هرچند تاریخ درسهای زیادی میدهد، اغلب مردم مقیاس رویدادها را به طور کامل درک نمیکنند. مردم در حین زندگی در دل رویدادها، درک نمیکنند که اینها به چه نتایجی منجر خواهد شد. سالها بعد، تاریخ ارزش آن رویدادها را مشخص میکند.
رویدادهایی که اکنون در جهان رخ میدهند نیز چنین هستند. احتمالاً یک سوال ذهن همه را به خود مشغول کرده است: ما در چه دورهای زندگی میکنیم؟
آیا جهان واقعاً در دوران صلح است؟ آیا چنین صلحی وجود دارد؟ یا بشریت در میانه یک رویارویی جهانی جدید قرار دارد؟ آیا چنین رویاروییای وجود دارد؟ همه جا، همه چیز در ابهامات غرق شده است.
مفهوم جنگ جهانی در تاریخ معنای تلخی، درد، از دست دادن و ویرانی را با خود دارد. به معنای کلاسیک، جنگ جهانی به معنای رویارویی نظامی جهانی است که کشورهای متعددی در قارههای مختلف در آن شرکت دارند. این جنگها، هرچند در جبههها انجام میشوند، اما اقتصادها، سیستمهای سیاسی و سبک زندگی مردم را از ریشه تغییر میدهند.
جنگهای جهانی نظم جهانی را تغییر میدهند. آنها امپراتوریها را نابود میکنند. کشورهای جدیدی ایجاد میکنند. توازن قدرت جهانی را تغییر میدهند. جنگهای جهانی میلیونها انسان را میکشند.
در تاریخ، رسماً دو جنگ جهانی بزرگ رخ داده است. جنگ جهانی اول که در سال 1914 آغاز شد، جنگ جهانی دوم که در سال 1939 آغاز شد...
هر دوی این جنگها به عنوان خونینترین رویدادها در تاریخ بشریت به یاد ماندهاند.
اما نکته جالب این است که هنگامی که این جنگها آغاز شدند، هیچ کس نمیدانست که آنها “جنگ جهانی” هستند.
چگونه جنگ جهانی اول آغاز شد...
در تابستان سال 1914، تنش جدی در اروپا وجود داشت. رقابت بین دولتها افزایش مییافت. امپراتوریها میخواستند قدرتمندتر شوند. مسابقه تسلیحاتی سرعت میگرفت.
اروپا بین دو بلوک نظامی بزرگ تقسیم شده بود. در یک سو آلمان و اتریش-مجارستان، و در سوی دیگر فرانسه، بریتانیای کبیر و امپراتوری روسیه قرار داشتند.
جرقه جنگ در شهر سارایوو بوسنی زده شد. در 28 ژوئن 1914، فرانتس فردیناند، وارث تاج و تخت اتریش-مجارستان، توسط یک ملیگرای صرب کشته شد.
این رویداد در تاریخ به عنوان ترور سارایوو ثبت شد. اتریش-مجارستان به صربستان اولتیماتوم داد. و چند هفته بعد، جنگ اعلام شد.
در ابتدا این درگیری منطقهای به نظر میرسید. همانطور که در بالا ذکر شد، هیچ کس حتی فکر نمیکرد که جنگ جهانی آغاز شده است. اما سیستم اتحادهای نظامی جنگ را گسترش داد. آلمان در کنار اتریش-مجارستان قرار گرفت. روسیه برای دفاع از صربستان بسیج عمومی اعلام کرد. فرانسه از روسیه حمایت کرد. و بریتانیای کبیر به جنگ علیه آلمان پیوست.
بدین ترتیب، در عرض چند هفته، بخش بزرگی از اروپا درگیر جنگ شد.
بعدها امپراتوری عثمانی و بلغارستان نیز به جنگ پیوستند. جنگ به خاورمیانه، آفریقا و آسیا گسترش یافت.
در جنگ جهانی اول بیش از 30 کشور شرکت کردند و تقریباً 70 میلیون نفر بسیج شدند.
این جنگ اولین جنگ بزرگی در تاریخ بشریت بود که در آن از فناوریهای جدید به طور گسترده استفاده شد. تانکها برای اولین بار به میدان نبرد آورده شدند. از گازهای سمی استفاده شد. هوانوردی شروع به شرکت در عملیاتهای جنگی کرد.
میلیونها نفر در جبههها جان خود را از دست دادند. در نتیجه جنگ جهانی اول، تقریباً 17 میلیون نفر کشته شدند. اقتصاد اروپا ضربه سختی خورد. شهرها ویران شدند، دولتها فلج شدند.
چهار امپراتوری بزرگ از صحنه تاریخ محو شدند. امپراتوری آلمان فروپاشید، امپراتوری اتریش-مجارستان تجزیه شد. امپراتوری عثمانی سقوط کرد، و امپراتوری روسیه با انقلاب سرنگون شد.
و در سال 1918، هنگامی که جنگ به پایان رسید، جهان فهمید که آنچه رخ داده بود، جنگ جهانی اول بوده است...
جنگ جهانی دوم
هنگامی که جنگ جهانی اول به پایان رسید، بسیاری از مردم فکر میکردند که چنین فاجعهای دیگر تکرار نخواهد شد. اما تاریخ برای انسان فراموشکار، تصمیم دیگری گرفت.
در دهه 1930، نیروهای سیاسی جدیدی در اروپا ظهور کردند. نازیسم در آلمان به قدرت رسید. آدولف هیتلر به هیچ وجه شرایط پیمان ورسای را نمیپذیرفت، او میخواست آلمان را دوباره قدرتمند کند.
با این خواسته، در 1 سپتامبر 1939، آلمان به لهستان حمله کرد. همان تاریخ آغاز جنگ جهانی دوم بود. اما باز هم در آن زمان هیچ کس نمیدانست که این آغاز جنگ جهانی دوم است.
چند روز بعد، بریتانیای کبیر و فرانسه به آلمان اعلام جنگ کردند. جنگ به سرعت گسترش یافت. آلمان بخش بزرگی از اروپا را اشغال کرد.
در سال 1941، آلمان به اتحاد جماهیر شوروی حمله کرد. ژاپن و آمریکا نیز به جنگ پیوستند.
در مجموع، جنگ جهانی دوم بیش از 60 کشور را دربر گرفت. جنگ به اروپا، آفریقا، آسیا و اقیانوسها نیز سرایت کرد. این جنگ تا آن زمان خونینترین جنگ تاریخ بشریت بود.
تقریباً 70–80 میلیون نفر جان خود را از دست دادند. این جنگ همچنین نشان داد که فناوری وارد مرحله جدیدی در میدان نبرد شده است. هواپیماهای جت وارد میدان شدند، فناوری رادار به کار گرفته شد.
و در سال 1945، بمب اتمی برای اولین بار در جنگ استفاده شد. ایالات متحده بمب اتمی را بر شهرهای هیروشیما و ناکازاکی ژاپن پرتاب کرد. این رویداد به جنگ پایان داد.
اگر جنگ جهانی اول با محو شدن چهار امپراتوری بزرگ از صحنه تاریخ به یاد ماند، پس از جنگ جهانی دوم، سیستم سیاسی جهان به طور اساسی تغییر کرد. ایالات متحده و اتحاد جماهیر شوروی به عنوان ابرقدرتها ظهور کردند.
سازمان ملل متحد تأسیس شد. جهان بین دو بلوک بزرگ تقسیم شد. سپس اتحاد جماهیر شوروی تجزیه شد. روندی که با جنگهای محلی همراه بود، هنوز به پایان نرسیده است.
چشمانداز جهان معاصر
اکنون جهان دوباره دورانی ناپایدار را تجربه میکند. خاورمیانه سالهاست درگیر جنگ است. جنگ عراق چهره منطقه را تغییر داد و خود عملاً از بین رفت. در حوادث سوریه صدها هزار نفر جان خود را از دست دادند. رویارویی بین اسرائیل و فلسطین به اوج خود رسیده است.
در سال 2020، جهان با بحران جدیدی روبرو شد. پاندمی ویروس کرونا در سراسر سیاره گسترش یافت و ضربه جدی به اقتصاد جهانی وارد کرد. بسیاری از تحلیلگران پاندمی را نشانهای از ضعف سیستم جهانی میدانند. در واقع، اینها ترکشهای جنگ جهانی سوم بود و تقریباً به همه کشورهای جهان، به همه انسانها اصابت کرد.
در 24 فوریه 2022، با حمله روسیه به اوکراین، جنگی تمامعیار بین روسیه و اوکراین آغاز شد. این جنگ سیستم امنیتی اروپا را متزلزل کرد. ایالات متحده و کشورهای ناتو آشکارا از اوکراین حمایت میکنند. روسیه نیز در یک رویارویی ژئوپلیتیکی آشکار با غرب قرار دارد. بنابراین، پذیرفتن این جنگ به عنوان یک درگیری منطقهای سادهلوحانه خواهد بود. این مرحله جدیدی از مبارزه قدرتهای بزرگ است.
اکنون در خاورمیانه نیز تنش به بالاترین حد خود رسیده است. حتی میتوان گفت که جنگ روسیه-اوکراین را به فراموشی سپرده است. رویارویی بین ایران و اسرائیل به شکلی آشکارتر درآمده است. آمریکا، جنگ اسرائیل-ایران آغاز شده است. ایران از هوا مورد حمله قرار گرفته و درهم کوبیده میشود. رهبرانش نابود میشوند.
ایران نیز اسرائیل و بیش از 11 کشور را هدف حملات موشکی قرار میدهد. نیروهای مختلف در منطقه درگیر این رویارویی میشوند. این روی آشکار مسئله است، پشت پرده همه کشورها حضور دارند. هیچ کشوری در جهان از پیوستن به این جنگ مصون نیست. این فقط یک مسئله زمان است. کابوسی وحشتناک بر سر جهان میچرخد.
جنگهای امروزی با جنگهای گذشته متفاوت است. اکنون همه چیز از آسمان انجام میشود. فناوری پهپاد به عنصر اصلی نبردها تبدیل شده است. زیرساختهای دولتها را بیش از بمبها، حملات سایبری هدف قرار میدهند. در استراتژیهای نظامی از هوش مصنوعی استفاده میشود. فناوریهای ماهوارهای سرنوشت جنگ را تعیین میکنند. جنگ اطلاعاتی نیز نقش مهمی ایفا میکند. رسانهها و شبکههای اجتماعی اکنون به بخشی از ژئوپلیتیک تبدیل شدهاند.
آیا جنگ جهانی سوم آغاز شده است؟
این سوال در سالهای اخیر بیشتر مطرح میشود. برخی کارشناسان معتقدند که جهان مدتهاست وارد مرحله رویارویی جهانی شده است. دیگران اما فکر میکنند که آنچه رخ میدهد هنوز درگیریهای منطقهای است.
اما یک حقیقت وجود دارد. جهان روز به روز پرتنشتر و خطرناکتر میشود. هر روز خونها ریخته میشود. مرگ انسان مانند یک سبک زندگی عادی است. مسابقه تسلیحاتی دوباره سرعت میگیرد. بلوکبندیهای ژئوپلیتیکی افزایش مییابد، جنگهای اقتصادی شدت میگیرد.
همانطور که از جنگهای جهانی اول و دوم نیز دیده میشود، تاریخ نشان میدهد که جنگهای جهانی ناگهان آغاز نمیشوند، بلکه به تدریج شکل میگیرند.
در سال 1914 نیز مردم بلافاصله مقیاس جنگ را درک نکردند، در سال 1939 نیز وضعیت مشابهی تجربه شد.
حتی اگر نخواهیم، آنچه پیداست این است که تاریخ دوباره تکرار میشود. تاریخ دوباره به بشریت فراموشکار درسی میدهد.
جنگهای جهانی ویرانیهای بزرگی به بار میآورند، به زندگی میلیونها نفر پایان میدهند. اقتصادها را نابود میکنند، جوامع را از هم میپاشند. جهانی که در آن هستیم دوباره به مراحل پیچیدهای رسیده است. درگیریها افزایش مییابد، تنشها عمیقتر میشود. گاهی اوقات کشورهایی درگیر جنگ میشوند که در ابتدا اصلاً چنین قصدی ندارند.
تاریخ این را بارها نشان داده است. بنابراین، اکنون نیز هیچ کشوری از این روند مصون نیست.
ما نمیخواهیم چنین شود، اما یک حقیقت تلخ وجود دارد. شاید روزی کتابهای تاریخ دوران امروز را اینگونه بنویسند.
جنگ جهانی سوم آغاز شد. و آن زمان بشریت تنها یک جمله خواهد توانست بگوید.
قضایت مبارک، دنیا.
