مشخص میشد که چه کسی منافع شخصی را پشت این عنوان پنهان میکند. ثبت رسانهها از این نظر نقش فیلتر را ایفا کرد. این ثبت همچنین شرایط را برای مطرح شدن مسائل تأمین اجتماعی فراهم آورد. بر شفافیت بازار کار تأثیر گذاشت. عناصر انضباطی را به بخش رسانه آورد. اساساً، این ثبت اصل منبع موثق اطلاعات را تقویت کرد.
انتقادها و اعتراضاتی نیز وجود داشت. نگرانیهایی نیز ابراز شد. این طبیعی است. زیرا هر سیستم جدیدی با مقاومت روبرو میشود. زیرا رسانه یک حوزه حساس بین آزادی و نظم است. اگر تعادل در این حوزه حفظ نشود، مسئلهای دشوار خواهد بود. اما تجربه پنج ساله MEDİA نشان داد که هدف محدود کردن نیست، بلکه تمایز قائل شدن بین حرفهایهاست. هدف حذف رفتارهای باجگیرانه، پاکسازی بازار اطلاعات و حفظ اعتماد عمومی است.
حمایت مالی، مسابقات و بقای تحریریهها
یکی از جنبههای قابل توجه MEDİA، حمایت مالی است. این حمایت به پایداری نهادهای رسانهای کمک میکند و به بهروزرسانی زیرساختهای مادی و فنی تحریریهها یاری میرساند.
مسابقات مالی از این نظر یکی از ابزارهای اصلی است. فرصتهایی برای روزنامهها ایجاد میشود و انگیزهای برای منابع رسانهای آنلاین به وجود میآید. پایداری برای خبرگزاریها افزایش مییابد. به موازات آن، مسابقات روزنامهنگاری نیز در کانون توجه قرار دارند. این مسابقات پتانسیل خلاق را فعال کرده و رقابت سالم را تقویت میکنند. این مسابقات تعداد مطالب با کیفیت را افزایش داده و بر انتخاب موضوع تأثیر میگذارند. این مسابقات سبک نگارش حرفهای را ترویج میکنند.
پلتفرمهای بینالمللی، مجمع جهانی رسانه و دسترسی به رسانههای خارجی
دیدهشدن بینالمللی رسانههای آذربایجان موضوعی جداگانه است. این دیدهشدن سالها آرزو بود و گاهی اپیزودیک و گاهی تصادفی اتفاق میافتاد. اما دوران مدرن نیازمند سیستم، شبکه و نمایندگی نهادی است. MEDİA در این راستا نیز گامهایی برداشت.
همکاری با خبرگزاریهای اروپایی و برنامههای تبادل تجربه بخشی از این خط مشی است. این همکاری دسترسی به فناوریهای رسانهای را تسهیل میکند و بر فرهنگ تحریریه تأثیر میگذارد. همه ما میبینیم که استانداردهای تولید خبر بالا میرود و مهارتهای راستیآزمانی تقویت میشود. اکنون به مسئله زبان که در دستور کار است نیز میپردازد. این همکاری زبان ارائه اطلاعات را بهروز میکند.
مجمعهای جهانی رسانه نیز رویدادی جداگانه هستند. این مجمع پلتفرمی برای دستور کار اطلاعاتی آذربایجان و راهی برای معرفی چهره جدید قرهباغ به رسانههای بینالمللی است. این مجمع توجه کارشناسان را به منطقه جلب میکند. این مجمع یک واکنش جمعی در برابر اطلاعات نادرست ایجاد میکند. این مجمع به دیپلماسی رسانهای تبدیل میشود. این مجمع ابزارهای «قدرت نرم» دولت را تقویت میکند.
همکاری رسانهای در چارچوب سازمان کشورهای ترک نیز مهم است. این همکاری فضای اطلاعاتی مشترک را تقویت میکند و به تبدیل وحدت زبانی به وحدت رسانهای کمک میکند.
هدف اصلی در این راستا یکی است. رسانههای آذربایجان در سطح بینالمللی به منبعی قابل اعتماد تبدیل میشوند. اکنون رسانههای ما در کنار واقعیت ایستادهاند، منافع ملی را با حرفهایگری دفاع میکنند و احساسات را با واقعیت متعادل میسازند.
حرفهایگری، آموزشها و سرکوب روزنامهنگاری باجگیرانه
فعالیت MEDİA تنها به قانون و مالیه محدود نمیشود. MEDİA به مسئله کادر و مهارتها نیز میپردازد. زیرا رسانههای مدرن نیازمند شایستگیهای جدید، روزنامهنگاری دادهمحور، بازاریابی دیجیتال، درک امنیت سایبری و استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی هستند. در عین حال، نیازمند رفتار اخلاقی در پلتفرمهای اجتماعی، زبان بصری و مهارتهای چندرسانهای است.
پاسخ به این نیاز، آموزشها هستند. آموزشها به طور منظم برگزار میشوند و دستههای مختلفی را پوشش میدهند. نکته جالب این است که آموزشها هم برای مدیران تحریریه و هم برای روزنامهنگاران جوان باز است. حتی برای کسانی که از مناطق میآیند نیز فرصت ایجاد میکند. برنامهها با دانشگاه ADA و سایر مراکز آموزشی این زنجیره را تقویت میکنند. جهتگیریهایی مانند «مدیریت رسانه» بر مدیریت تحریریه تأثیر میگذارد. این به طور مستقیم بر کیفیت تولید خبر تأثیر میگذارد.
در این زمینه، حذف روزنامهنگاری باجگیرانه یک خط مشی جداگانه است. روزنامهنگاری باجگیرانه پدیدهای است که جامعه از آن متنفر است. این ضربهای به نام روزنامهنگار و مغایر با اخلاق است. روزنامهنگاری باجگیرانه بر اساس باجگیری بنا شده و اعتبار رسانههای حرفهای را از بین میبرد.
MEDİA از این نظر منطق «انتخاب حرفهای» را برجسته کرد. ثبت رسانهها ابزار فنی این منطق، آموزشها سرمایه انسانی و مسابقات محرک هستند. پلتفرمهای بینالمللی آینه این منطق هستند. در نتیجه، اقلیمی جدید برای شکلگیری حرفهایگری ایجاد میشود.
رسانه دوران جدید و مسئولیت تاریخی
امروز زمان جالبی است. حتی میتوان گفت لحظهای تاریخی است. آذربایجان تمامیت ارضی خود را تأمین کرده است. وارد مرحله پس از مناقشه شده است. آذربایجان در مرکز نبردهای ارتباطی جدید قرار دارد. واقعیتهای جدیدی را در موضوع زنگهزور تجربه میکند. دستور کار آذربایجان غربی را به صورت سیستماتیک شکل میدهد. منطقه ساکت نیست. تبریز نیز بیصدا نیست. این حقایق محیط اطلاعاتی را حساستر کرده و مسئولیت سنگینتری بر دوش رسانهها میگذارد.
رئیسجمهور الهام علیاف که رهبری این امور را بر عهده دارد، خط مشی سیاسی دولت را تعیین کرده است. اکنون اهداف استراتژیک دولتداری وجود دارد. رسانه نیز در توضیح، دفاع و جنبه ارتباطی این اهداف نقش مهمی ایفا میکند. در اینجا صحبت از تبلیغات نیست، بلکه از ارائه حرفهای موضع ملی، دفاع از واقعیت و امنیت اطلاعات است.
فعالیت ۵ ساله آژانس MEDİA نشان داد که توسعه رسانه تنها به پیشرفت تکنولوژیکی محدود نمیشود. توسعه رسانه فرهنگ، اخلاق و منافع ملی است. توسعه رسانه پلی بین جامعه و دولت است. اکنون این پل با حرفهایگری بنا شده است.
میتوان فرض کرد که پنج سال آغاز این راه و دوران آزمونهای بزرگ بود. وقتی به گذشته نگاه میکنیم، میبینیم که پنج سال هم موفقیتها و هم درسهایی به همراه داشت. اکنون چالشهای جدیدی در پیش است و مأموریت MEDİA بیش از پیش گسترش مییابد. نام این مأموریت، رسانه حرفهای دوران جدید و ستون اطلاعاتی دولتداری است. اطمینان داریم که MEDİA تمامی تعهدات محوله را به طور کامل انجام خواهد داد.
پنج سالگیات مبارک، MEDİA متولد سال ۱۸۷۵...
النور امیروف
