Gerçeğe saygı duymak ve toplumun bilgi edinme ihtiyacını karşılamak, gazeteciliğin temel ilkesidir. Gazeteciler, hangi medya kuruluşunda çalışırlarsa çalışsınlar, topluma karşı sorumluluk taşırlar.
Medya kuruluşu, faaliyetlerinde aşağıdaki ilkeleri esas alır:
– Yayın ekibi; nesnellik, doğruluk, tarafsızlık ve dürüstlük ilkelerine bağlı kalmalıdır.
– Bilgi, teyit edilmeden veya doğruluğundan emin olunmadan yayımlanmamalıdır.
– Olgular ve olaylar tek taraflı bir yaklaşımla sunulmamalıdır.
– İftiraya, hakarete ve nefret söylemine izin verilmemelidir.
– Devlet dilinin kurallarına uyulmalıdır.
– Gazeteciler, çalışmalarında kaba ifadelerden ve argodan kaçınmalıdır.
– Yayın politikası; devlet olgusuna, toplumun millî ve manevi değerlerine, genel ahlaka ve aile kurumunun korunması ilkesine hiçbir koşulda aykırı olamaz.
– Yurttaş hakları, dayanışma, demokrasi ve fırsat eşitliğiyle ilgili konulara duyarlılıkla yaklaşılmalıdır.
– Yayın ekibi, millî çıkarları ve kamu yararını korumayı gözetmeli; insanların dinî inançlarını veya onurunu incitecek içeriklere izin vermemelidir.
– Devletin simgelerine saygı gösterilmelidir.
– Terörizmin, şiddetin, zulmün ve milliyet, ırk, din veya cinsiyete dayalı ayrımcılığın teşvik edilmesine izin verilmemelidir.
– Sağlığın ve çevrenin korunmasına aykırı davranışlar teşvik edilmemelidir.
– Bilgi özgürlüğü, şeffaflık, nesnellik, tarafsızlık, hakkaniyet ve çoğulculuk zedelenmemelidir.
– İçerikler doğru biçimde ve mümkün olduğunca farklı bakış açıları dikkate alınarak sunulmalıdır.
– Gazeteciler, toplumu bilgilendirme ve bilinçlendirme görevlerini unutmamalı, çalışmalarında bu yönü geliştirmelidir.
– Olaylar değerlendirilirken doğrulanmış olgulara dayanan sağlıklı bir eleştirel düşünce esas alınmalıdır.
– Şiddet, suç ve insanların güvenliğini tehdit eden benzeri olumsuzluklar uygun biçimde haberleştirilmeli; bunlar teşvik edilmemeli ve etkileri altında kalınmamalıdır.
– Toplumun hassas gruplarına veya çocukların ve reşit olmayanların fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimine zarar veren bilgiler ve görüntüler kullanılmamalıdır.
– Çocuklarla ilgili konularda Azerbaycan Cumhuriyeti’nin “Çocukların Zararlı Bilgilerden Korunması Hakkında” Kanunu’nun gerekleri esas alınmalıdır.
– Çocuğa yönelik cinsel suçlara ilişkin haberlerde çocuğun kimliği gizli tutulmalıdır.
– Konuyla doğrudan bağlantılı değilse kişilerin ırkı, ten rengi, dini, cinsel yönelimi, fiziksel veya ruhsal hastalığı ya da engelliliği hakkında ayrıntılar verilmemelidir.
– Gerektiğinde yayımlanan içeriklerde uygun yaş sınırlaması uyarıları kullanılmalıdır.
– Parapsikoloji, batıl inançlar ve hurafeler teşvik edilmemelidir.
– İntihar girişimlerine ilişkin haberler taklit etme isteği uyandırmamalı; konuya özel bir duyarlılıkla yaklaşılmalıdır.
– Gazeteciler, suç şüphesi altındaki kişilerin masumiyet karinesi hakkına saygı göstermelidir.
– Haber ile yorum birbirinden ayrılmalı ve kaynaklar açıkça belirtilmelidir.
– Gazeteciler, yorumlarında mesleki davranış kurallarına ve gazeteciliğin temel ilkelerine bağlı kalmalıdır.
– Dışarıdan katkıda bulunan yazarların metinlerinin sonunda, yazarın görüşlerinin yayın ekibinin görüşleriyle örtüşmeyebileceğini belirten bir not yer almalıdır.
– Gazeteciler, alıntıladıkları ifadelerin anlamını çarpıtmamalıdır.
– Reklam içerikleri, haber ve yazar içeriklerinden ayrılmalı ve reklam olduğu açıkça belirtilmelidir.
– Gazeteciler, hukuka veya meslek etiğine aykırı bir yayın görevini yerine getirmeyi reddedebilir.
– Düzenleme sırasında görüşleri çarpıtılan gazeteci, söz konusu içeriğin yazarlığından çekilebilir.
– Şeffaf, güvenilir ve doğru bilgi veren kaynaklarla çalışmaya öncelik verilmelidir.
– Kimliğinin açıklanmasının işine veya kendisine zarar verebileceği gerekçesiyle bunu istemeyen kaynağın kimliği gizli tutulmalıdır.
– Editörler de muhabirler gibi gizli kaynakları değerlendirebilmek için bu kaynaklar hakkında bilgi sahibi olmalıdır. Kaynak tamamen anonim kalmak istiyorsa verdiği bilgiler yalnızca kamu yararı taşıması ve başka alternatif kaynaklarca doğrulanması durumunda yayımlanabilir.
– Olgusal bilgiler, birbirinden bağımsız en az iki farklı kaynaktan doğrulanmalıdır.
– Gizli bir kaynağın kimliği yalnızca mahkemenin talebi üzerine açıklanabilir.
– Kaynaklara adil davranılmalı ve açıklamaları bağlamından koparılmamalıdır.
Görsel-işitsel ve dijital platformlarda ya da basılı medyada yayın ekibinin ürünü olarak sunulan içeriklerdeki hataları düzeltmenin amacı, hızla harekete geçerek neyin yanlış, neyin doğru olduğunu mümkün olduğunca açık ve çabuk biçimde anlatmaktır. Okur ve izleyici, hatanın nasıl ve neden düzeltildiğini anlayabilmelidir.
Hata düzeltildikten sonra değişikliği açıklamak için “Düzeltme” veya “Editörün notu” gibi ifadeler kullanılmalıdır.
Düzeltme — Bir makale, fotoğraf, bilgi, başlık, grafik, video veya başka bir içerikte esaslı bir düzeltme yapıldığında değişiklik açıklanmalıdır.
Editörün notu — Bir içeriğin mesleki standartlara uymadığına ilişkin kamuoyunda iddialar ortaya çıktığında, “Editörün notu” başlığı altında açıklama yapılmalı ve konu aydınlatılmalıdır.
Yayın ekibi, yayımladığı içerikleri silmemeli; gözden kaçan veya güncellenen bilgiler varsa gerekli eklemelerle içeriği tamamlamalıdır.
Tekzip yayımlamanın ilke ve ayrıntılarına ilişkin soruların açıklığa kavuşturulmasında Azerbaycan Cumhuriyeti’nin “Medya Hakkında” Kanunu esas alınmalıdır.
– İntihale ve telif hakkı ihlallerine izin verilmemelidir.
– Başka bir medya kuruluşunun içeriği kullanıldığında kaynak gösterilmelidir.
– Gazeteciler, kendi gözlemlerini diğer kaynaklardan edindikleri bilgilerden açıkça ayırmalıdır.
– Gazeteciler, çalıştıkları medya kuruluşunun yönetimiyle anlaşmadan, yayın ekibi için hazırladıkları içerikleri başkalarına sunamaz.
– Uyuşmazlıklarda telif haklarına ilişkin kanuna ve “Medya Hakkında” Kanunu’nun telif haklarının korunmasına ilişkin hükümlerine başvurulmalıdır.
– Gazeteciler, sosyal medyada profesyonel davranmalı; temsil ettikleri medya kuruluşunun itibarını ve konumunu zedeleyebilecek davranışlardan kaçınmalıdır.
– Sosyal medyadan alınan ses, fotoğraf, video ve diğer içerikler yayımlanırken, bu içeriklerde yer alan ve onları herkese açık paylaşıma sunmamış kişilerin çıkarları ve özel hayatlarına saygı ilkesi gözetilmelidir.
– Sosyal medyadan alınan bilgilerin kamusal önemi ve yazarının konumu dikkate alınmalı, bilgiler ayrıca başka kaynaklardan doğrulanmalıdır.
– Gazeteciler, yayımlanmamış çalışmalarını yayın ekibinin izni olmadan sosyal medyada tartışma konusu yapmamalıdır.
Nitelikli gazetecilik, medya etiğinden bağımsız düşünülemez. Meslek etiği şu kuralları içerir:
– Gazeteciler, mesleki faaliyetleri dolayısıyla hiçbir koşulda hediye kabul etmemelidir.
– Kamuya açık olmayan etkinliklere yönelik davetler kabul edilmemelidir.
– Başkasının yerine içerik hazırlanmamalıdır.
– Yayın ekibinin sırrı olarak korunan bilgilerin açıklanması yasaktır.
– Gazeteciler, mesleki faaliyetlerini kısıtlamayı amaçlayan hiçbir yükümlülük üstlenmemelidir.
– Yayın ekibinin üyeleri arasında ve yönetim ile çalışanlar arasındaki ilişkiler sağlıklı, hukuka uygun ve şeffaf olmalıdır.
– Gazeteciler, mesleki dayanışma ilkelerine bağlı kalmalıdır.
– Çalışanlar, iş yeri dışındaki davranış ve faaliyetlerinde temsil ettikleri medya kuruluşunun itibarını korumalıdır.
