طبق گزارش فعالیت کابینه وزرا در سال 2025، مسئله انتقال دانشگاههای باکو و افتتاح دانشگاههای جدید در مناطق در «استراتژی توسعه اجتماعی-اقتصادی جمهوری آذربایجان در سالهای 2027-2030» منعکس خواهد شد. در پیشنویس «استراتژی توسعه اجتماعی-اقتصادی جمهوری آذربایجان در سالهای 2027-2030» که در حال حاضر در مرحله بحث و بررسی است، انجام اقدامات مشخصی برای سالهای مربوطه پیشبینی شده است. همزمان، در صورت ارائه پیشنهادات مستدل از سوی سازمانهای سفارشدهنده ذیربط در خصوص ساخت دانشگاههای جدید در مناطق، این موضوع بر اساس اولویت و در چارچوب امکانات بودجهای، مطابق با الزامات «مقررات تدوین، اجرا، نظارت و ارزیابی برنامه سرمایهگذاری دولتی جمهوری آذربایجان» که با فرمان شماره 257 رئیسجمهور جمهوری آذربایجان به تاریخ 20 دسامبر 2024 تصویب شده است، بررسی خواهد شد.
در این زمینه، این سوال مطرح میشود که کدام یک از مؤسسات آموزش عالی واقع در پایتخت باید به مناطق منتقل شوند و به افتتاح دانشگاههای جدید با چه گرایشهایی نیاز است.
در اظهارات خود به Modern.az در خصوص این موضوع، مهربان ولییوا، عضو کمیته علم و آموزش مجلس ملی، این رویکرد را مسئلهای بسیار بهروز و دارای اهمیت استراتژیک ارزیابی کرد.
تمرکززدایی (انتقال از پایتخت) مؤسسات آموزش عالی در چارچوب «استراتژی توسعه اجتماعی-اقتصادی جمهوری آذربایجان در سالهای 2027-2030»، گامی مهم هم از نظر کاهش بار بر دوش باکو و هم از نظر احیای مناطق است.
انتقال آموزش عالی به مناطق در چارچوب «استراتژی توسعه اجتماعی-اقتصادی جمهوری آذربایجان در سالهای 2027-2030» از نظر توسعه متوازن کشورمان بسیار حیاتی است. این تنها یک سیاست آموزشی نیست، بلکه رویکردی جامع است که توسعه اقتصاد منطقهای، اشتغال و سرمایه انسانی را هدف قرار میدهد».
به عقیده نماینده، انتقال مکانیکی هر دانشگاه صحیح نخواهد بود:
«فرآیند انتقال باید بر اساس موازیسازی «تخصص و پتانسیل منطقه»، یعنی با اصل انطباق استراتژیک، انجام شود. هر مؤسسه آموزش عالی باید با مشخصات اقتصادی منطقهای که در آن قرار میگیرد، همخوانی داشته باشد. به این ترتیب، دانشگاههای با گرایش فنی و صنعتی - به عنوان مثال، قرار دادن برخی از دانشکدههای دانشگاه دولتی نفت و صنعت آذربایجان یا به طور کلی مؤسسات با مشخصات فنی در نزدیکی منطقه صنعتی سومقاییت یا در آینده در مراکز صنعتی قرهباغ (مانند آغدام) میتواند مناسب باشد. مؤسسات با مشخصات کشاورزی و زراعی باید در مناطق قرار گیرند. این مؤسسات باید علاوه بر گنجه، با لنکران، قوبا-خاچماز و سایر مناطق ادغام نزدیکتری داشته باشند. حمل و نقل و لجستیک: ایجاد پردیسهای دانشگاهی (کمپوسها) متخصص در لجستیک و حمل و نقل در اطراف منطقه آزاد اقتصادی آلات و بندر بینالمللی تجاری دریایی باکو مناسب است. نام و مسئله انتقال دانشگاه اسلاوی نیز میتواند موضوع بحث جداگانهای باشد».
م. ولییوا همچنین افزود که دانشگاههای جدید باید بیشتر بر اساس رویکرد «نتیجهمحور و نوآورانه» و نه مدل «کلاسیک» بنا شوند:
«در دانشگاه قرهباغ و منطقه اقتصادی زنگزور شرقی، تعداد مراکز مدرن متخصص در انرژیهای تجدیدپذیر، فناوریهای «شهر هوشمند» و مدیریت گردشگری باید افزایش یابد. به مراکز آموزشی جدیدی نیاز است که نقش مرکز منطقهای در زمینه فناوریهای پیشرفته، هوش مصنوعی، امنیت سایبری و مهندسی نرمافزار را ایفا کنند. و در چارچوب مدیریت لجستیک و ترانزیت، با در نظر گرفتن تبدیل آذربایجان به یک قطب ترانزیتی، مراکز تخصصی که این حوزه را به طور عمیق آموزش میدهند، به ویژه در کریدورهای جنوبی و غربی، باید ایجاد شوند».
عضو مجلس ملی تاکید کرد که صرفاً انتقال ساختمان دانشگاه کافی نیست، بلکه برای یک انتقال موفق، این فرآیند باید با رویکرد کامل اکوسیستم انجام شود:
«در چارچوب مدل پردیس، شهرکهای دانشگاهی مدرن - همراه با خوابگاهها، آزمایشگاهها، مراکز استارتاپ و زیرساختهای اجتماعی - باید ساخته شوند. مشوقهایی برای کادر علمی در نظر گرفته شود و بستههای حقوق اضافی، مسکن و تأمین اجتماعی برای اساتیدی که به مناطق منتقل میشوند، اعمال گردد. ادغام با صنعت باید تضمین شود، دانشگاهها باید مستقیماً با نهادهای اقتصادی منطقه خود همکاری کنند و دانشجویان باید در محیط تولید واقعی تجربه کسب کنند. به طور کلی، باید اشاره کرد که اگر این ابتکار به درستی برنامهریزی شود، بار جمعیتی و ترافیکی باکو را کاهش خواهد داد، فعالیت اقتصادی در مناطق را افزایش خواهد داد و کیفیت آموزش را به عمل نزدیکتر خواهد کرد. این تنها یک اصلاح آموزشی نیست، بلکه یک پروژه استراتژیک است که یکی از ستونهای اصلی مدل توسعه آینده آذربایجان خواهد بود».
واسیف قافاروف، عضو کمیته علم و آموزش مجلس، معتقد است که انتقال برخی دانشگاهها به مناطق و ایجاد مؤسسات آموزش عالی جدید را میتوان گامی مهم در جهت تسریع توسعه منطقهای و توزیع متوازنتر پتانسیل علمی در کشور ارزیابی کرد:
«هدف اصلی این فرآیند تنها انتقال فیزیکی دانشگاهها نیست، بلکه تحریک توسعه اقتصادی، اجتماعی و علمی در مناطق است. طبق این رویکرد، پایتخت همچنان باید مرکز اصلی آکادمیک کشور باقی بماند و انتقال همه دانشگاهها نه واقعبینانه است و نه مناسب. اما قرار دادن پردیسهای اصلی یا شعبههای بزرگ برخی از مؤسسات آموزش عالی که در رشتههای کاربردی و عملی فعالیت میکنند، در مناطق میتواند نتایج مؤثرتری به همراه داشته باشد. چنین اقداماتی میتواند فرصتهای آموزشی را در مناطق گسترش دهد، آموزش را با فعالیتهای اقتصادی محلی ارتباط نزدیکتری دهد و تربیت کادر را با نیازهای محلی تطبیق دهد».
نماینده خاطرنشان کرد که معیارهایی مانند جمعیت، پتانسیل اقتصادی و دسترسی به حمل و نقل نقش اصلی را در انتخاب مناطق ایفا میکنند:
«از این منظر، شهرهای بزرگ با امکانات صنعتی و اقتصادی، مناطق توسعهیافته از نظر زیرساختهای انرژی و صنعتی، و همچنین مناطقی با پتانسیل بالای گردشگری و کشاورزی، برای تشکیل مراکز آموزش عالی مناسبتر تلقی میشوند. همزمان، ایجاد دانشگاهها در مناطق بازسازیشده نیز میتواند سهم مهمی در احیای اجتماعی و اقتصادی آن مناطق داشته باشد».
و. قافاروف همچنین خاطرنشان کرد که اصل تخصصگرایی منطقهای در ایجاد دانشگاههای جدید از اهمیت ویژهای برخوردار است:
«ایجاد مؤسسات آموزش عالی متخصص در زمینههایی مانند فناوری، انرژی، لجستیک، کشاورزی، گردشگری و صنایع غذایی در مناطق مختلف میتواند هم به توسعه اقتصاد محلی و هم به گسترش پتانسیل علمی کشور کمک کند.
در نتیجه، انتقال دانشگاهها به مناطق و ایجاد مؤسسات آموزش عالی جدید نه تنها یک سیاست آموزشی، بلکه باید به عنوان بخش مهمی از استراتژی توسعه منطقهای ارزیابی شود. «در نتیجه یک رویکرد صحیح برنامهریزیشده، پایتخت به عنوان مرکز اصلی علمی باقی خواهد ماند، در حالی که مراکز آکادمیک جدید نیز میتوانند در مناطق شکل گیرند و این به توسعه متوازنتر سیستم آموزش عالی در کشور کمک خواهد کرد»، - نماینده سخنان خود را اینگونه به پایان رساند.
