حوادث اخیر در جمهوری اسلامی ایران - موج اعتراضات - در آذربایجان با دقت ویژه ای دنبال می شود. این امر را می توان با چندین عامل مهم توضیح داد. نزدیکی جغرافیایی، پیوندهای تاریخی-فرهنگی، عامل قومی، امنیت منطقه ای و روابط اقتصادی از دلایل اصلی افزایش اهمیت فرآیندهای داخلی ایران برای آذربایجان است.
زندگی میلیون ها آذربایجانی در ایران یکی از حساس ترین و عاطفی ترین مسائل برای ماست.
وضعیت اجتماعی، حقوق فرهنگی و مشارکت هموطنان ما که در آذربایجان جنوبی زندگی می کنند، همواره موضوع بحث مطبوعات آذربایجان بوده است. اعتراضات، فراخوان های اصلاحات یا تغییرات در سیاست دولت مرکزی در ایران می تواند مستقیماً بر وضعیت ترک های آذربایجانی در آنجا تأثیر بگذارد. این امر در جامعه آذربایجان علاقه و نگرانی طبیعی ایجاد می کند.
همچنین باید به طور ویژه اشاره کرد که رژیم ایران بر ملی گرایی فارسی استوار است و سیاستی را در قبال جمهوری آذربایجان دنبال می کند که به بیان ملایم، دوستانه نیست. تنش های گاه به گاه در روابط ایران و آذربایجان همواره به وضوح در روابط دیپلماتیک بین دو کشور خود را نشان داده است.
به گزارش Modern.az، روابط دیپلماتیک آذربایجان مستقل با ایران از سال 1918 آغاز شد. بدین ترتیب، جمهوری دموکراتیک آذربایجان (AXC) که در آن زمان وجود داشت، در سپتامبر 1918 تصمیم گرفت اولین دیپلمات خود - کاردار - را در ایران منصوب کند.
اما طرف ایرانی در ابتدا از برقراری روابط دیپلماتیک با AXC خودداری کرد. در آن زمان ایران نمی خواست کشور مستقلی به نام آذربایجان را به رسمیت بشناسد.
سرانجام در مارس 1919، جمهوری دموکراتیک آذربایجان موفق شد یک هیئت فوق العاده به تهران اعزام کند. این هیئت به ریاست اسماعیل خان زیادخانوف، پیشنهاد افتتاح نمایندگی های دیپلماتیک بین دولت شاهنشاهی ایران و آذربایجان را مورد بحث قرار داد.
در نتیجه، در 16 ژوئیه 1919، دولت AXC تصمیم به افتتاح نمایندگی دیپلماتیک در ایران گرفت.
بر اساس تصمیم دولت آذربایجان به تاریخ 1 اوت 1919، نمایندگی دیپلماتیک آذربایجان در تهران تأسیس شد و معاون وزیر امور خارجه، عادل خان زیادخانوف، به عنوان اولین نماینده دیپلماتیک جمهوری دموکراتیک آذربایجان در ایران منصوب شد.
در 4 فوریه 1920، کنسولگری آذربایجان در انزلی تأسیس شد. در 1 آوریل 1920 نیز کنسولگری کل دولت آذربایجان در تبریز، کنسولگری در رشت، کنسولگری در مشهد و نمایندگی های کنسولی در شهرهای اهر و خوی تأسیس شد.
متأسفانه، اشغال جمهوری دموکراتیک آذربایجان توسط بلشویک ها در 28 آوریل 1920 منجر به سقوط این دولت مستقل در شرق شد. سفارتخانه ها و نمایندگی هایی که جمهوری در کشورهای خارجی، از جمله ایران، افتتاح کرده بود، فعالیت خود را متوقف کردند.
سرانجام، جمهوری آذربایجان که پس از 70 سال استقلال خود را بازیافت، مجدداً نمایندگی های دیپلماتیک در کشورهای خارجی و همچنین در ایران تأسیس کرد.
در سال 1992، اولین سفیر جمهوری آذربایجان در ایران منصوب شد. این شخص دکترای علوم تاریخی، نصیب نصیبلی بود.
ن. نصیبلی در سال های 1992 تا 1994 به عنوان سفیر جمهوری آذربایجان در جمهوری اسلامی ایران خدمت کرده است.
سفیر سابق، نامیدن حوادث اخیر در ایران را "اغتشاش" صحیح نمی داند. به گفته وی، مردم در ایران برای حقوق خود به خیابان ها آمده اند و نارضایتی های جدی از مشکلات معیشتی گرفته تا مسائل ایدئولوژیک وجود دارد. به گفته ن. نصیبلی، رژیم ملاها که 47 سال است در قدرت است، مردم ایران را در وضعیت دشواری قرار داده و زندگی در ایران سخت شده است.
در سال 1994، ریاست نمایندگی دیپلماتیک در تهران به پروفسور علیار صفرلی سپرده شد. مرحوم علیار صفرلی (در سال 2017 درگذشت-ویراستار) در سال های 1994 تا 1998 به عنوان سفیر فوق العاده و تام الاختیار جمهوری آذربایجان در جمهوری اسلامی ایران خدمت کرده است.
در سال 1998 نیز یک جنجال دیپلماتیک بین آذربایجان و ایران رخ داد. در آن زمان، برخی اظهارات علنی علیار صفرلی، سفیر آذربایجان در ایران، در مورد آذربایجانی های جنوبی با اعتراض شدید تهران رسمی مواجه شد. در نتیجه، از آنجایی که ا. صفرلی به طور غیررسمی در ایران "پرسونا نون گراتا" اعلام شد، فعالیت سفارتی او به پایان رسید...
پس از ا. صفرلی، پست سفیر فوق العاده و تام الاختیار آذربایجان در ایران به عباسعلی حسنوف واگذار شد. او بیش از 11 سال در این سمت خدمت کرد. فعالیت سفارتی ا. حسنوف سال های 1998 تا 2009 را در بر می گیرد.
سفیر سابق می گوید کسانی که ترک های آذربایجانی را اقلیت ملی در ایران معرفی می کنند، اشتباه می کنند: "یعنی در آن کشور، ترک های آذربایجانی اکثریت ملی را تشکیل می دهند. و در واقع، 52 درصد از جمعیت جمهوری اسلامی ایران، یعنی بیش از نیمی از آن، ترک های آذربایجانی هستند. این واقعیت را مقامات رسمی ایران نیز اذعان می کنند."
در سال 2009، جمهوری آذربایجان سفیر جدیدی در ایران منصوب کرد. جوانشیر آخوندوف به این سمت منصوب شد. سفیر جدید 7 سال در ایران خدمت کرد. در سال 2016، با فرمان رئیس کشور، جوانشیر آخوندوف از تهران فراخوانده شد.
در آوریل همان سال، بنیاد حسینوف به عنوان سفیر فوق العاده و تام الاختیار آذربایجان در جمهوری اسلامی ایران منصوب شد. او تا 7 اوت 2021 در این سمت خدمت کرد.
در سال 2021، سفیر جمهوری آذربایجان در ایران تغییر کرد. با فرمان رئیس جمهور، علی علیزاده متولد 1978، به عنوان سفیر جدید آذربایجان در ایران منصوب شد.
پیش از این انتصاب، ا. علیزاده در سمت های مختلفی در سیستم وزارت امور خارجه آذربایجان خدمت کرده بود. سپس به عنوان سرکنسول جمهوری آذربایجان در شهر تبریز و سفیر فوق العاده و تام الاختیار در پاکستان فعالیت کرد.
ا. قفارلی
