سیستم آموزش عالی نیز به موازات جهان، از نظر ساختار و اولویت وارد مرحله جدیدی شده است. اگر 20 سال پیش، مأموریت اصلی و شاخصهای کیفیت دانشگاهها تربیت کادر در رشتههای کلاسیک مانند معلمی و 10 سال پیش حقوق بود، امروز الزامات بازار کار جهانی تمرکز آموزش عالی را به کلی تغییر داده است.
زمینههایی مانند فناوری اطلاعات، علوم کامپیوتر و امنیت اطلاعات به حوزههای استراتژیکی تبدیل شدهاند که مستقیماً با پایداری اقتصادی و امنیت ملی کشورها مرتبط هستند.
ویژگی اصلی این حوزهها، پویایی آنهاست. فناوری اطلاعات، برخلاف علوم کلاسیک، بر پایه دانش ثابت نیست، بلکه بر دانش و مهارتهای دائماً بهروز شونده استوار است. این امر یک مشکل اساسی را برای مؤسسات آموزش عالی ایجاد میکند: برنامههای آکادمیک و امکانات زیرساختی دانشگاهها تا چه حد میتوانند با محیط فناورانه در حال تغییر سریع، انعطافپذیرانه سازگار شوند؟
دقیقاً در این زمینه، وضعیت دانشگاههایی که فناوری اطلاعات و رشتههای مرتبط را در آذربایجان تدریس میکنند، به موضوعی گستردهتر از کیفیت برای بحث تبدیل میشود.
در حال حاضر، در میان دانشگاههای دولتی که در رشتههای فناوری اطلاعات و امنیت تدریس میکنند، دانشگاه ADA، دانشگاه فناوری آذربایجان، دانشگاه دولتی نفت و صنعت آذربایجان، دانشگاه فنی آذربایجان، دانشگاه معماری و ساختمان آذربایجان، دانشگاه دولتی اقتصاد آذربایجان، دانشگاه مهندسی باکو، آکادمی ملی هوانوردی، دانشگاه دولتی مینگهچویر، دانشگاه دولتی لنکران و دانشگاه دولتی سومقاییت قرار دارند.
در میان مؤسسات آموزش عالی خصوصی، تعداد دانشگاههایی که در این زمینه فعالیت میکنند، بسیار محدود است. در حال حاضر، در میان دانشگاههای خصوصی که در رشتههای فناوری اطلاعات و رشتههای مرتبط تدریس میکنند، دانشگاه اوراسیا باکو و دانشگاه کاسپین غربی نام برده میشوند.
همانطور که مشاهده میشود، در تعدادی از مؤسسات آموزش عالی فعال در کشور، رشتههای فناوری اطلاعات و علوم کامپیوتر به صورت رسمی وجود دارند. اما از نظر تربیت کادر سیستماتیک و هدفمند در این زمینه، دانشگاه فنی آذربایجان بیشترین نام را در میان دانشگاههای اصلی به خود اختصاص داده است. به عبارت دقیقتر، این دانشگاه تمایل دارد خود را به عنوان منبع اصلی کادر در زمینه فناوری اطلاعات و مهندسی معرفی کند و در گفتمان عمومی نیز با همین تصویر ظاهر میشود. رسالت آن نیز همین است.
اما سؤال اصلی در اینجا، تطابق بین ارائه و واقعیت است. رهبری یک دانشگاه در یک زمینه خاص با نام رشتهها یا تعداد دانشجویان سنجیده نمیشود. شاخصهای اصلی عبارتند از محتوای برنامههای درسی، انطباق آنها با استانداردهای بینالمللی، سطح زیرساختهای آزمایشگاهی و فنی، و همچنین مهارتهایی که فارغالتحصیلان در بازار کار واقعی از خود نشان میدهند. از این منظر، ادعای "دانشگاه تربیتکننده کادر اصلی" نیازمند مبانی واقعی و مستند است.
بر اساس اطلاعاتی که از آژانس دولتی اشتغال به دست آوردهایم، بین موقعیتی که دانشگاه فنی آذربایجان در زمینه فناوری اطلاعات خود را معرفی میکند و شاخصهای واقعی، عدم تطابق جدی وجود دارد.
بر اساس نتایج رتبهبندی رسمی، رشته امنیت اطلاعات که در این دانشگاه تدریس میشود، در لیست رتبهبندی مؤسسات آموزش عالی در جایگاه نهم، و رشته فناوری اطلاعات در جایگاه دهم قرار گرفته است.
نکته قابل توجهتر این است که این شاخصها در مدت کوتاهی شکل نگرفتهاند، بلکه طی 5 سال ایجاد شدهاند. بر اساس اطلاعات ارائه شده توسط آژانس، میانگین شاخص رتبهبندی 5 ساله دانشگاه فنی آذربایجان در رشته امنیت اطلاعات تنها 47.3 از 100 امتیاز و در فناوری اطلاعات 46.7 امتیاز بوده است. این نشان میدهد که دانشگاه نه تنها در تربیت کادر فناوری اطلاعات در جایگاه رهبری قرار ندارد، بلکه حتی با شاخصهایی پایینتر از سطح متوسط فعالیت میکند. این در حالی است که این دانشگاه به عنوان یک مرکز آموزش عالی تخصصی در زمینه مذکور معرفی میشود. واقعیت اما برای آذربایجان بسیار غمانگیز است.
شاخصهای اعلام شده توسط آژانس دولتی اشتغال به وضوح نشان میدهد که فارغالتحصیلان آموزش عالی در بازار کار واقعی در کدام زمینهها و نزد کدام کارفرمایان متمرکز شدهاند. بر اساس اطلاعات، بخشهای تجارت، خدمات و تولید در میان مؤسساتی که بیشترین فارغالتحصیلان را استخدام کردهاند، غالب هستند.
از نظر تعداد فارغالتحصیلان نزد کارفرمایان، سوپرمارکت ARAZ با 179 نفر در جایگاه اول قرار گرفته است. تعداد فارغالتحصیلان شاغل در این شرکت به وضوح با سایرین متفاوت است و در صدر لیست قرار دارد.
در جایگاههای بعدی، مؤسسه علمی-تولیدی اقلیم و مکدونالدز آذربایجان هر کدام با شاخص 71 فارغالتحصیل قرار گرفتهاند. این نتیجه نشان میدهد که فارغالتحصیلان به طور موازی هم در بخش تولید و هم در بخش خدمات جذب شدهاند.
سپس آذریشیق 70، و گروه ANC با شاخص 68 فارغالتحصیل در لیست قرار دارند. این مؤسسات عمدتاً با نیاز به کادر فنی و عملیاتی متمایز میشوند.
در بخش مخابرات، ABC-Telecom با 58، در زمینه خردهفروشی، AL Market با 54 فارغالتحصیل مشغول به کار شدهاند.
در ردههای پایانی لیست، سوپرمارکت آذربایجان و مرکز کار DOST هر کدام با 51، و راهآهن آذربایجان با شاخص 49 فارغالتحصیل قرار دارند.
طی 5 سال، 3 هزار و 217 نفر از فارغالتحصیلان حداقل دستمزد، - یعنی 400 منات در ماه، دریافت میکنند.
عضو شورای عمومی دانشگاه فنی آذربایجان، نماینده سابق، اتیبار علیاف میگوید که این دانشگاه در سالهای اخیر گامهایی در جهت فناوری اطلاعات برداشته است. به گفته او، تغییراتی در کیفیت آموزش و بهروزرسانی برنامهها در AzTU مشاهده میشود. اما مشکل تنها وجود یا عدم وجود تغییرات نیست، بلکه این است که این تغییرات در بستر کدام واقعیتها رخ میدهند.
اتيبار علیاف اشاره میکند که مدیریت فعلی هنگام شروع فعالیت خود با تعدادی چالش عینی روبرو شده است:
"در دانشگاه فنی، تغییراتی در کیفیت آموزش و برنامهها رخ داده است. اما جنبه دیگری نیز وجود دارد. مدیریت فعلی از زمان آغاز به کار با مشکلات واقعی مواجه شده است. واقعیت این است که در این زمینه حمایت کافی وجود ندارد".
به عقیده او، چالش اصلی به تغییرات بسیار سریع فناوریها مربوط میشود.
ا. علیاف تأکید میکند که واقعیتهای فناورانهای که ده یا پانزده سال پیش معتبر بودند، امروز دیگر اعتبار خود را از دست دادهاند و به همین دلیل، ضرورت انجام اصلاحات نه به صورت ناگهانی، بلکه به صورت مرحلهای ایجاد شده است:
نماینده سابق به مسئله مالی نیز توجه ویژهای دارد. به گفته او، فناوریها بسیار گران هستند و در شرایط کنونی، منبع اصلی و تقریباً تنها درآمد مؤسسات آموزش عالی، شهریه دانشجویان است:
"ما میدانیم که تمام مؤسسات آموزش عالی عملاً از طریق دانشجویان امرار معاش میکنند. چه با سفارش دولتی تحصیل کنند و چه با پرداخت شهریه، برای هر دانشجو مبلغی به دانشگاه پرداخت میشود و این منبع اصلی درآمد آنهاست".
اتيبار علیاف به صراحت بیان میکند که لایه عمیقتر مشکل به عامل معلم مربوط میشود. به عقیده او، چه در سیستم آموزش عالی و چه در آموزش متوسطه، چهره اصلی معلم است و دقیقاً در این زمینه شکافهای جدی وجود دارد:
"بخش بزرگی از معلمان نسل قدیم دیگر نمیتوانند فناوریهای جدید را فرا بگیرند. تعداد دانشمندان نسل جدید نیز بسیار کم است. در حالی که ایدههای فناوری را باید دانشمندان بیاورند. برای این کار نیز به منابع مالی جدی نیاز است".
او یادآور میشود که سی تا چهل سال پیش، تأمین فناوری دانشگاهها عمدتاً از طریق دولت انجام میشد. اما امروز، مؤسسات آموزش عالی باید این بار را با امکانات داخلی خود به دوش بکشند. از این منظر، اتیبار علیاف بر اهمیت حمایت بخش تجاری از دانشگاهها نیز تأکید ویژهای دارد.
نماینده سابق با یادآوری اینکه ما در عصر انقلاب صنعتی چهارم و هوش مصنوعی زندگی میکنیم، بیان میکند که این واقعیت مسئولیت اضافی بر دوش دانشگاه فنی آذربایجان میگذارد:
"این عصر هوش مصنوعی است. کاربرد فناوریهای هوش مصنوعی و ارائه نوآوریها در این زمینه، مسئولیت جدی بر دوش مؤسسات آموزش عالی، از جمله دانشگاه فنی، میگذارد. من معتقدم که در آینده نزدیک خواهیم دید که دانشگاه فنی آذربایجان تلاشهای زیادی برای انجام این مأموریت انجام میدهد".
اما دقیقاً در این نقطه، سؤالات جدیتر و نگرانکنندهتری مطرح میشود. در حالی که سالانه شهریه یک دانشگاه بین 2200 تا 2500 منات متغیر است و سالنهای سخنرانی آن هنوز به طور کامل به پروژکتور و تجهیزات فنی مدرن مجهز نشدهاند، ما از کدام منابع مالی اضافی میتوانیم صحبت کنیم؟
آیا تخصیص بودجه اضافی توسط دولت یا سرمایهگذاریهای بخش تجاری به سمت ارتقای کیفیت آموزش هدایت خواهد شد، یا این منابع در مکانیزمهای مدیریتی گم خواهند شد؟
المن نوری، مدیر بخش مرکز تحقیقات اجتماعی، خاطرنشان کرد که با این ایده که دانشگاه فنی آذربایجان به عنوان مؤسسه آموزش عالی اصلی تربیتکننده کادرهای فناوری اطلاعات معرفی میشود، به هیچ وجه موافق نیست.
"به نظر من، هنوز زود است که دانشگاه فنی آذربایجان را به دلیل آموزش و کیفیت رشتههای مرتبط با فناوری اطلاعات در ردههای بالا و در جایگاه اول ببینیم و تصور کنیم."
ا. نوری اشاره کرد که هیچ رتبهبندی خاصی در این زمینه وجود ندارد:
"معمولاً در تجربه جهانی، بسیاری از دانشگاهها بر اساس پروفایلهای مختلف نیز تعریف میشوند. به عنوان مثال، UNEC در رتبهبندیهای مختلف QS نتایج خوبی از خود نشان میدهد، به ویژه در رتبهبندی جهانی دانشگاههای QS در سال 2026 در جایگاه 801-850 جهانی قرار دارد و در رتبهبندی تجارت بینالملل QS (کارشناسی ارشد/MBA 2026) در جایگاه 56، در اقتصاد و اقتصادسنجی در جایگاه 351-400 (QS 2024) و در رتبهبندی پایداری QS در سال 2026 در جایگاه 726 جهانی قرار دارد و اغلب در این دستهبندیهای تخصصی در آذربایجان و قفقاز پیشرو است.
اما حتی در سطح ملی نیز هیچ رتبهبندی برای آموزش رشتههای مرتبط با فناوری اطلاعات وجود ندارد که بتوانیم جایگاه AzTU را در آن ببینیم".
محقق حوزه آموزش بیان میکند که در این مسئله، واحد اندازهگیری اصلی و قابل اعتماد، خود دانشجویان هستند. به گفته او، بخشی از جوانانی که در دوران کنکور در فرآیند مشاوره و انتخاب رشته شرکت کرده بودند، در حال حاضر در رشتههای مرتبط با فناوری اطلاعات در مؤسسات آموزش عالی مختلف تحصیل میکنند.
"من به طور منظم با آن دانشجویان و همچنین جوانانی که در رشتههای دیگر تحصیل میکنند، در ارتباط هستم و نظرات آنها را در مورد کیفیت آموزش جویا میشوم. از این منظر، ارزیابی تصویر واقعی دقیقاً بر اساس مشاهدات دانشجویان امکانپذیر است".
ا. نوری اشاره میکند که نکته تأسفبار این است که رضایت کلی دانشجویان رشتههای مرتبط با فناوری اطلاعات در دانشگاه فنی آذربایجان بالا نیست. به عقیده او، این ارزیابی فردی نیست، بلکه بر اساس یک برداشت کلی است که با گذشت زمان شکل گرفته است.
"البته، دانشگاه میتواند در این خصوص نارضایتی خود را ابراز کرده و استدلالهای متقابلی ارائه دهد و من این را با درک متقابل میپذیرم. اما واقعیت این است که تا به امروز، من شاهد نوآوریهای قابل توجهی در زمینه آموزش رشتههای مرتبط با فناوری اطلاعات در دانشگاه فنی آذربایجان نبودهام".
او خاطرنشان کرد که در هر صورت، ارزیابی عینی تنها با بحث آزاد و مشاهده میدانی امکانپذیر است:
"هر زمان که دعوت شوم، با کمال میل آمادهام تا به همراه سایر محققان و متخصصان آموزشی به دانشگاه بروم و از نزدیک با وضعیت موجود آشنا شوم و تصویر واقعی را به صورت زنده ببینم".
به گفته او، بالاترین تقاضا در بازار کار دقیقاً در این راستا شکل خواهد گرفت و سیستم آموزش عالی باید با این واقعیت سازگار شود.
"رشتههایی وجود دارند که نه تنها به نیازهای زمان پاسخ میدهند، بلکه چهره توسعه اقتصادی و فناورانه آینده را نیز تعیین میکنند. از این منظر، رشتههای مرتبط با فناوری اطلاعات اهمیت ویژهای دارند. دقیقاً به همین دلیل، باید گامهای جدی و پیوستهای در جهت آوردن تجربیات بینالمللی در این زمینه به دانشگاههای محلی برداشته شود. اگر این مکانیزمها در دانشگاه فنی آذربایجان به کار گرفته شوند، فکر میکنم این میتواند فایدهای واقعی و بلندمدت داشته باشد".
به عقیده کارشناس، ایجاد برنامههای دیپلم دوگانه نیز دقیقاً بر اساس رشتههای مرتبط با فناوری اطلاعات مناسبتر است. او تأکید میکند که یکی از پروفایلهای اصلی دانشگاه فنی دقیقاً همین جهت است و باید از این مزیت به طور مؤثر استفاده شود.
"معیار اصلی دنیای فنی، دیجیتالی شدن است. در بستر این واقعیت، مرتبط بودن برنامههای دیپلم دوگانه با رشتههای مرتبط با فناوری اطلاعات منطقیتر به نظر میرسد. اما متأسفانه، در حال حاضر شاخصهای تقاضای بازار کار برای رشتههای فناوری اطلاعات و فنی در دانشگاه فنی آذربایجان از سایر دانشگاههای پیشرو عقبتر است".
المن نوری تأکید کرد که دانشگاه باید مشکلات انباشته شده در این زمینه را که سالهاست باقی ماندهاند، کنار بگذارد و بر فرآیند نوسازی تمرکز کند. به گفته او، اولویت اصلی باید جذب کادرهای جدید و ایجاد یک محیط آزمایشگاهی مدرن باشد.
در این صورت، چرا دانشجویان دانشگاه فنی آذربایجان را انتخاب میکنند؟ – پاسخ بسیار ساده است. از آنجا که نمرات قبولی بسیار پایین است، بسیاری از دانشجویان AzTU را به عنوان آخرین امید خود انتخاب میکنند. در نتیجه، سالهاست که نمرات قبولی برای رشتهها در این دانشگاه پایینتر از سایر دانشگاههایی است که همان رشته را تدریس میکنند.
برای مقایسه، با نگاهی به شاخصهای دانشگاه دولتی نفت و صنعت آذربایجان، دانشگاه دولتی اقتصاد آذربایجان و AzTU، تفاوتهای جدی در رشتههای مشابه آشکار میشود.
در رشته علوم کامپیوتر، در حالی که حداکثر نمره در AzTU 526.7 است، این شاخص در ADNSU برای بخش انگلیسی به 567.1 و در UNEC به 583.1 میرسد. در رشته فناوری اطلاعات، در حالی که بخش انگلیسی در AzTU 548.7 است، در ADNSU به 562.1 و در UNEC تا 634.6 بالا میرود.
در رشته امنیت اطلاعات، تفاوت بارزتر است. حداکثر شاخص در AzTU 560.4 است. این رقم در ADNSU 587.5 و در UNEC 640.2 است. در رشته مهندسی کامپیوتر، در حالی که بالاترین نمره در AzTU 503.5 است، در ADNSU 544.4 و در UNEC 622.5 ثبت شده است.
در مهندسی برق و الکترونیک، در حالی که شاخص در AzTU در سطح 254.4 باقی میماند، در ADNSU به 453 و در UNEC به 417.8 میرسد. در مهندسی مکاترونیک و رباتیک، در حالی که در AzTU 324.8 ثبت شده است، در ADNSU شاخص برای این رشته 415.6 است.
در مهندسی شیمی نیز وضعیت مشابهی وجود دارد. در حالی که نمره در AzTU 307.1 است، این شاخص در ADNSU 424.7 و برای بخش انگلیسی تا 624.9 بالا میرود.
لازم به ذکر است که تعدادی از افراد متخصص در زمینه فناوری اطلاعات و فعال در محیط علم و آموزش در آذربایجان، در بیان موضعی مشخص در قبال سؤالات مربوط به این دانشگاه با مشکل مواجه شدند. به گفته آنها، دلیل اصلی این تردید، عدم تطابق مشاهده شده بین ادعاهایی است که دانشگاه از خود ارائه میدهد و شاخصهای واقعی.
نزدیکترین و قابل مقایسهترین مدلهای بینالمللی برای تربیت کادر در زمینه فناوری اطلاعات برای آذربایجان، تجربیات ترکیه و اسرائیل است. هیچ یک از این دو کشور نه منابع مالی عظیمی مانند ایالات متحده و نه مدیریت متمرکز و سختگیرانهای از نوع سنگاپور را دارند. با این وجود، دقیقاً به لطف روابط صحیح و ساختاریافته بین دانشگاه و صنعت، توانستهاند مدارس تخصصی شناختهشدهای را در زمینههای فناوری اطلاعات، امنیت سایبری و هوش مصنوعی در مقیاس منطقهای و جهانی ایجاد کنند. تفاوت اصلی این مدلها در این است که دانشگاهها به عنوان مرکز اکوسیستم فناوری نیز فعالیت میکنند.
در تجربه ترکیه، ستون اصلی تربیت کادر در زمینه فناوری اطلاعات، سیستم پارکهای فناوری است که در اطراف دانشگاهها ایجاد شدهاند. در این کشور، مرز سختی بین محیط دانشگاه و بازار واقعی وجود ندارد. به عنوان مثال، دانشگاه فنی خاورمیانه سالهاست که نه تنها با برنامههای علوم کامپیوتر خود، بلکه همچنین از طریق "ODTÜ TEKNOKENT" که در کنار دانشگاه فعالیت میکند، شناخته شده است. در اینجا صدها شرکت فناوری، هزاران مهندس و برنامهنویس در تماس مستقیم با محیط دانشگاه فعالیت میکنند. دانشجو پس از اتمام درس، تنها به دانش نظری اکتفا نمیکند، بلکه همزمان به بخشی از یک پروژه واقعی تبدیل میشود.
رویکرد مشابهی برای دانشگاه فنی استانبول نیز مشخص است. "İTU ARI Teknokent" یکی از بزرگترین فضاهای نوآوری در ترکیه محسوب میشود و صدها شرکت در زمینههای هوش مصنوعی، نرمافزار، پایگاه دادههای بزرگ و امنیت سایبری در آن فعالیت میکنند. در این محیط، معلم علاوه بر تدریس، نقش مشاور استارتاپ و مدیر پروژه را نیز ایفا میکند، و دانشجو به عنوان یک کارمند بالقوه و همچنین شرکتکننده در فرآیند پرورش مییابد. در نتیجه، فارغالتحصیل با وضعیت "جوینده اولین شغل" وارد بازار کار نمیشود، بلکه به عنوان یک متخصص باتجربه وارد میشود.
تجربه اسرائیل رویکردی سختگیرانهتر و استراتژیکتر را ارائه میدهد. در اینجا، آموزش فناوری اطلاعات مستقیماً در بستر تحقیق، دفاع و امنیت ملی شکل گرفته است. تکنیون – مؤسسه فناوری اسرائیل، که مؤسسه آموزش عالی فنی پیشرو در اسرائیل است، یکی از دانشگاههای شناختهشده در جهان در زمینه علوم کامپیوتر و امنیت اطلاعات محسوب میشود. در این دانشگاه، گرایشهای فناوری اطلاعات از دهههای 1960 و 1970 به عنوان یک خط نهادی جداگانه تأسیس شده و طی سالها به صورت سیستماتیک توسعه یافته است.
جوهر مدل اسرائیل در این است که دانشگاه به عنوان مرکزی برای تولید ایدههای فناوری عمل میکند. دانشجویان حتی در مقطع کارشناسی در پروژههای تحقیقاتی واقعی مشارکت داده میشوند، و حوزههای امنیت سایبری و هوش مصنوعی نه صرفاً به عنوان حوزههای آکادمیک، بلکه به عنوان حوزههای استراتژیک ارزیابی میشوند. در نتیجه ارتباط نزدیک بین دانشگاه، ارتش و صنعت، بخش بزرگی از فارغالتحصیلان یا در شرکتهای فناوری پیشرفته و یا در اکوسیستم استارتاپی شروع به فعالیت میکنند.
این تجربه نشان میدهد که اگر دانشگاه تنها به تدریس اکتفا کند، ادعای رهبری در این زمینه روی کاغذ باقی میماند. آنچه مشهود است این است که دانشگاه فنی آذربایجان نه تنها نمیتواند به دانشجویان رشتهای را که میخواهند متخصص شوند، آموزش دهد، بلکه خود نیز نمیتواند تجربه جهانی را بیاموزد. غمانگیزترین وضعیت این است که دانشگاهی که کلمه "فنی" را در نام خود دارد، نه تنها نمیتواند در رقابت در مقیاس بینالمللی دوام بیاورد، بلکه حتی در بازار داخلی نیز نمیتواند جایگاهی برای خود پیدا کند. تنها میتواند قدرتی را به نمایش بگذارد که با دانشگاههای استانی قابل مقایسه است.
و فراموش نکنیم که رئیس کشور همواره پاسخگویی مؤسسات آموزش عالی به چالشهای زمان را به عنوان یک اولویت تعیین کرده است. ما زنگ خطر را به صدا در میآوریم، جهان دیگر به زبان هوش مصنوعی صحبت میکند. آذربایجان با آمریکا در حال مذاکره است.
مطمئن باشید، سپردن این حوزه به امید دانشگاه فنی آذربایجان، در هر صورت فاجعه است. هر دانشگاهی در جهان که کلمه "فنی" را در نام خود دارد، جهان را به چالش میکشد. اما دانشگاه فنی آذربایجان برای دانشجویان سخنرانی میکند و برای جامعه آواز میخواند.
واقعیت این است که حوزه فناوری اطلاعات یکی از سریعترین حوزهها در تغییر و دارای سریعترین پایگاه دانش منسوخشونده است. این امر مؤسسات آموزش عالی را مجبور میکند تا دائماً خود را بهروز کنند و برنامههای خود را به طور انعطافپذیر با نیازهای بازار تطبیق دهند. مدلهای آموزشی که با رویکرد مهندسی کلاسیک ساخته شدهاند، اغلب در تطبیق با این سرعت با مشکل مواجه میشوند. در نتیجه، دانشجویان اگرچه دانش بنیادی کسب میکنند، اما فرصتهای آنها برای مهارتهای عملی، تجربه پروژه واقعی و کار با ابزارهای فناورانه مدرن محدود باقی میماند.
نوشتن و تحلیل از ما، و ندیدن حقیقت از مدیریت دانشگاه باشد. احتمالاً نهادهایی نیز برای اقدام وجود خواهند داشت.
