در پس رویدادهای اخیر در ایران، خانواده پهلوی نیز مورد توجه قرار گرفته است. رضا پهلوی، ولیعهد و پسر محمدرضا پهلوی، آخرین شاه ایران که در سال ۱۹۷۹ سرنگون شد و در آمریکا زندگی میکند، به هر طریقی متوسل میشود تا در تهران به قدرت برسد. اما رویدادها هنوز طبق میل او پیش نمیرود و به نظر میرسد که رویای رضا پهلوی برای رسیدن به قدرت در ایران نیز نقش بر آب میشود.
بروزرسانی موضوع ایران و خانواده پهلوی در مطبوعات جهانی، فیلم «ثریا»، محصول مشترک ایتالیا و آلمان که در سال ۲۰۰۳ ساخته شد را نیز مورد توجه قرار داده است.
این فیلم یک اثر بیوگرافیک تاریخی است که به ازدواج محمدرضا پهلوی، شاه مخلوع، و همسر دومش، ثریا اسفندیاری بختیاری، میپردازد.
کارگردان فیلم لودوویکو گاسپارینی است. اولین نمایش آن در ۵ اکتبر ۲۰۰۳ برگزار شد.
یک نما از فیلم «ثریا»...
این فیلم دو قسمتی به مدت ۳ ساعت و ۲۰ دقیقه، بیننده را به ایران سلطنتی اواسط قرن بیستم میبرد. ثریا دختری جوان و تأثیرگذار بود که تحصیل کرده و در اروپا زندگی میکرد و چشمانی جذاب و منحصر به فرد داشت. در اواسط دهه ۱۹۵۰، محمدرضا پهلوی، شاه ایران، عکس او را دید و عاشقش شد. در آن زمان، خانواده اسفندیاری بختیاری که در تبعید زندگی میکردند و با پهلویها مشکل داشتند، مورد عفو قرار گرفته و اجازه بازگشت به ایران را دریافت کردند.
پس از بازگشت خانواده اسفندیاری بختیاری به ایران، شاه با ثریا ازدواج میکند. ثریا که آرزوی زندگی آرامی در ایران داشت، به واسطه این ازدواج خود را در دربار و مرکز رویدادهای سیاسی مییابد.
از یک سو، رویدادهای سیاسی در ایران آغاز میشود و از سوی دیگر، خانواده سلطنتی منتظر تولد فرزندی هستند که وارث تاج و تخت باشد و جاودانگی سلطنت را تضمین کند. همه اینها با دسیسههای سیاسی و درباری در هم میآمیزد و در نهایت به جدایی محمدرضا پهلوی و ثریا منجر میشود.
در این فیلم، نقش ثریا را آنا واله و نقش شاه محمدرضا را ارول زادنر ایفا کردهاند. استویان الکسیف، ماتیلدا می و دیگران نیز در این اثر سینمایی نقش آفرینی کردهاند.
منتقدان سینما اشاره میکنند که کارگردان لودوویکو گاسپارینی توانسته است زندگی درباری زوج سلطنتی، فضای داخلی کشور، و ایران را با تحولات تاریخی و سیاسی در هم آمیخته، به خوبی بر روی پرده سینما به تصویر بکشد.
ثریا اسفندیاری بختیاری از سال ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۸، به مدت ۷ سال همسر محمدرضا پهلوی، شاه ایران بود.
ثریا که تحصیلات اروپایی داشت، توسط شاهدخت شمس، خواهر میانی شاه ایران، در لندن کشف شد و عکسش را به برادرش نشان داد.
تا آن زمان، همسر اول محمدرضا شاه، شاهدخت فوزیه مصری بود. از این ازدواج، شاه صاحب یک دختر شده بود. پس از جدایی آنها، نیاز به وارثی برای تاج و تخت احساس شد.
دقیقاً در همان زمان، شاهدخت شمس در لندن ثریای جوان را دیده و پسندیده بود و فکر میکرد که او همسر خوبی برای برادرش خواهد بود.
ثریا در ۱۸ سالگی به همراه خانوادهاش به تهران آمد و با محمدرضا پهلوی نامزد شد و در ۱۲ فوریه ۱۹۵۱ مراسم عروسی آنها برگزار شد.
اگرچه ماههای اول ازدواج به آرامی گذشت، اما هم خانواده شاه و هم کشور منتظر یک خبر بودند – وارث چه زمانی متولد خواهد شد؟
سه سال بعد – در اکتبر ۱۹۵۴ – پزشک ثریا اعلام کرد که شانس بارداری او بسیار کم است. این خبر خانواده شاه را که منتظر وارث بودند، بسیار پریشان کرد.
به دلیل فشار خانواده شاه و قدرتهای سیاسی، این زوج مجبور به جدایی شدند. در ۱۴ مارس ۱۹۵۸، ازدواج آنها به پایان رسید.
پس از طلاق، ثریا اسفندیاری بختیاری کشور را ترک کرده و به سوئیس پناه میبرد. اما با وجود جدایی، همسر سابقش محمدرضا شاه حمایت مالی از ثریا را قطع نمیکند و او در اروپا با تجمل زندگی میکند.
پیروزی انقلاب اسلامی در ایران در سال ۱۹۷۹ و سرنگونی محمدرضا پهلوی، بر وضعیت مالی ثریا اسفندیاری بختیاری نیز تأثیر منفی میگذارد. به این ترتیب، دولت جدید ایران حمایت مالی دولتی از همسر سابق شاه را متوقف میکند.
محمدرضا پهلوی، شاهی که در نتیجه انقلاب وطن خود را ترک کرده و به مهاجرت رفته بود، در ۲۷ ژوئیه ۱۹۸۰ در سن ۶۰ سالگی بر اثر سرطان در قاهره، پایتخت مصر، درگذشت.
ثریا اسفندیاری بختیاری نیز ۲۱ سال پس از مرگ همسر سابقش – در ۲۵ اکتبر ۲۰۰۱ – در پاریس درگذشت.
ا. قورخماز
