“Donald Trump İran'a güç uygulayacağı yönündeki tehditlerini sertleştirdikçe, ABD-İran savaşının kapıda olduğuna dair düşünceler güçleniyor. Ancak Beyaz Saray'da İran'a karşı askeri müdahalenin avantajlarını savunanlarla ortaya çıkacak sorunları öngören stratejistler arasında fikir ayrılıkları hüküm sürüyor”.
Bu sözleri Modern.az'a yaptığı açıklamada siyaset bilimci Aqşin Kərimov belirtti.
O, İran içinde de, ABD ile askeri bir çatışmaya hazırlanmakla paralel olarak Washington ile müzakereler yürütmek arasında tereddütlerin görüldüğünü kaydetti. Ancak mevcut durumda İran, ABD ile anlaşmaları önceliklendirmeyi tercih ediyor:
“İlk olarak, İran olası bir savaş senaryosunda zayıflamış jeopolitik konumları nedeniyle elverişli manevra yapma imkanlarına sahip olmayacaktır. İran, ABD'nin herhangi bir saldırısına karşı İsrail'e, ayrıca ABD askeri üslerine ve bölgedeki diğer hedeflere darbe indirerek karşılık verebilir. Ancak İran'ın silahlı araçlarla verdiği cevabı ideolojik zeminde tamamlayan ve Tahran'a ek güç desteği veren direniş ekseni devre dışı kalmıştır. Bu, İran stratejisini karakterize eden çok yönlü vektörün kısıtlanmasıdır.
İkincisi, ABD'nin amacının jeopolitik açılımı Irak ile ilgili olabilir, çünkü İran Irak'ta hala güçlü bir eldir. Bununla birlikte, ABD Irak yönetiminden İran vekillerine karşı güvenilir ve açık bir mücadele yürütmesini talep etmektedir. İran ise olası çatışma risklerine Irak'ta kontrolünde olan Şii hareketlerini dahil etmekten çekinmektedir, çünkü bu, Tahran için bir tuzak sayılabilir.
Üçüncüsü, İran'ın hassas bir dönemden geçmesi, özellikle ülkeyi saran protesto eylemlerinin sonuçları soğumadan dış saldırı dalgasıyla karşılaşması Tahran için elit içi sorunlar yaratacaktır. Bu, esasen, İran içinde ABD ile müzakerelere öncelik verenlerle Rusya ile ilişkileri güçlendirenler arasındaki ihtilaflar fonunda değerlendirilebilir. Bu açıdan İran'daki protestolara dair küresel güç merkezlerinin bakışı, aynı zamanda İran elitasındaki hesaplaşmalara müdahale ederek onları yönlendirmeyi hedeflemiş olabilir. Diğer yandan, İran'da Seyyid Ali Hamaney'den sonraki dönem için hazırlık çalışmaları rejime zorluklar yaratmaktadır.
Dördüncüsü, İran ekonomisinin yeni yaptırımlarla yüklenmesi ihtimalleridir ki, bu da durumu daha felaket bir yöne sürükleyebilir”.
Siyaset bilimci, İran'ın şimdi bu zorluklardan kurtuluşa geçiş için manevralar yaptığını ve Seyyid Ali Hamaney başta olmak üzere İran'daki ruhani elitanın ideolojik temele sıkıca sarıldığını belirtti. İran'ın dış müdahaleye karşı direniş dili ile iç kamuoyunu yönlendirmek için hikayeler arasında uyum bulması İran ideologları ve stratejistleri için karakteristiktir:
“ABD penceresinden ise İran'a karşı saldırıların yaratabileceği riskler analiz ediliyor. Donald Trump daha çok İran'daki ülke genelindeki grevlerden sonraki sonuç ile olası askeri güç kullanımı arasındaki geçiş zamanını kullanıyor. Bu dönem, ABD'nin İran'a karşı yeni bir plan hazırlama kabiliyetini şekillendiriyor.
Diğer taraftan, ABD, İran'a karşı askeri bir saldırının rejimin ülke içinde hala büyük bir destek tabanının kararlılığını sertleştirebileceğini hesaplıyor. En azından protestolara karşı bir karşıt olarak rejime geniş çaplı destek eylemleri Beyaz Saray'ın dikkate aldığı bir noktadır. Bu, ABD'nin İran'a karşı kapsamlı yıkıcı bir darbe vurmasına engeller yaratıyor. ABD için askeri tehditleri dolaşımda tutarak rejime karşı İran içinden silahlı isyan fazını başlatmak daha makul bir seçenek olabilir. Bu aşama, ABD ve İsrail'in Kürt ve Beluç faktöründen faydalanabileceği bir andır.
Sıralanan faktörler her iki tarafa da savaştan kaçınmak için bahaneler veriyor, ancak en önemlisi İran'ın nükleer silah elde etmek için zenginleştirdiği 408 kilogramlık uranyuma erişim sağlamak uğruna verilen mücadeledir. Bu mücadelede ABD, Rusya, İsrail ve Çin'in somut olarak hangi stratejik anlatıya sahip olduğu açık değildir. Ancak nükleer faktör mücadelenin şiddetine ve temposuna etki ediyor. Bu etkilerden dolayı ABD ile İranlı yetkililerin görüşmesi öngörülebilirdir, her ne kadar Trump bu programı reddetmeye çalışsa da”, - siyaset bilimci dedi.
