Bugün yaşanan protesto gösterileri ve rejim değişikliği çağrıları nedeniyle tüm dünyanın dikkatleri İran'a çevrilmiş durumda. Halihazırda yüzlerce insanın öldürüldüğü, binlerce kişinin ise hapse atıldığı belirtiliyor. Yaşananları ise Azerbaycan daha yakından takip ediyor. Çünkü bu ülkenin nüfusunun yarısından fazlası Azerbaycanlılardır.
İran İslam Cumhuriyeti'nde etnik Azerbaycanlıların devlet yönetimindeki rolü uzun yıllardır hem ülke içinde hem de bölgede tartışma konusudur. Resmi Tahran etnik kimlik konusunda açık istatistikler sunmasa da, mevcut veriler ülkenin yüksek siyasi, dini ve idari yapılarında Azerbaycan kökenli kişilerin az olmadığını göstermektedir.
Modern.az'ın yaptığı araştırma, İran yönetiminin çeşitli kademelerinde Azerbaycan kökenli figürlerin temsilini ortaya koymaktadır.
Yüksek dini lider ve cumhurbaşkanı: dikkat çeken noktalar
Halihazırda İran'ın cumhurbaşkanı olan Mesud Pezeşkian, 29 Eylül 1954'te Batı Azerbaycan eyaletinin Mahabad şehrinde doğmuştur. Cumhurbaşkanının milliyetçe Azerbaycanlı olması konusu tartışma yaratmamaktadır. Pezeşkian, defalarca açık konuşmalarında Azerbaycanlı olduğunu belirtmiş ve bu gerçek İran medyasında da yer almıştır.
Ülkenin temel siyasi-dini figürü, Yüksek dini lider Seyyid Ali Hamaney ile ilgili de benzer tartışmalar yürütülmektedir. Hamaney'in defalarca Azerbaycanca konuşma yapması ve Doğu Azerbaycan'ın Hamne şehrinden olması, onun etnik kökenine ilişkin iddiaları güçlendirmektedir. Resmi düzeyde bu konu vurgulanmasa da, Hamaney'in Azerbaycanlı köklere sahip olduğu yaygın bir şekilde dile getirilmektedir.
Parlamentte Azerbaycanlılar
İran parlamentosunda Azerbaycanlı kimliğiyle tanınan birkaç nüfuzlu siyasetçi görev yapmaktadır.
Onlardan biri de Ahmed Alirıza Beygi'dir. O, Tebriz, Azerşehr ve Osku bölgesinden milletvekilidir. Güney Azerbaycan'dan olup açıkça Azerbaycanlı olarak tanınan siyasi figürlerdendir. Bu gerçek hem İran medyasında hem de parlamentonun resmi biyografik bilgilerinde kabul edilmektedir.
Ruhullah Mütefekkir-Azad da Güney Azerbaycan'dan olup İran parlamentosunda Azerbaycanlı kimliğiyle tanınan milletvekillerindendir.
İran parlamentosunda yüksek bir görevde bulunmuş Azerbaycanlı figürlerden biri ise Ali Nikzad'dır. O, halihazırda İran İslam Şurası Meclisi'nin birinci başkan yardımcısı, yani parlamento başkanının temel yardımcısı ve başkan vekili olarak görev yapmaktadır. Bu görev, yasama organının yönetimindeki en yüksek görevlerden biri olarak kabul edilmektedir.
Yürütme organında: Doğu Azerbaycan'ın yöneticisi
İran'ın stratejik bölgelerinden sayılan Doğu Azerbaycan vilayetine halihazırda Behram Sermest başkanlık etmektedir. O, 2024 yılının sonbaharında bu göreve atanmıştır. Valinin Azerbaycanlı olması, bölgenin etnik yapısı açısından dikkat çekici bir nokta olarak değerlendirilmektedir.
Milli güvenlik ve diplomasi
Dikkat çekici noktalarından biri de güvenlik ve dış politika alanında Azerbaycanlı kadroların varlığıdır.
Vahid Celalzade halihazırda İran Dışişleri Bakanlığı'nda bakan yardımcısı görevini yürütmektedir. O, Urmiye'de doğmuş, daha önce İran parlamentosunun milletvekili ve Batı Azerbaycan vilayetinin valisi olarak görev yapmıştır.
Bakanlar
Ekonomi ve maliye bakanı Abdünnasır Himmeti
Abdünnasır Himmeti İran'ın ekonomik yönetiminde uzun yıllardır önemli rol oynayan isimlerdendir. O, Hemedan vilayetinin Kabudarahang şehrinde dünyaya gelmiştir. Himmeti, profesyonel bir ekonomist olarak tanınır ve çeşitli dönemlerde bankacılık sektöründe, hükümette yüksek görevlerde bulunmuştur.
O halihazırda İran Merkez Bankası başkanı görevini yürütmektedir. Bundan önce ise Ekonomi ve Maliye bakanı görevinde bulunmuştur. Yaptırımlar altındaki İran ekonomisinin yönetimi tam da onun üzerine düşmektedir ki bu da görevin stratejik önemini göstermektedir.
Tarım bakanı - Gulamrıza Nuri
Gulamrıza Nuri, 2024 yılından itibaren İran'ın tarım bakanı görevini yürütmektedir. Bu bakanlık, İran gibi büyük tarımsal potansiyele sahip bir ülke için stratejik önem taşımaktadır. Nuri daha önce parlamento üyesi olarak da görev yapmış ve bölge milletvekili olmuştur.
Savunma bakanı - Emir Aziz Nesirzade
İran'ın güç yapılarında da Azerbaycan kökenli kişiler yüksek mevkilere yükselmiştir. Onlardan biri Emir Aziz Nesirzade'dir. O, Doğu Azerbaycan'ın Serab şehrinde doğmuştur.
Nesirzade, profesyonel bir asker olarak uzun bir yol kat etmiştir. O, çeşitli yıllarda İran Hava Kuvvetleri'nde ve diğer askeri yapılarda yönetici görevlerde bulunmuştur. 2024 yılından itibaren İran'ın Savunma, Silahlı Kuvvetlere Destek ve Lojistik bakanı görevini yürütmektedir.
Bu görev, İran'ın bölgesel güvenlik stratejisinde belirleyici bir rol oynamaktadır.
