2025 yılının en büyük olayı, ABD'de Azerbaycan ile Ermenistan arasında paraflanan barış belgesidir. Bu belge iki ülke arasında imzalanmış olsa da, Güney Kafkasya'nın kaderini değiştiren bir dönüm noktası oldu. Daha mecazi bir ifadeyle, tarih sessiz imzalarla uzun yılların acısını bitiren cümlelerle yazılır. Amerika'da gerçekleşen bu paraflama işte böyle bir tarih yazdı.
On yıllar, aslında ise yüzyıllar boyunca devam eden çatışma diplomatik masada son aşamaya ulaştı.
En önemlisi ise şudur ki, artık anneler oğullarını ölüme göndermiyorlar. Şimdi savaş değil, askerlik var. Bu fark bir cümle ile ifade edilse de, arkasında binlerce insan kaderi yatıyor. Kesin bir şekilde söyleyebiliriz ki, barış anlaşmasından sonra bölgede gerçek bir ateşkes rejimi oluşmuştur. Cephe hattında ölüm-kalım haberleri yoktur. Bu, son 30 yılın en ciddi psikolojik dönüşümüdür.
Elbette, bu durum tesadüfi değildir. Bu, Azerbaycan'ın yarattığı barış gerçekliğidir. Çünkü Azerbaycan kendi topraklarını işgalden kurtarmasaydı, bugün barıştan bahsetmek mümkün olmazdı. Tarih defalarca kanıtlamıştır ki, adalet tesis edilmeden kalıcı barış oluşmaz. Barış olmasaydı, ölüm-kalım bugün de günlük bir gerçeklik olarak kalırdı.
2020 yılının 44 günlük Vatan Savaşı bu açıdan belirleyici bir aşama oldu. 44 gün siyasi tarihimizi de değiştirdi. İşte o savaşın sonucu olarak diplomasi üstün bir konuma geçti. 2025 yılında paraflanan barış belgesi, bu sürecin mantıksal devamıdır.
Bu anlaşma, kapsamına göre “Asrın Anlaşması” olarak adlandırılan petrol anlaşması ile karşılaştırılabilir. Nasıl ki petrol anlaşması Azerbaycan'ın ekonomik haritasını değiştirdiyse, bu barış anlaşması da siyasi haritayı yeniledi.
Amerika'da imzalanan barış anlaşması savaşa son veren bir anlaşmadır. Dünya tarihinde de buna benzer örnekler vardır. Örneğin, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra imzalanan barış belgeleri Avrupa'nın geleceğini belirledi. Bu nedenle analistler, Güney Kafkasya için 2025 yılının da benzer bir anlam taşıdığını düşünmektedirler.
Süreç, bölgeyi daimi çatışma zonasından barış alanına dönüştürüyor. Uluslararası güçlerin dikkatini bu belgeye yöneltmesi de tesadüfi değildir. Çünkü bu barış, Güney Kafkasya ile birlikte küresel güvenlik için de önemlidir. Enerji yolları, ulaşım koridorları ve bölgesel istikrar bu anlaşmaya doğrudan bağlıdır. Zengezur koridoru bu anlamda en önemli faktör olarak dünyanın dikkatindedir.
Bizim için bu mesele, Azerbaycan'ın bu süreçte galip taraf olarak yer alması nedeniyle daha önemlidir. Hem askeri, hem siyasi, hem de diplomatik açıdan bu barış belgesi güç dengesinin gerçek bir sonucudur. Diyebiliriz ki, bu anlaşma 2025 yılıyla sınırlı kalmayıp, aslında bin yılın olayıdır. Anlaşma, yüzyıllarca süren çatışma psikolojisini kırdı.
Halk için barış soyut bir kavramdan gerçek hayata geçti ve zaferimiz siperlerden çıkarak müzakere masasında pekişti. Bu, devletçilik tarihimizde yeni bir aşamadır. Bu aşamanın temelinde 44 günlük Vatan Savaşı'nın sonucu yatmaktadır. Hiç şüphesiz ki, o savaş olmasaydı, bu barış da olmazdı.
Elnur AMİROV
