15 Ocak 2026 tarihinde Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, “Enformasyon, Enformasyonlaştırma ve Enformasyonun Korunması Hakkında” kanunda yapılan değişiklikleri onayladı.
Bu değişikliklere göre, internet kaynaklarında – sitelerde ve sosyal ağlarda topluma açık şekilde saygısızlık ifade eden ve kamu ahlakını aşağılayan içeriğin yayılması yasaklanmaktadır. Amaç, bu tür içeriğin yayılmasını önlemek, milli-manevi değerleri ve etik standartları korumaktır.
Yeni hukuki norm ile internet bilgi kaynağında ve bilgi-telekomünikasyon ağında kamu ahlakını aşağılayan ve topluma açık saygısızlık ifade eden eylemlerin yayılması yasaklanmaktadır. Bu, ahlaksız ifadeleri, benzer içerikli jestleri ve ayrıca vücut kısımlarının milli-manevi değerlere aykırı şekilde sergilenmesini kapsamaktadır.
Kanundan kaynaklanan denetim ve icra mekanizmalarının ne derecede işlediği dikkat çeken bir noktadır. Sosyal ağlarda sürekli gözlemlenen normlara aykırı durumlar, mekanizmaya yönelik güncel sorular doğurmaktadır.
Normlar ve standartlar nasıl belirlenmelidir? Özel bir izleme grubunun faaliyetine ihtiyaç var mıdır?
Milli Meclis üyesi Azer Badamov, Modern.az-a yaptığı açıklamada, kanuna uygun olarak bunun denetiminin kolluk kuvvetleri tarafından yapılması gerektiğini belirtti:
“Hâlihazırda ilgili kuruluş tarafından denetim yapılmaktadır. Tespit edilen her kanuna aykırı duruma karşı derhal tedbir alınmaktadır.”
Milletvekili, sosyal ağların oldukça geniş bir dijital alan olduğunu ve bu nicelik çokluğunu denetlemek için bir kaynak hazırlanması gerektiğini belirtti:
“Aynı zamanda toplum da kendi işlevini yerine getirmelidir. Vatandaş, söz konusu yönde gördüğü her durumu bildirmelidir. Gelen tüm başvurular mutlaka incelenmekte, özellikle bu konuya hassasiyetle yaklaşılmaktadır.”
Azer Badamov, “Enformasyon, Enformasyonlaştırma ve Enformasyonun Korunması Hakkında” kanunda yapılan değişiklik nedeniyle özel bir izleme grubunun oluşturulmasının henüz gündemde olmadığını belirtti. Bununla birlikte, denetim ve icra mekanizması aktif durumdadır:
“Değişiklik yenidir. İçişleri Bakanlığı'nın bu kısa sürede tüm profilleri kapsaması gerçekçi değildi. Belirli bir zaman diliminde tüm internet kaynaklarının izlenmesi mümkün olacaktır. Çevrimiçi ortamda normlara aykırı bir durum varsa ve bugün tespit edilmediyse, yarın edilecektir.”
Neyin norm olup olmadığına ilişkin görüş bildiren Azer Badamov, toplumun gelişimiyle bağlantılı olarak değişen kriterleri kabul etmek gerektiğini belirtti. Ancak milli mentalitemize uygun ahlak normlarını ihlal etmeye kimsenin hakkı yoktur.
Filoloji bilimler doktoru Nadir Memmedli açıklamasında küfür ve hakaretin belirlenmesi için durumsal bir yaklaşım gerektiğini belirtti:
“Dilimizde “gitmek” fiilinin 35 anlamı vardır. Bağlama göre anlaşılır. Burada da benzer bir durum söz konusudur. Kelimenin hangi anlamda kullanıldığını belirlemek gerekir. Esasen, kötü anlamda kullanılan bir kelime iyi anlamda vurgulanabilir. Ve aksine, çoğu durumda iyi anlaşılan bir kelime olumsuz bir tonda kullanılabilir.”
Dilbilimcinin görüşüne göre, konuşmanın sözel tarafını sözel olmayan sinyaller güçlendirir, amacını değiştirir:
“Konuşan kişi öyle bir işaret yapabilir ki, kelimenin kendi anlamını değil, yüzün mimiklerini belirleyici sayabiliriz. Biri Ahmet’in iyi bir çocuk olduğunu diliyle söylerken yüzünü ekşitirse, kim inanacak?”
Nadir Memmedli, küfür ve hakaret anlamı taşıyan kelimelerin sunulabileceğini ancak meselenin çözümüne tam olarak yetmeyeceğini belirtti:
“İzleme grubumuz var. Ancak internet kaynaklarında söylenenlerin analizi için bize henüz bir başvuru olmadı. Mahkeme ekspertizlerine ise gidiyoruz. Şunu kabul etmek gerekir ki, söylenen sözden veya sözel olmayan ifadeden şikayet varsa, demek ki insan onuruna dokunulmuştur” diye ekledi dilbilimci.
Hukukçu Ekrem Hasanov sitemize yaptığı açıklamada meseleye köklü bir şekilde yaklaşmak gerektiğini belirtti.
"Eğer internet kaynaklarında söz konusu durum ve eylemler veya eylemsizlik kanun ihlali sayılırsa, biz diğer kaynaklarda da bunun önüne geçmeliyiz. Benzer görüntüler Azerbaycan filmlerinde ve hatta yazılı kaynaklarda - belirli edebiyat örneklerimizde de yer almaktadır. Bu durumda sosyal ağ kullanıcıları, aynı durumun Azerbaycan'ın sayılan kaynaklarından, televizyon ortamından da kaldırılması yönünde bir iddia ileri sürebilirler.
Yani temel kanunda - Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası'nda herkesin eşit haklara sahip olduğu belirtilmiştir. Vatandaş, kendisine uygulanan yasağın diğer kaynaklarda yer alanlara da uygulanmasını iddia edebilir.
Hukukçu, eğer kanuna aykırı durumlar daha güçlü denetim altında faaliyet gösteren televizyon ortamında meydana geliyorsa, demek ki müsaade edilebilir bir durumdur diye değerlendirdi:
"Buna denetim ve icra mekanizmasına gelince, temel yükümlülük kolluk kuvvetlerinin üzerindedir. Doğrudur, herhangi bir organın nicelik açısından yeterli denetim ve icra potansiyeli olmayabilir. Bu da doğaldır. Bu nedenle toplum destek olmalı ve bu gibi durumları şikayet etmelidir. Benzer bir tecrübe dünya ülkelerinde de yaşanmaktadır. Çok milyonlu nüfusa sahip halklarda bu gibi işlerle meşgul olmak için kaynak yetersizliği yaşanmaktadır.”
Meseleyle ilgili olarak İçişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, sosyal ağlarda yasa dışı ve ahlaka aykırı paylaşımlara karşı tedbirlerin devam ettiği belirtildi:
“Sosyal ağlarda kamu ahlak normlarına aykırı, topluma olumsuz etki eden ve kanunla yayılması yasaklanan bilgilerin paylaşılması durumları kontrol altında tutulmaktadır.”
Belirtildi ki, bu yönde polis memurları tarafından düzenli çalışmalar yapılmakta, hukuka aykırı içerik yayan kişiler tespit edilerek sorumluluğa çekilmektedir:
“Bu tür durumlara yol veren kişiler hakkında Azerbaycan Cumhuriyeti İdari Kabahatler Kanunu'nun internet bilgi kaynağında veya bilgi-telekomünikasyon ağında yayılması yasaklanan bilginin yerleştirilmesiyle ilgili maddesi uyarınca idari protokoller düzenlenmekte ve mevzuata uygun tedbirler alınmaktadır."
Bilgide bir kez daha vurgulanıyor ki, sosyal ağ anonimlik ortamı değildir, paylaşılan her fotoğraf, video veya yazı hukuki olarak değerlendirilebilir. Kanunu ihlal eden içerik sadece silinmez, sorumluluk da doğurur. Kullanıcılara, paylaştıkları materyallerin içeriğine ciddi ve sorumlulukla yaklaşmaları, mevzuatın gereklerini ve kamu ahlak normlarını ihlal eden bilgilerin yayımından kaçınmaları tavsiye edilir.
