ادغام گروههای آسیبپذیر قومی و اجتماعی در جامعه در آذربایجان سالهاست که موضوع بحث است. در این زمینه، شرایط زندگی جامعه کولی (روما)، روابط آنها با جمعیت محلی و انتظاراتشان از نمایندگان دولت، علاقه خاصی را برمیانگیزد. افزایش تعداد این جامعه در مناطق مختلف، به ویژه در اطراف بردع، بر اهمیت موضوع میافزاید. به همین دلیل، نظرسنجی انجام شده در میان نمایندگان مجلس، از نظر روشن ساختن جایگاه جامعه کولی به عنوان رأیدهنده و نحوه ارزیابی مشکلات آنها در سطح پارلمان، حائز اهمیت است.
بر اساس آخرین سرشماری انجام شده در آذربایجان، ۱۴۷ کولی در قلمرو کشور زندگی میکنند. گزارش شده است که آنها در شهرستانهای یولاخ، آغداش، بالاکن و بردع، و همچنین در باکو و سومقاییت زندگی میکنند.
Modern.az با نمایندگان مجلسی که کولیها (روماها) نیز در میان رأیدهندگانشان قرار دارند، درباره سبک زندگی، مشکلات اجتماعی و آداب و رسوم این جامعه گفتگو کرده است.
علی مسیملی، نماینده حوزه انتخابیه شماره ۱۱۳ قاخ - شکی، اظهار داشت که کولیها در قاخ در روستای قاپیچای زندگی میکنند:
«همانطور که هر قوم و قبیلهای آداب و رسوم خاص خود را دارد، قاخ نیز دارای آب و هوای زیبا، طبیعت دلنشین و مردمان نیکو است. در عین حال، قاخ در آذربایجان چندملیتی ما، از نظر غنای قومی جایگاه ویژهای دارد. در قاخ، ترکهای آذربایجانی، اینگیلویها، ساخورها، لزگیها و نمایندگان سایر اقوام زندگی میکنند. بین نمایندگان اقوام ساکن در قاخ، احترام متقابل و روابط صمیمانه شکل گرفته است. یکی از این اقوام ساکن در قاخ، کولیها هستند. کولیها در قاخ در روستای قاپیچای زندگی میکنند.»
نماینده مجلس خاطرنشان میکند که آشنایی با زندگی و فعالیت ساکنان روستای قاپیچای، تأثیر بسیار مثبتی بر آنها گذاشته است:
«آنها مردمی بسیار صمیمی و سختکوش هستند. کولیها تا حد زیادی با جمعیت محلی درآمیختهاند. در عین حال، زبان و آداب و رسوم خود را نیز حفظ کردهاند. فعالیت مدرسه و مهدکودک در روستای قاپیچای، تغییرات مهمی در زندگی آنها ایجاد کرده است. پس از اتمام دوره متوسطه، ترجیح میدهند تحصیلات خود را در جهت کسب حرفه و شغلی که آرزویش را دارند، ادامه دهند. مردم قاپیچای افرادی وفادار به دولت و میهنپرست هستند. غنای قومی - ثروت بسیار مهم قاخ است.»
ا. مسیملی خاطرنشان کرد که کولیها سالهاست که در روستای قاپیچای در کنار ترکهای آهیسکا زندگی میکنند.
نصیب محمدعلیاف، نماینده حوزه انتخابیه شماره ۱۱۰ بالاکن، اظهار داشت که کولیها در شهرستان بالاکن در روستای گولوذانبینه که از مرکز فاصله زیادی دارد، زندگی میکنند.
«این قبیله که در زمان لشکرکشیهای شاه عباس به گرجستان از ایران آورده شده بود، در همان مناطق اسکان داده شد. بخشی از آنها نیز به همین منظور در روستای گولوک شهرستان قاخ ساکن شدند. در مجموع، تعداد آنها در شهرستان زیاد نیست. ساکنان بالاکن نیز به حوزه انتخابیه من تعلق ندارند.»
نماینده مجلس همچنین درباره سنتهای منحصر به فرد کولیها صحبت کرد:
«در دوران شوروی آنها را به خدمت سربازی نمیبردند، اما در سالهای استقلال این سنت از بین رفت. آنها آداب و رسوم خاص خود را داشتند. به عنوان مثال، در دوران اتحاد جماهیر شوروی، اگرچه نوروز به طور رسمی جشن گرفته نمیشد، اما آنها این عید را با شکوه و به شیوه خاص خود برگزار میکردند. عملاً مردم بالاکن برخی از عناصر جشن نوروز را از آنها آموختهاند. آن قبیله آنچه را که در طول یک سال به دست میآورد، عمدتاً در عید نوروز به طور کامل خرج میکرد.»
ن. محمدعلیاف گفت که آنها به سرقت اسب مشغول بودند:
«در دوران اتحاد جماهیر شوروی، آنها بیشتر به فعالیتهای مجرمانه، به ویژه سرقت اسب، تمایل داشتند. علاوه بر این، من با آداب و رسوم آنها آشنایی نزدیک ندارم، زیرا آنها با جمعیت محلی درآمیخته نشدهاند. اما در کودکی از بزرگترها میشنیدم که هنگام ازدواج، عروسها را در کیسه آرد میانداختند و کتک میزدند. عروس تنها زمانی آزاد میشد که سوگند یاد کند: گدایی خواهد کرد و از خانوادهاش مراقبت خواهد نمود. در میان آنها سازماندهی خاصی در رابطه با گدایی نیز وجود دارد و این وضعیت نه تنها در آذربایجان، بلکه در نقاط مختلف جهان مشاهده میشود.»
کولیها به بالاکن از یولاخ و بردع آمدهاند:
«در واقع آنها قبایل کوچنشین بودند که بعدها به زندگی یکجانشینی روی آوردند. در نتیجه سیاستهای دوران خروشچف، به ویژه در سالهای پس از جنگ، کولیها در بسیاری از شهرهای روسیه بدون رعایت هیچ قانونی، از شهری به شهر دیگر و از ایستگاهی به ایستگاه دیگر سفر میکردند و به فالگیری و سرقت مشغول بودند. این وضعیت مختص جوامع کولی بود که خود را روما مینامیدند. در نتیجه، حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی تصمیم گرفت که شهرکهای کولینشین در حومه شهرها ایجاد شود. اما آنها در مدت کوتاهی این خانهها را فروختند و دوباره به سبک زندگی قدیمی خود بازگشتند و سنتهایشان را ادامه دادند.»
الهام محمدوف، نماینده حوزه انتخابیه شماره ۵۲ یولاخ، در مصاحبه با وبسایت ما اظهار داشت که مردم یولاخ با کولیها درآمیختهاند. آنها تحصیل میکنند و در کارهای عمومی مختلف مشغول به کار هستند. نماینده مجلس همچنین خاطرنشان کرد که برخلاف سایر مناطق، کولیهای ساکن در اینجا به فالگیری مشغول نیستند.
آصف عسگروف، نماینده حوزه انتخابیه شماره ۱۱۲ زاقاتالا، نیز اظهار داشت که هیچ کولی در مناطقی که حوزه انتخابیه او پوشش میدهد، زندگی نمیکند.
فاطمه ییلدیریم، نماینده حوزه انتخابیه شماره ۹۹ بردع، که گفته میشود کولیها به طور متراکم در آنجا ساکن هستند و عمدتاً به فالگیری مشغولند، و همچنین موشفیق محمدلی، نماینده حوزه انتخابیه شماره ۵۵ سیازن–قوبا–خیزی، که کولیها به صورت فشرده در آنجا زندگی میکنند، در میان نمایندگانی قرار گرفتند که به پرسشهای ما پاسخ ندادند. به نظر میرسد ارتباط بین نمایندگان این حوزههای انتخابیه و مردم ضعیفتر است.
