جهان ترک یک دانشمند بزرگ، یک متفکر برجسته و نماد زندهای از آگاهی تاریخی را از دست داد. پروفسور ایلبر اورتایلی از دیروز دیگر در میان ما نیست. درگذشت او با اندوهی فراوان و به عنوان یک ضایعه سنگین در سراسر جهان ترک مورد استقبال قرار گرفت.
این دانشمند مشهور که در تاریخ 13 مارس 2026 در بیمارستانی در استانبول که تحت درمان بود، درگذشت، 78 سال از عمر خود را وقف تاریخ، علم و روشنگری جامعه کرده بود.
ایلبر اورتایلی از معدود دانشمندانی بود که توانست علم تاریخ را از تالارهای سخنرانی خارج کرده و به جامعه گستردهتری برساند. به لطف سخنرانیها، کتابها و حضور تلویزیونی او، هزاران نفر تاریخ عثمانی و ترک را با دیدگاهی جدید شناختند.
اورتایلی که به ویژه به خاطر تحقیقاتش در مورد امپراتوری عثمانی و سنت دولتداری ترک شناخته شده بود، همچنین در بسیاری از دانشگاهها تدریس کرده و دانشجویان بیشماری را تربیت کرده بود.
دیدگاه گسترده او به رویدادهای تاریخی، روابط بین تمدنها و اندیشههایش درباره فرهنگ دولتداری، او را به یکی از پرشنوندهترین روشنفکران در جهان ترک تبدیل کرده بود.
ایلبر اورتایلی یکی از دانشمندانی بود که حافظه مشترک جهان ترک را نمایندگی میکرد. اورتایلی که ریشههای تاتار کریمه داشت، به تاریخ از دیدگاهی فراملی و تمدنی مینگریست
در سخنرانیهای او اغلب این ایده مطرح میشد: تاریخ تنها خاطره گذشته نیست، بلکه جهتدهنده آینده نیز هست. از این منظر، آثار و اندیشههای اورتایلی به عنوان مدرسهای ارزشمند برای نسلهای آینده باقی خواهد ماند.
در این عکس که توسط وبسایت Modern.az در بخش “تاریخچه یک عکس” ارائه شده است، چهرههای مشهور آذربایجان در کنار مرحوم ایلبر اورتایلی به تصویر کشیده شدهاند.
این عکس هم یک یادبود است و هم سندی خاموش که روح یک دوران را با خود دارد. چهرههایی که در این قاب گرد هم آمدهاند، افرادی هستند که گنجینه اندیشه و ادبیات جهان ترک را شکل دادهاند.
ایلبر اورتایلی که گذشته را با نگاهی تاریخی میخواند، عزیزه جعفرزاده که حافظه ملی را به رمانها تبدیل میکرد، الچین افندیف از پیشگامان نثر آذربایجان و بختیار وهابزاده که نفس استقلال شعر ما را به جهان رساند و دیگران…
اندیشه، کلام و تاریخ مشترک آنها را گرد یک میز آورده بود. با گذشت سالها، نگاههایی که در این قاب منجمد شدهاند، حقیقتی را زمزمه میکنند: وقتی کلام و اندیشه متحد میشوند، تاریخ خلق میشود
دکترای علوم فیلولوژی، عابد طاهری، تاریخچه این عکس را که از آرشیو شخصی نویسنده مردمی، الچین افندیف است، روایت میکند:
“نویسنده مردمی، الچین، در سال 1985 «انجمن روابط فرهنگی آذربایجان با هموطنان مقیم خارج» با نام «وطن» را تأسیس کرد. این انجمن در سال 1988 با هزاران زحمت، صد و هفتاد و پنجمین سالگرد تولد میرزا فتحعلی آخوندزاده را برگزار میکرد.
این عکس را راسیم صادقاف، خبرنگار عکاس «روزنامه ادبیات»، در همان سمپوزیوم بینالمللی گرفته است.
در عکس، ایستاده از چپ: فرهاد خلیلاف، رئیس اتحادیه هنرمندان آذربایجان؛ حسین حیدروف، کارمند انجمن «وطن»؛ عزیزه جعفرزاده، نویسنده مردمی؛ الچین، نویسنده مردمی و رئیس هیئت رئیسه انجمن «وطن»؛ معلم الخان، کارمند انجمن «وطن»؛ ایلدیریم داغیلی، مدیر انتشارات «داغیلی-فرلاگ» (آلمان)؛ عابد طاهری، دبیر مسئول روزنامه «اودلار یوردو»؛ ناظم ابراهیماف، رئیس کمیته چاپ و نشر و تجارت کتاب (وزارت مطبوعات و اطلاعات)؛ بختیار وهابزاده، شاعر مردمی؛ پروفسور ایرن ملیکووا (فرانسه)؛ نشستگان (از چپ): پروفسور سرور تانیلی (فرانسه)؛ ایلبر اورتایلی، مدیر موزه توپقاپی (استانبول).”
ا. قورخماز
