Mahkemede kazanmak sadece haklı olmaktan ibaret değildir. Medeni davalardaki mahkeme çekişmelerinin başarılı sonucu esasen sunulan delillere bağlıdır. Medeni usul kanununa göre mahkeme yalnızca dosyadaki deliller esasında karar verir. Tecrübeden görülüyor ki, vatandaşlar en çok haklı oldukları, hatta belirli deliller sundukları halde, davanın kendi aleyhlerine sonuçlanmasından şikayetçi olmaktadırlar. Bu ise çoğu durumda ispat kurallarına uyulmamasıyla ilgilidir.
Modern.az'a verilen habere göre, delillerin sadece mevcut olması yeterli değildir, onlar kanunla belirlenmiş usulde ve zamanında sunulmalıdır. Aksi takdirde, mahkeme tarafından kabul edilmeyebilir.
Deliller ne zaman sunulmalıdır?
Medeni usul kanununa göre deliller esasen birinci derece mahkemesinde davanın görülmeye hazırlanması aşamasında (hazırlık duruşmasında) sunulmalıdır. Eğer kişi delili bu aşamada sunma imkanı olduğu halde bunu yapmazsa ve sonradan sunarsa, mahkeme o delili kabul etmeyebilir.
Hangi durumlarda sonradan delil sunulabilir?
Kanun belirli istisnalara izin verir.
1. Delile ihtiyaç sonradan ortaya çıkarsa - Bazen delilin sunulması zorunluluğu tam da mahkeme incelemesi sırasında ortaya çıkar. Örneğin, mahkeme incelemesi sırasında yeni olgular keşfedilir; tarafların açıklamaları yeni durumları ortaya çıkarır, uyuşmazlık konusuyla ilgili durum değişir (örneğin, malın hukuki statüsü değişir). Böyle durumlarda, o olguları doğrulayan deliller sonradan sunulabilir.
2. Delil baştan mevcut olsa da, objektif sebeplerden dolayı zamanında sunmak mümkün olmadıysa, bu durumda da mahkeme onu kabul edebilir. Ancak burada önemli şart şudur ki, kişi delili zamanında sunamamasının sebebini de ispat etmelidir. Örneğin, resmi talep zamanında gönderilmiş, ancak cevap gecikmiştir. Bu durumda talep ve cevap mektupları da mahkemeye sunulmalıdır.
İstinaf aşamasında yeni delil sunmak mümkün müdür?
İstinaf mahkemesinde yeni delillerin sunulması daha sınırlıdır. Bu ancak kişinin birinci derece mahkemesinde o delili sunamadığını gerekçelendirebilmesi halinde mümkündür. Örneğin, mazeretli sebepler olarak şunlar gösterilebilir: mahkeme duruşmaları hakkında bildirimlerin alınmaması, ağır hastalık veya uzun süreli tedavi ve diğer objektif ve ispatlanabilir durumlar. Bu sebepler de ilgili belgelerle doğrulanmalıdır.
Hangi deliller genellikle kabul edilmez?
Zamanında sunulsa bile, deliller aşağıdaki gereklilikleri karşılamalıdır. Aksi takdirde, mahkeme o delilleri kabul etmeyecektir.
⦁ dava ile ilgili olmalıdır (uyuşmazlıkla bağlantılı olmalıdır);
⦁ yasal yollarla elde edilmiş olmalıdır.
Tavsiyeler:
⦁ Tüm delilleri mümkün olduğunca mahkeme öncesi aşamada toplamak;
⦁ Delilleri birinci derece mahkemesinde hazırlık aşamasında sunmak;
⦁ Deliller geç sunulduğunda, bunun sebebini gerekçelendirmek;
⦁ Gerektiğinde hukuki yardım almak.
