İran'da son haftalarda başlayan ve kısa sürede geniş çaplı halk protestolarına dönüşen eylemler, sadece ülke içinde değil, bölgede de ciddi siyasi-diplomatik etkiler yaratmaya başladı. Binlerce insanın hayatını kaybettiği, on binlerce kişinin gözaltına alındığı bildirilen bu protestolar, İran'ın komşu ülkelerle ilişkilerinde de yeni bir gerilim hattı oluşturuyor. Bu açıdan dikkat çeken ülkelerden biri de Ermenistan'dır.
Diplomatik rahatsızlık ve karşılıklı suçlamalar
İranlı yetkililer son günlerde açıkça Ermenistan topraklarının ve Ermenistan toplumunun İran aleyhine faaliyetler için kullanıldığına dair endişelerini dile getirdiler. Özellikle, Erivan'daki İran büyükelçiliği önünde düzenlenen protesto eylemleri Tahran'ın sert tepkisine neden oldu.
İran tarafı bunu iç işlerine müdahale ve düşman güçlere destek olarak değerlendiriyor. İran'ın Ermenistan'daki büyükelçisi Halil Şirgulami'nin açıklaması ise bu açıdan dikkat çekiyor. O, Erivan'daki İran büyükelçiliğinin önünde düzenlenen protesto eylemlerini yorumlarken şunları söyledi: "Ermenistan, İran'a düşman güçlerin merkezine dönüşüyor. Tahran zor anlarda her zaman Erivan'a yardım eli uzattı". Şirgulami ayrıca ABD'nin İran'a karşı istismar edebileceği TRIPP'nin kurulmasıyla ilgili İran'ın endişesini bir kez daha tekrarladı. Ve endişenin Ermeni meslektaşlarına iletildiğini ekledi.
Resmi Tahran'ın bu pozisyonu, fiilen uzun yıllar “sessiz ve sorunsuz” olarak sunulan Ermenistan-İran ilişkilerinde açık bir gerilimin oluştuğunu gösteriyor. İran diplomatik kanallarla Erivan'ı uyardı ve Ermenistan'ın bu süreçlerde daha sorumlu davranmasını talep etti.
Ermenistan'ın denge politikası: dostluk ve özgürlükler arasında
Ermenistan yönetimi ise karmaşık bir denge politikası yürütmeye çalışıyor. Başbakan Nikol Paşinyan hükümeti bir yandan İran ile “tarihi dostluk ve iyi komşuluk ilişkilerine” sadık olduklarını beyan ederken, diğer yandan ülkede söz ve toplanma özgürlüğünün kısıtlanmayacağını belirtiyor.
Resmi Erivan'ın mesajı şudur ki, Ermenistan topraklarında meydana gelen protestolar devlet politikası değil, vatandaşların bireysel pozisyonudur. Bununla birlikte, Ermenistan kolluk kuvvetleri diplomatik temsilciliklerin güvenliğinin sağlanacağını ve olası bir tırmanmaya izin verilmeyeceğini açıkladı.
Toplumsal faktör ve diaspora meselesi
İran'da yaşanan olaylar Ermenistan toplumunu da doğrudan etkiledi. İran topraklarında yaşayan Ermenilerle ilgili güvenlik ve iletişim sorunları gündeme geldi, bazı Ermeni cemaati üyelerinin protestolar sırasında hayatını kaybettiği yönünde bilgiler yayıldı.
Ekonomik ve jeopolitik gerçekler
Ermenistan-İran ilişkileri artık kırılma noktasına tehlikeli derecede yaklaştı. İran hala Ermenistan için önemli bir enerji ve transit ortağı olarak kalsa da, artan karşılıklı memnuniyetsizlikler bu işbirliğinin sürdürülebilirliğini sorgulatıyor. Siyasi istişarelerin devam etmesi ve diplomatik kanalların açık tutulması, tarafların ilişkileri kontrol altında tutma çabasından haber veriyor. Ancak mevcut süreçler gösteriyor ki, gerilim azalmadığı takdirde bu diyalog mekanizmaları da etkinliğini yitirebilir ve ilişkiler daha derin bir kriz aşamasına geçebilir.
Sonuç olarak diyebiliriz ki, İran'da yaşanan son protestolar Ermenistan-İran ilişkilerinde yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirilebilir. Eğer daha önce bu ilişkiler esasen bölgesel izolasyon ve karşılıklı çıkarlar üzerine kuruluyorsa, şimdi güven, güvenlik ve siyasi sorumluluk meseleleri ön plana çıkıyor.
Mevcut süreçler gösteriyor ki, İran krizi derinleştikçe Ermenistan için de manevra imkanları daralacak ve Erivan daha net bir pozisyon seçimi karşısında kalabilir. Bu seçim ise sadece diplomatik değil, aynı zamanda iç siyasi ve uluslararası sonuçlar doğurabilir.
