جنگ سوریه مدتهاست که از یک درگیری داخلی و شهروندی فراتر رفته است. این جنگ به یک آزمایشگاه ژئوپلیتیکی کلاسیک تبدیل شده که در آن منافع قدرتهای منطقهای و جهانی تلاقی میکنند، ائتلافها موقتی و دشمنیها متغیر هستند. در این آزمایشگاه، یکی از متناقضترین مواضع را پ.ک.ک و شاخههای آن در سوریه به خود اختصاص دادهاند.
از یک سو، نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF)، شاخه پ.ک.ک در سوریه، برای سالها به عنوان “شریک ضروری” در مبارزه با داعش برای ایالات متحده معرفی شدهاند. از سوی دیگر، ترکیه این ساختار را همواره یک شبکه تروریستی میداند که امنیت ملی آن را هدف قرار داده است. در سوی سوم، دولت سوریه قرار دارد: دمشق که سالها تضعیف شده بود، اما اکنون دوباره در تلاش است تا ادعای حاکمیت خود را احیا کند.
زمانی، شاخه پ.ک.ک در سوریه در رسانههای غربی به عنوان “متحد محلی” و “قابل اعتمادترین نیرو در برابر داعش” معرفی میشد. اما امروز، همین رسانهها با عباراتی مانند “ادغام”، “عقبنشینی” و “خطر امنیتی”، عملاً همین ساختار را به عنوان عامل مشکل توصیف میکنند. در ژئوپلیتیک، چنین تغییر زبانی تصادفی نیست. این نشاندهنده پایان حمایت است.
آنچه امروز در سوریه رخ میدهد را میتوان در یک جمله بیان کرد: پ.ک.ک پیروز نشد، بلکه فقط مرحله شکست آن طولانیتر شد.
واقعیت سرد واشنگتن: دوران “ضروری” به پایان رسید
برای ایالات متحده، پ.ک.ک/ی.پ.گ هرگز یک متحد استراتژیک نبوده است. این گروه تنها ابزاری بود که مورد استفاده قرار میگرفت. به محض پایان مبارزه با داعش، ارزش این ابزار نیز کاهش یافت. این واقعیت دیگر پنهان نیست.
رویترز به صراحت مینویسد که جنگجویان کرد باید به صورت فردی و نه به عنوان یک ساختار واحد، در ارتش سوریه ادغام شوند. این بدان معناست که هیچ چشماندازی برای خودمختاری کردها در داخل سوریه وجود ندارد. اصلاً صحبت از یک دولت کوچک نیز بیمعناست. مفاهیم خودمختاری، فدرالیسم یا “پروژه شمال سوریه” عملاً از دستور کار واشنگتن حذف شدهاند.
اولویت اصلی ایالات متحده اکنون درگیری ایران و اسرائیل، دریای سرخ، رقابت با چین و امنیت اروپا پس از اوکراین است. سوریه نیز به تدریج به وضعیت یک صحنه عملیاتی درجه دوم تنزل مییابد.
واشنگتن اکنون به جای فایده، خطر حمایت از پ.ک.ک را محاسبه میکند. نام این خطر نیز ترکیه است. دیگر هیچکس نمیخواهد به خاطر درگیری آشکار با یک متحد ناتو، “کارت کرد” را در سوریه بازی کند.
پیام دمشق: “سلاح خارج از دولت نخواهد بود”
بدترین سناریو برای پ.ک.ک، خروج ایالات متحده نیست. بدترین سناریو بازگشت دمشق است. زیرا دولت سوریه نسبت به فدرالیسم بسته است و در این زمینه هیچ مصالحهای وجود ندارد.
واشنگتن پست مینویسد که برای دولت سوریه، مسئله پ.ک.ک/ی.پ.گ هرگز در سطح “حقوق کردها” نبوده است. این یک مسئله حاکمیت است: “Syria’s government announced a ceasefire and ‘full integration’ agreement with the Kurdish-led SDF, potentially ending years of territorial fragmentation.”
(«دولت سوریه با SDF تحت رهبری کردها، توافق «آتشبس و ادغام کامل» را اعلام کرد. این امر میتواند به سالها تجزیه سرزمینی پایان دهد.»)
کلمه کلیدی در این جمله “full integration” است. این شکست تاریخی پ.ک.ک به عنوان یک بازیگر سیاسی-نظامی در سوریه است. زیرا ادغام به معنای بیاهمیت شدن است.
پیام دولت سوریه ساده و قاطع است: سلاح را تحویل دهید، پرچم را پایین بیاورید، وارد سیستم شوید.
این دفن رسمی “پروژه شمال سوریه” است که پ.ک.ک سالها برای ایجاد آن تلاش میکرد. رسانههای غربی این را “سازش” مینامند. اما در واقع، این فرمت تسلیم شدن است.
آنکارا: آرام، پیگیر، نتیجهبخش
ترکیه صبورترین و پیگیرترین بازیگر این فرآیند بوده است. آنکارا نه وارد درگیری آشکار با واشنگتن شد و نه راه توافق زودهنگام با دمشق را انتخاب کرد. نه با بیانیههای احساسی وقت تلف کرد و نه خود را با لفاظی “یک شبه تمام میکنیم” خسته کرد. در عوض، با زمان بازی کرد.
باز هم رویترز مینویسد: “Turkey has hailed the recent integration agreement as a historic turning point for its counter-terrorism objectives.” («ترکیه توافق ادغام اخیر را نقطه عطفی تاریخی برای اهداف مبارزه با تروریسم خود ارزیابی میکند.»)
ترکیه یک چیز را ثابت کرد: مبارزه با پ.ک.ک تنها یک مسئله نظامی نیست، بلکه یک مسئله ژئوپلیتیکی است.
امروز در رسانههای غربی، پ.ک.ک دیگر نه به عنوان “جنبش آزادیبخش”، بلکه به عنوان “خطری برای ثبات منطقهای” توصیف میشود. این یک نقطه عطف است. زیرا وقتی اصطلاحات در غرب تغییر میکنند، سیاست نیز تغییر میکند.
ماهیت این “نقطه عطف تاریخی” روشن است: احتمال مشروعیت یافتن پ.ک.ک در سوریه به صفر میرسد. ایالات متحده عملاً استدلالهای امنیتی ترکیه را میپذیرد. دولت سوریه پ.ک.ک را بدون تبدیل آن به یک ساختار رسمی، جذب میکند. برای ترکیه، این نتیجهای ارزشمندتر از یک پیروزی نظامی است – پ.ک.ک از نظر ژئوپلیتیکی خنثی میشود.
ترس ایالات متحده: زندانیان داعش
آخرین استدلال باقیمانده در دست واشنگتن، زندانهای داعش است. وال استریت ژورنال مینویسد: “U.S. officials are concerned that escalating conflict could force Kurdish forces to abandon their posts guarding thousands of ISIS detainees.” («مقامات آمریکایی نگرانند که تشدید درگیریها میتواند نیروهای کرد را مجبور کند تا مواضع خود را که هزاران زندانی داعش را محافظت میکنند، رها کنند.»)
این تز که “اگر پ.ک.ک تحت فشار قرار گیرد، داعش میتواند بازگردد” اکنون به کرات شنیده میشود. این استدلال آخرین کارت مفید بودن پ.ک.ک است. اما این کارت نیز کهنه شده است. زیرا غرب به خوبی میداند که حمایت از پ.ک.ک خطر داعش را کاهش نمیدهد، بلکه فقط آن را به تعویق میاندازد.
جایی که مثلث بسته میشود
برخی محافل که بر توهم “پ.ک.ک شکست نخورد” تکیه دارند، هنوز میگویند که “اگر پ.ک.ک در سوریه بماند، پس شکست نخورده است”. این یک رویکرد سطحی است. در ژئوپلیتیک، ماندن با پیروز شدن یکسان نیست. درست است که پ.ک.ک کاملاً از بین نرفته و ی.پ.گ نیز کاملاً نابود نشده است. اما به عنوان یک پروژه سیاسی به پایان رسیده و وضعیت بازیگر منطقهای خود را از دست داده است. پ.ک.ک در سوریه به سطح یک تهدید کنترلشده تنزل یافته است.
در مثلث ترکیه-ایالات متحده-سوریه، فضای مانور برای پ.ک.ک در حال بسته شدن است. واشنگتن عقبنشینی میکند، دمشق ادغام میکند و آنکارا فشار را ادامه میدهد. این برای پ.ک.ک نه نابودی فوری، بلکه خفگی استراتژیک است.
به زبان رسانههای غربی، پ.ک.ک دیگر نه به عنوان “راهحل منطقهای”، بلکه به عنوان یک مشکل منطقهای دیده میشود. تاریخ نیز نشان میدهد که بازیگرانی که در ژئوپلیتیک به عنوان مشکل تلقی میشوند، عمر طولانی ندارند.
در تاریخ چنین قاعدهای وجود دارد: ایدئولوژی بازیگری که حمایتش به پایان میرسد، نیز به زودی کهنه میشود. پ.ک.ک به این مرحله رسیده است. غرب دیگر از آن دفاع نمیکند، بلکه فقط آن را مدیریت میکند. بازیگر مدیریتشده نیز آیندهای نمیسازد، بلکه فقط زمان میخرد. و زمان در این بازی، نه در کنار پ.ک.ک، بلکه در کنار ترکیه است.
البای حسنلی،
زوریخ
پ.ن. مسئله پ.ک.ک برای ترکیه تنها یک مشکل امنیتی نیست، بلکه یک بار اقتصادی سنگین نیز هست. بر اساس محاسبات رسمی و آکادمیک مختلف، آنکارا در دهههای اخیر صدها میلیارد دلار برای مبارزه با پ.ک.ک هزینه کرده است. با این وجود، پ.ک.ک که دچار تزلزلهای جدی شده، همچنان تلاش میکند ترکیه را مشغول نگه دارد. اما نور در انتهای تونل به وضوح دیده میشود...
