در 20 ژانویه 1990، ورود ارتش شوروی به باکو به یکی از فاجعهبارترین صفحات تاریخ آذربایجان تبدیل شد. استفاده نامتناسب از زور علیه غیرنظامیان منجر به کشته شدن 131 نفر، زخمی شدن 744 نفر و دستگیری غیرقانونی 841 نفر شد. سرنوشت بعدی شخصیتهای اصلی سیاسی و نظامی پشت این عملیات خونین سالهاست که مورد علاقه جامعه بوده است.
Modern.az سرنوشت سازماندهندگان فاجعه 20 ژانویه را ارائه میدهد:
میخائیل گورباچف
گورباچف، آخرین رئیسجمهور اتحاد جماهیر شوروی، در زمان اتخاذ تصمیم 20 ژانویه، بالاترین مسئولیت سیاسی را بر عهده داشت. به دستور او وضعیت اضطراری اعلام شد و ارتش سرخ وارد باکو شد. اگرچه گورباچف در سالهای بعد ادعا کرد که این تصمیم “ضروری” بوده است، اما نه از جامعه آذربایجان و نه از جامعه بینالمللی عذرخواهی نکرد. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، نفوذ سیاسی خود را از دست داد، اما هیچ مسئولیت حقوقی یا سیاسی در رابطه با 20 ژانویه بر عهده نگرفت. گورباچف در 30 اوت 2022 در سن 91 سالگی درگذشت.
دمیتری یازوف
مارشال دمیتری یازوف، وزیر دفاع وقت اتحاد جماهیر شوروی، یکی از مجریان مستقیم نظامی اعزام نیرو به باکو بود. او به عنوان چهره اصلی رهبری عملیات ارتش در 20 ژانویه شناخته میشود. اگرچه در سال 1991 به دلیل مشارکت در کودتای اوت در مسکو دستگیر شد، اما بعداً مورد عفو قرار گرفت. یازوف در 25 فوریه 2020 در سن 95 سالگی در روسیه درگذشت.
وادیم باکاتین
باکاتین، وزیر امور داخلی وقت اتحاد جماهیر شوروی، یکی از شخصیتهای سیاسی بود که در فعالیت ساختارهای امنیتی به کار گرفته شده در باکو نقش داشت. برخلاف دیگر رهبران شوروی، باکاتین بعدها یکی از معدود افرادی بود که از وقایع 20 ژانویه ابراز پشیمانی کرد. او این عملیات را اشتباه بزرگی از سوی رهبری شوروی ارزیابی کرده بود. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، از سیاست کنارهگیری کرد و در 31 ژوئیه 2022 در سن 84 سالگی درگذشت.
ویکتور کارپوخین
کارپوخین، فرمانده یگان ویژه “آلفا”ی کا.گ.ب، در عملیاتهای ویژه انجام شده در باکو شرکت داشت. نیروهای تحت فرماندهی او یکی از عناصر اصلی مکانیسم اعمال زور شدید علیه غیرنظامیان بودند. او در سالهای بعد در روسیه زندگی کرد و در سال 2003 درگذشت.
یوگنی پریماکوف
پریماکوف، رئیس وقت شورای عالی اتحاد جماهیر شوروی و یک شخصیت سیاسی بانفوذ، از مدافعان موضع دولت مرکزی بود. او در طول وقایع 20 ژانویه تلاش کرد تا خط مشی سیاسی مسکو را توجیه کند. بعدها در فدراسیون روسیه به مقام نخستوزیری و وزیر امور خارجه رسید. او در 26 ژوئن 2015 درگذشت.
آندری گیرنکو
آندری گیرنکو، دبیر کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی، به عنوان یکی از مقامات حزبی که در اتخاذ تصمیم 20 ژانویه شرکت داشت، شناخته میشود. نام او در میان افرادی که از این حادثه حمایت سیاسی کردند، ذکر شده است. او در 28 دسامبر 2017 در سن 81 سالگی درگذشت.
ولادیمیر لیاشنکو
لیاشنکو، که در رهبری نظامی-سیاسی اتحاد جماهیر شوروی قرار داشت، یکی از شخصیتهایی بود که در اجرای تصمیمات مربوط به عملیات باکو شرکت داشت. ولادیمیر لیاشنکو در آن زمان فرمانده ناوگان نظامی خزر بود. لیاشنکو در سال 1994 در مسکو درگذشت.
الکساندر لبد
او در زمان فاجعه، به عنوان فرمانده لشکر 106 نیروهای هوابرد اتحاد جماهیر شوروی، بخشی از نیروهای اعزامی به باکو را رهبری کرد. در اظهارات و خاطرات خود در سالهای بعد، اطلاعات متناقضی در مورد استفاده از زور علیه غیرنظامیان ارائه داد. لبد در 28 آوریل 2002 در سن 52 سالگی در یک سانحه هلیکوپتر در روسیه جان باخت.
