Azerbaycan Cumhuriyeti, bağımsızlığını yeniden kazandığı ilk yıllardan itibaren uluslararası arenada adaletsiz siyasi baskılarla karşılaşmıştır. Bu baskıların en bariz ve uzun ömürlü örneği ise 1992 yılında ABD Kongresi tarafından kabul edilmiş “Özgürlüğe Destek Yasası”na eklenen 907. değişikliktir. Bugün Güney Kafkasya'nın jeopolitik manzarasının tamamen değiştiği, Azerbaycan'ın kendi toprak bütünlüğünü yeniden sağladığı ve bölgenin temel ekonomik merkezine dönüştüğü bir dönemde, bu değişikliğin hala hukuki geçerliliğini koruması hem tarihi bir adaletsizlik hem de uluslararası ilişkilerin mantığına aykırı bir eylemdir.
907. değişiklik, 1992 yılının Ekim ayında, Azerbaycan topraklarının Ermenistan tarafından işgal edildiği ve ülkemizin askeri-siyasi bir kriz içinde olduğu bir zamanda kabul edildi. Değişikliğin kabulünde o dönemde ABD Kongresi'nde güçlü konumlara sahip olan Ermeni yanlısı senatörler — John Kerry, Wayne Owens ve sonradan ABD Başkanı olacak Joseph Biden aktif rol oynamışlardır. O dönemin Azerbaycan yönetiminin diplomatik zayıflığı ve profesyonellikten uzaklığı ise bu adaletsiz belgenin önüne geçmeye imkan vermedi. Belge, resmi olarak Azerbaycan'ın Ermenistan'ı "ablukada" tutması bahanesiyle doğrudan devlet yardımını yasaklıyordu. Halbuki gerçek manzara bunun tam tersiydi: Azerbaycan kendisi Ermenistan'ın işgalci politikası sonucunda ablukaya düşmüştü.
Azerbaycan'ın stratejik önemi, 2001 yılı 11 Eylül olaylarından sonra ABD için hayati önem taşımaya başladı. Terörle mücadelede Azerbaycan'ın sağladığı hava sahası, lojistik destek ve Afganistan misyonundaki katılımı, ABD'yi bu değişikliğin uygulanmasını geçici olarak durdurmaya mecbur etti. Ancak 2024 yılına kadar her yıl ABD başkanları tarafından imzalanan bu dondurma kararı, Biden-Blinken yönetimi döneminde durduruldu.
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, 5 Ocak'ta yerel televizyon kanallarına verdiği mülakatta bu adımı çok keskin ve adil bir dille karakterize etti:
"Amerika'nın Afganistan'daki misyonu sona erdikten sonra Biden yönetimi bu değişikliğin kaldırılmasını durdurdu. Yani artık Azerbaycan onlara gerekli değildi... Bu, Biden-Blinken yönetiminin ne kadar nankör ve vefasız olduğunu bir kez daha gösteriyor."
907. değişikliğin bugün gündemde kalması tamamen absürttür, çünkü kanunun temel aldığı "abluka" anlayışı artık yoktur. Aksine, Azerbaycan bugün Ermenistan'ın ekonomik nefes yolunun açılmasında merkezi bir rol oynamaya başlamıştır. Devletimizin başkanı son mülakatında bu tarihi gerçekleri dünya kamuoyunun dikkatine sunmuştur. Bugün Azerbaycan topraklarından Ermenistan'a lojistik nedeniyle doğrudan yükler geçmese de, Gürcistan aracılığıyla Rusya ve Kazakistan tahılı taşınmaktadır. Hatta Azerbaycan'ın petrol ürünleri bu güzergahla Ermenistan pazarına girmektedir. Azerbaycan bölgede barış ve işbirliği taraftarı olduğunu pratik adımlarıyla kanıtlamaktadır. Böyle bir durumda, "Azerbaycan Ermenistan'ı abluka ediyor" diyen 907. değişikliğin hukuki varlığı sadece bir kağıt parçasıdır.
ABD'de Donald Trump'ın yeniden iktidara gelmesiyle iki ülke arasındaki ilişkiler ideolojik baskılardan uzak, daha pragmatik ve gerçek çıkarlara dayanan bir düzleme geçmiştir. Resmi Bakü ve Azerbaycan halkı tamamen haklı olarak, artık bu ayrımcı nitelikteki belgenin tarihin arşivine gönderilmesi gerektiğini düşünmektedir. Azerbaycan'ın ekonomisi o kadar güçlüdür ki, bizim ABD'nin mali yardımına hiçbir ihtiyacımız yoktur. Ancak 907. değişikliğin iptali siyasi ve manevi bir meseledir; bu, ABD'nin Azerbaycan'ın egemenliğine ve bölgedeki yeni gerçekliklere saygısının bir göstergesi olacaktır.
Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in vurguladığı gibi, şimdi ABD yönetiminin elinde büyük bir imkan var:
"Biz bekliyoruz ki, Trump yönetimi kendi imkanlarını kullanarak Kongre üyelerini, özellikle Cumhuriyetçi Parti üyelerini, bu değişikliğin tamamen kaldırılması gerektiğine ikna edebilecektir."
Bilindiği üzere, şu anda 907. değişikliğin tamamen iptali meselesi ABD Kongresi'nin ilgili komitelerinde ve siyasi çevrelerde tartışma konusudur. Cumhuriyetçilerin her iki mecliste (Senato ve Temsilciler Meclisi) güçlü konumu, bu adaletsizliğin sonuna yaklaştığımızı göstermektedir. Ermeni lobisinin etkisinden çıkan yeni Amerikan elitleri, Azerbaycan ile stratejik ortaklığın eskimiş ve taraflı yasaların rehinesi haline gelmemesi gerektiğini idrak etmelidir.
Umut ediyoruz ki, yakın aylarda Kongre bu taraflı belgeyi bir defalık iptal edecektir. Bu adım hem ABD'nin bölgedeki nüfuzunu yeniden tesis edecek hem de Azerbaycan-ABD ilişkilerinde temiz, yeni ve daha güvenilir bir sayfa açacaktır. Azerbaycan'ın sabrı ve prensipli politikası bir kez daha kanıtlıyor ki, er ya da geç adalet zafer kazanır ve bugün o zaferin hukuki düzlemde de tescil edilme vaktidir.
Modern Analitik Tahlil ve Araştırma Grubu
