رسانههای خارجی بانفوذ در روزهای اخیر مکرراً از او سخن میگویند: در صفحات «پولیتیکو»، «آکسیوس»، سیانان، بیبیسی، «حریت»، «بلومبرگ»، «الجزیره» و دیگران، اخباری درباره محمدباقر قالیباف منتشر میشود. صحبت از رئیس پارلمان ایران است..
به گزارش Modern.az، در اوایل این هفته، محمدباقر قالیباف در کانون توجه بینالمللی قرار گرفت. این امر به دلیل گزارشهایی در رسانههای آمریکایی و اسرائیلی مبنی بر مذاکرات او با دولت ترامپ برای پایان دادن به جنگ بین ایالات متحده، اسرائیل و ایران بوده است.
در 23 مارس، رهبر آمریکا که حملات به زیرساختهای انرژی ایران را به مدت 5 روز متوقف کرده بود، گفت که فرستادگانش با «مهمترین فرد» ایران – رهبری که او بسیار محترم میشمارد – صحبت کردهاند. اما ترامپ تأکید کرد که این فرد، رهبر عالی جدید ایران، مجتبی خامنهای نیست.
نشریه «پولیتیکو» به نقل از منابع خود گزارش داد که محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، از سوی دولت ترامپ به عنوان یک رهبر بالقوه جدید در نظر گرفته میشود.
منبعی به روزنامه «پولیتیکو» گفت: «او یکی از مقامات عالیرتبه است... اما ما باید آنها را بررسی کنیم و نمیتوانیم عجله کنیم.»
روزنامه «وال استریت ژورنال» نیز مینویسد که قالیباف، که ایالات متحده مایل به مذاکره با اوست، در جنگی که تقریباً یک ماه به طول انجامیده، مورد حملات اسرائیل قرار نگرفته است.
روزنامههای اسرائیلی «جروزالم پست» و «آکسیوس» نیز او را به عنوان نامزدی بالقوه برای رهبری ایران معرفی کردهاند.
احمد هاکان، ستوننویس روزنامه «حریت»، در آخرین نوشته خود در اشاره به «موضوع قالیباف» موارد زیر را ذکر کرده است:
«لاریجانی کاریزمایی داشت. او کانت را میشناخت، فلسفه را دوست داشت. به مال دنیا علاقهای نداشت. خویشتنداریاش تأثیرگذار بود. اما در مورد قالیباف که این روزها در ایران مشهور است... گفته میشود که او تمایلات فساد دارد. او دائماً به دلیل نامزدی برای ریاستجمهوری و سپس کنارهگیری از رقابت به نفع دیگران مشهور است. آه، لاریجانی، آه! ببین حالا چه کسانی جای خالی تو را پر میکنند.»
برخی مقامات در واشنگتن معتقدند که قالیباف 64 ساله شریک مناسبی برای رهبری ایران و مذاکره با دولت ترامپ است. اما آنها میگویند که کاخ سفید هنوز آماده انتخاب یک فرد خاص نیست و چندین نامزد را برای یافتن کسی که آماده توافق باشد، بررسی میکند. یعنی کاخ سفید هنوز تصمیم نهایی در مورد قالیباف نگرفته است.
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، اعلام کرد که «صحبت از مذاکرات دیپلماتیک حساس است و دولت ایالات متحده جزئیات را در رسانهها فاش نخواهد کرد.»
روزنامههای اسرائیلی «جروزالم پست» و «آکسیوس» محمدباقر قالیباف را به عنوان مقام رسمی ایران که با ایالات متحده مذاکره میکند، توصیف کردهاند. طبق ادعاها، استیو ویتکوف، نماینده ویژه رئیسجمهور آمریکا، و جرد کوشنر، داماد ترامپ، با رئیس مجلس ایران صحبت کردهاند.
اما قالیباف خود هرگونه مذاکره با آمریکاییها را تکذیب میکند. او گفت: «هیچ مذاکرهای با ایالات متحده انجام نشده و اخبار جعلی برای دستکاری بازارهای مالی و نفتی و خروج ایالات متحده و اسرائیل از باتلاقی که در آن گرفتار شدهاند، استفاده میشود.»
رسانههای خارجی مینویسند که قالیباف در سال 2008 نیز از گفتوگو با ایالات متحده در مورد برنامه هستهای ایران حمایت میکرد. در آن دوره، او معتقد بود که چنین مذاکراتی به نفع همه – ایران، ایالات متحده و جامعه بینالمللی به طور کلی – خواهد بود.
اما بسیاری از کارشناسان محمدباقر قالیباف را حامی نظام موجود در ایران ارزیابی میکنند. این امر او را به نامزدی بعید برای ارائه هرگونه امتیاز مهم به واشنگتن تبدیل میکند.
بر اساس آخرین ادعای کانال «TV Channel 14» اسرائیل در مورد قالیباف، تلآویو و واشنگتن ضمانتهای امنیتی موقتی برای رئیس مجلس ایران ارائه کردهاند. به گزارش این کانال، «مصونیت موقت» در برابر حملات احتمالی حداقل به مدت 5 روز معتبر خواهد بود. خاطرنشان میشود که این گام برای تسهیل مذاکرات مستقیم یا غیرمستقیم با نمایندگان رهبری ایران برداشته شده است.
اما این فرد که رئیسجمهور آمریکا او را «محترمترین» نامیده و برخی کارشناسان نیز او را رهبری میدانند که میتواند ایران را رهبری کند، کیست؟ پاسخ، مستلزم نگاهی عمیق به زندگینامه قالیباف است که در طول 30 سال گذشته از فرماندهی در جنگ ایران و عراق به یکی از بانفوذترین افراد جمهوری اسلامی تبدیل شده است.
محمدباقر قالیباف در سال 1961 در مشهد، شهر مقدس شیعه در شمال شرق ایران و زادگاه رهبر عالی فقید، علی خامنهای، متولد شد.
گفته میشود پدرش حسین قالیباف از قومیت کرد و مادرش خیرالنساء فارس بوده است.
قالیباف مدرک کارشناسی خود را در رشته جغرافیای انسانی از دانشگاه تهران (که بعدها در آنجا استاد شد) و مدرک کارشناسی ارشد را از دانشگاه آزاد اسلامی دریافت کرد. او مدرک دکترا را از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرد.
او فعالیت خود را در 19 سالگی آغاز کرد و در سال 1980 به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (SEPAH) که تازه تأسیس شده بود، پیوست. در طول جنگ ایران و عراق، قالیباف به سرعت در ردههای فرماندهی ارتقا یافت و در سال 1982 فرمانده کل تیپ امام رضا و در سالهای 1983-1984 فرماندهی لشکر 5 «نصر» را بر عهده داشت که در برخی از خونینترین نبردها شرکت کرده بود.
این تجربه نظامی، پایه و اساس فعالیتهای بعدی او را تشکیل داد. در اواخر دهه 1990، قالیباف به بالاترین ردههای رهبری نظامی رسید: از سال 1997 تا 2000 به عنوان فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (SEPAH) خدمت کرد. این سمت نه تنها به او امکان دسترسی به پیشرفتهترین فناوری نظامی ایران را داد، بلکه فرصتی برای ایجاد روابط قوی با چهرههای کلیدی در سپاه فراهم آورد. قالیباف همچنین یک خلبان نظامی ماهر است و به گفته منابع، دوست دارد بر توانایی خود در هدایت هواپیماهای مسافربری تأکید کند.
فعالیت قالیباف همچنین با سرکوب اعتراضات داخلی در ایران مرتبط است و این بخش از زندگینامه او بیشترین بحث و جدل را برانگیخته است. در بحبوحه اعتراضات دانشجویی سال 1999، قالیباف به عنوان فرمانده نیروی انتظامی ایران منصوب شد. او در میان 24 فرمانده سپاه بود که نامهای هشدارآمیز به رئیسجمهور اصلاحطلب، محمد خاتمی، امضا کردند و بر لزوم اتخاذ تدابیر قاطع علیه معترضان تأکید داشتند. سازمانهای حقوق بشری ادعا میکنند که قالیباف در سرکوب تمامی موجهای اصلی اعتراضات در ایران طی 25 سال گذشته نقش کلیدی داشته است.
با وجود مناصب بانفوذ خود در نیروهای امنیتی، محمدباقر قالیباف برای مدت طولانی برای کسب موفقیت در انتخابات تلاش کرد. او چهار بار نامزدی خود را برای ریاستجمهوری مطرح کرد: در سالهای 2005، 2013، 2017 و 2024. موفقترین کارزار انتخاباتی او در سال 2013 بود: اما قالیباف نتوانست پیروز شود و پس از حسن روحانی در جایگاه دوم قرار گرفت.
در سال 2005، او تنها جایگاه چهارم را کسب کرد، در حالی که محمود احمدینژاد، محافظهکار کمتر شناخته شده در آن زمان، پیروز شد.
در سال 2017، قالیباف کارزار انتخاباتی را آغاز کرد، اما به نفع نامزد محافظهکار دیگری، ابراهیم رئیسی، کنارهگیری کرد. پس از مرگ رئیسی در سانحه هوایی، آخرین تلاش او برای ریاستجمهوری در سال 2024 تنها جایگاه سوم را برای او به ارمغان آورد. در این انتخابات مسعود پزشکیان پیروز شد.
انتخابات ریاستجمهوری ناموفق او مانع از پیشرفت کاریاش نشد. در سال 2005، بلافاصله پس از شکستش، قالیباف به عنوان شهردار پایتخت، تهران، انتخاب شد و تا سال 2017 – به مدت 12 سال – این سمت را بر عهده داشت. در این پست، او به عنوان یک تکنوکرات عملگرا شهرت یافت: حامیانش او را به دلیل توسعه زیرساختهای شهری، از جمله گسترش مترو و ایجاد پارکها، ستایش میکنند. اما منتقدانش به رسواییهای فساد در دوران تصدی او نیز اشاره میکنند.
در بهار 2020، محمدباقر قالیباف به جای علی لاریجانی به عنوان رئیس مجلس انتخاب شد. دقیقاً همین سمت به او اجازه داد تا حتی بدون ریاستجمهوری در قدرت بماند.
در اوایل سال 2026 – اواخر فوریه – حمله آمریکا و اسرائیل به زندگی رهبر عالی سابق ایران، آیتالله علی خامنهای، پایان داد. در اواسط مارس، در نتیجه حمله اسرائیل، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و یکی از نزدیکترین مشاوران رهبر عالی فقید، کشته شد. لاریجانی پس از علی خامنهای، فرد اصلی تصمیمگیرنده در ایران محسوب میشد. مرگ لاریجانی خلأ قدرت را بیشتر عمیق کرد. دقیقاً در این لحظه، قالیباف به عنوان یک چهره غالب ظاهر شد.
برخلاف رهبر عالی جدید، مجتبی خامنهای، که هیچ سخنرانی عمومی نداشته و تنها چند بیانیه کتبی صادر کرده است، محمدباقر قالیباف در روزهای اخیر به چهره عمومی رهبری ایران تبدیل شده است.
این سیاستمدار 64 ساله به طور منظم در X (توئیتر سابق) پست میگذارد، با تلویزیون ایران مصاحبه میکند و بیانیههایی در مورد روند جنگ منتشر میکند. قالیباف احتمالاً یکی از کسانی است که تلاشها و استراتژی نظامی ایران را هدایت میکند. طبق ادعاها، با تمرکز رئیسجمهور مسعود پزشکیان بر مدیریت مدنی روزمره، قالیباف رهبری استراتژیک و نظامی را بر عهده گرفته است.
قالیباف از نزدیکان سردار قاسم سلیمانی بود که در سال 2020 ترور شد و این امر به او اعتماد بالایی از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (SEPAH) میبخشید.
از آغاز جنگ، محمدباقر قالیباف موضعی قوی ضدآمریکایی و ضداسرائیلی اتخاذ کرده است. در اواسط ماه مارس، او رئیسجمهور دونالد ترامپ را که ادعا کرده بود ایالات متحده ایران را شکست داده است، به تمسخر گرفت. سه روز بعد، او اعلام کرد که تنگه هرمز به وضعیت قبل از جنگ باز نخواهد گشت.
نکتهای که به ویژه در غرب نگرانکننده بود، اظهارات قالیباف در 22 مارس بود. رئیس مجلس در آن اظهارات، نهادهای مالی حامی بودجه دفاعی ایالات متحده را اهداف نظامی مشروع نامید.
اما جالبتر از آن، تکذیب گزارشها درباره مذاکرات جاری با ایالات متحده توسط قالیباف بود. قالیباف این اطلاعات را جعلی خواند و اطمینان خود را ابراز داشت که هدف اصلی چنین شایعاتی دستکاری بازارهای مالی و نفتی است. او گفت که مردم جمهوری اسلامی مجازات متجاوزان را خواستارند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، تأیید کرد که در چند روز اخیر پیامهایی از طریق «کشورهای دوست» در مورد تمایل ایالات متحده برای آغاز مذاکرات ارسال شده است، اما ایران مطابق با مواضع اصولی خود، از جمله هشدارها درباره «عواقب جدی» هرگونه حمله به زیرساختهای انرژی کشور، پاسخ داده است.
کارشناسان میگویند که با وجود تکذیبیههای رسمی تهران، امکان مذاکرات را نمیتوان رد کرد. همه طرفهای درگیر در جنگ با هزینههای بالایی روبرو هستند: واشنگتن تحت فشار کشورهای حاشیه خلیج فارس، کشورهای اروپایی، ژاپن و کره جنوبی است که از بسته شدن تنگه هرمز رنج میبرند. ترامپ همچنین با نگرانی فزایندهای در میان جمهوریخواهان پیش از انتخابات میاندورهای که در ماه نوامبر برگزار میشود، روبرو است.
رهبری ایران نیز به نوبه خود به دلیل تهدید حملات به زیرساختهای اصلی انرژی، تحت فشار جدی قرار دارد.
چندین کشور واسطه، از جمله مصر، عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه، قبلاً کانالهای ارتباطی با مقامات ایرانی برقرار کردهاند و چین نیز با استفاده از نفوذ خود، تهران را به مذاکره تشویق میکند. علاوه بر این، اسرائیل و ایالات متحده انتظار عملیات نظامی کوتاهتری را داشتند که منجر به تغییر در رهبری ایران شود. اکنون آنها انتظارات خود را بازنگری میکنند و اختلافات در مورد شرایط پایان جنگ نه تنها بین ایالات متحده و ایران، بلکه بین ایالات متحده و اسرائیل نیز باید حل شود.
با وجود لفاظیهای تند، واشنگتن ممکن است قالیباف را شریکی قابل پیشبینیتر از رهبر عالی جدید، مجتبی خامنهای، ببیند که همچنان چهرهای پنهان و غیرقابل پیشبینی باقی مانده است. در عین حال، ایالات متحده ممکن است تمایل قالیباف به سازش را بیش از حد بزرگنمایی نکند. با وجود جاهطلبیها و عملگراییاش، او اساساً به حفظ نظام اسلامی در ایران متعهد است. قالیباف خود تاکنون به صراحت اعلام کرده است که قصد سازش ندارد.
محمدباقر قالیباف متأهل است و در سال 1982 با زهرا سادات مشیر استخاره ازدواج کرده است. آنها سه فرزند دارند: اسحاق، الیاس و مریم.
افغان قافارلی
