Dünyada uzun yıllar iktidar sürdükten sonra tarihi tartışmalar yaratan bazı diktatörlerin mezarları hala ziyaret edilmektedir. Bazı mezarlar resmi törenlerde, bazıları ise aile üyeleri ve taraftarlar tarafından gizlice ziyaret edilmektedir.
Modern.az tarihe çok yıllık iktidarları ve trajik sonlarıyla geçen diktatörlerin mezarlarının akıbetiyle ilgili bir araştırma yaptı.
Mezarları resmi olarak korunan ve ziyaret edilen liderler
Kim İl Sung (Kuzey Kore): Kuzey Kore kurucusunun resmi bir mezarı yoktur, ancak Kumsusan Anıt Sarayı (Pyongyang) binlerce Kuzey Koreli tarafından devlet etkinlikleri kapsamında her yıl ziyaret edilmektedir. Bu kompleks hem ideolojik hem de ulusal bir sembol olarak korunmaktadır.
Lenin (Rusya) - Proleter devriminin lideri Lenin'in mezarı Moskova'daki Lenin Mozolesi'nde (Kızıl Meydan-ed.), iskeleti özel cam bir lahit içinde saklanmaktadır. Mezar yılda milyonlarca turist ve yerel vatandaş tarafından ziyaret edilmektedir. Sovyet döneminde ideolojik öğretilerin merkezi olsa da, bugün de Rusya tarihi ve turizm açısından büyük önem taşımaktadır.
Sembolik önemi ise şöyledir: Komünizm ve Sovyet mirasının sembolü, aynı zamanda tarihi bir şahsiyet olarak küresel tanınmışlık.
Francisco Franco (İspanya): Franco'nun ilk mezarı Valley of the Fallen anıt mezarında bulunuyordu. 2019 yılında Madrid yakınlarındaki aile mezarlığına nakledildi. Burası esas olarak aile üyeleri ve siyasi taraftarlar tarafından ziyaret edilmektedir.
Fidel Castro (Küba): Küba'nın uzun yıllar lideri olan Castro, Santiago de Cuba şehrinde defnedilmiştir. Taraftarları tarafından her yıl anma törenleri düzenlenmekte olup, bu törenler hem ulusal hem de ideolojik bir mesaj taşımaktadır.
Benito Mussolini (İtalya): Mussolini'nin mezarı İtalya'nın Predappio şehrinde yer almaktadır. Neo-faşist gruplar tarafından her yıl ziyaret edilmekte olup, halka geniş ölçüde açık değildir, ancak tarihi sembolik önemini korumaktadır.
Stalin (Rusya): Tarihin en kanlı diktatörlerinden biri olan Stalin, 1953 yılındaki ölümü sırasında Moskova Kremlin Duvar Mezarlığı'na defnedilmiş, başlangıçta Lenin Mozolesi'ne yerleştirilmiş, daha sonra mezarı ayrı bir yerde Kremlin Duvar Mezarlığı'na nakledilmiştir. Çeşitli dönemlerde mezarın ziyaretçileri olsa da, Sovyet sonrası dönemde kitlesel ziyaretler azalmıştır. Ziyaretler daha çok tarihçiler, araştırmacılar ve ilgilenenler tarafından gerçekleştirilmektedir.
Sembolik önemi ise şöyledir: Sovyet diktatörlüğü, baskı ve II. Dünya Savaşı tarihiyle ilgili sembolik olarak kalır; siyasi açıdan tartışmalı bir şahsiyettir.
Ancak tüm diktatörlerin mezarı iyi korunup saklanmamıştır. Bazılarının mezarı ya tamamen yok edilmiş ya da anlamsız bir yere yerleştirilmiştir.
Mezarı olmayan lider: Muammer Kaddafi
2011 yılında Libya lideri Muammer Kaddafi öldürüldükten sonra cesedi birkaç gün Misrata'da sergilendi. Ardından ise çölde tamamen gizli bir yere defnedildiği bildirildi. Kaddafi'nin resmi bir mezarı yoktur ve defnedildiği yer açıklanmamıştır.
Bu kararın temel amacı, mezarının bir ziyaretgaha veya siyasi bir sembole dönüşmesini engellemekti. Libya yönetimi için Kaddafi ölü de olsa bir tehlike olarak görülüyordu. Kaddafi rejimi siyasi baskı, serbest medyanın susturulması ve silahlı saldırılarla öne çıkıyordu.
Yıkılan mezar: Saddam Hüseyin
Irak'ın eski başkanı Saddam Hüseyin, 2006 yılında idam edildikten sonra doğduğu El-Avca köyünde defnedildi. Bir süre mezarı taraftarları tarafından ziyaret edildi.
Ancak 2014 yılında IŞİD ile çatışmalar sırasında mezar yıkıldı, kalıntılar ise bilinmeyen bir yere nakledildi. Böylece, Saddam'ın mezarı da siyasi bir riske dönüştüğü için fiilen tarihten silindi. Diktatör, kimyasal silah saldırıları, iç baskı ve milyonlarca insanın ölümünden sorumlu tutulmaktadır.
Sürgünde ölen ve unutulan diktatör: İdi Amin
Uganda'nın eski lideri İdi Amin, 2003 yılında Suudi Arabistan'da sürgünde öldü. Cidde'deki sade bir mezarlıkta defnedildi. Mezarı ne ziyaret edilmekte ne de resmi düzeyde anılmaktadır. İdi Amin 300-500 bin arası insanı katletmiş ve etnik temizlik politikası uygulamıştır.
Hafız Esad
Suriye'nin eski başkanı Hafız Esad 2000 yılında vefat etti. Latakiye vilayetinin Kardaha köyünde bir anıt mezara defnedildi. Beşar Esad iktidardayken mezarı devlet tarafından korunmuş, rejim taraftarları tarafından ziyaret edilmiştir. Şimdi Suriye'de yeni bir yönetim oluşmuştur. Böyle bir durumda mezarın akıbeti soru işaretidir. Hama ayaklanmasının kanlı bastırılması, siyasi muhaliflerin yok edilmesi onu hatırlatan başlıca eylemleridir.
Hüsnü Mübarek
Mısır'ın eski başkanı Hüsnü Mübarek 2020 yılında vefat etti. Kahire'nin Heliopolis bölgesindeki aile mezarlığına defnedildi. Mezar bir ziyaretgaha dönüşmemiş ve ciddi güvenlik kontrolü altındadır.
Mısır yönetimi Mübarek'i ne kahramanlaştırıyor ne de lanetliyor. Oysa o, otoriter yönetim, baskı, protestoların zorla bastırılması gibi adımlarıyla hafızalarda yer etmiştir.
Tarihe teslim edilen mezar: Nikolay Çavuşesku
Romanya'nın eski lideri Çavuşesku 1989 yılında idam edildi. Bükreş'teki Ghencea mezarlığına defnedildi. Uzun yıllar mezarın ona ait olup olmadığı tartışmalıydı ve sadece DNA testi ile doğrulandı. Mezar ne resmi bir statü taşımakta ne de korunmaktadır. Yalnızca az sayıda nostalji hisseden insanlar tarafından ziyaret edilmektedir.
Onu dünya totaliter polis rejimi, işkence, açlık ve ekonomik hatalarıyla tanımaktadır.
Aşağılanmış mezar: Pol Pot
Kamboçya'da “Kızıl Kmerler”in lideri Pol Pot, Tayland sınırı yakınlarında sade, bakımsız bir yere defnedildi. Mezar ne korunmakta ne de anılmaktadır. Bu da tesadüfi değildir. Çünkü Pol Pot 1,7–2 milyon insanın katledilmesine neden olmuş ve zorla kolektifleştirme ve açlık yaratmakla hafızalarda yer etmiştir.
Sınırlı ziyaret edilen mezar: Slobodan Miloşeviç
Sırbistan'ın eski başkanı Slobodan Miloşeviç, 2006 yılında Lahey hapishanesinde öldü. Doğduğu Požarevac şehrinde aile evinin bahçesine defnedildi. Mezar devlet tarafından tanınmamakta, yalnızca taraftarları tarafından ziyaret edilmekte olup, siyasi bir tartışma konusudur.
Suharto
Endonezya'nın uzun yıllar başkanlık yapmış otoriter lideri Suharto Karet Mezarlığı'nda (Cakarta) defnedilmiştir. Mezarı özel bir ziyaretçi akınına sahip değildir, esas olarak aile üyeleri ve bazı Endonezya vatandaşları tarafından ziyaret edilmektedir. Siyasi açıdan o, aynı zamanda tarihi tartışmalı bir figür olduğundan mezarı geniş turist veya siyasi ziyaretçilerin ilgi odağında değildir.
