Türk Devletleri Teşkilatına üye ülkelerde yaşlı nesile dünyanın diğer ülkelerinden daha farklı bir yaklaşım sergilenmektedir. Bu durum, onlara gösterilen özel saygıda ve emeklilik güvencesinde açıkça kendini göstermektedir. Örnek olarak, kardeş ülke Özbekistan gösterilebilir. Özbekistan'ın emeklilik sistemi diğer BDT ülkelerinden farklılık göstermektedir. Fark, emeklilik yaşında, emeklilere verilen imtiyazlarda ve genel olarak emeklilik sisteminde kendini göstermektedir.
Modern.az Özbekistan'daki emeklilik sistemini araştırdı.
Özbekistan'da emeklilik sistemi
BDT coğrafyasında emeklilik reformları son yıllarda hızla değişmektedir. Bir dizi ülke, bireysel birikim ve sigorta sermayesine dayalı modellere geçiş yapmaktadır. Ancak Özbekistan hala daha çok klasik devlet-dağıtıcı sisteme öncelik vermektedir. Bu yaklaşım, ülkeyi bölgede farklılaştıran temel özelliklerden biridir. Özbekistan'da emekli maaşları esasen devlet sosyal sigorta mekanizması ile finanse edilmektedir. Sistem, çalışan neslin ödediği sigorta primleri aracılığıyla mevcut emeklilerin güvence altına alınmasına dayanmaktadır. Bu model, Kazakistan gibi ülkelerde uygulanan bireysel birikim sisteminden farklıdır. Bu ülkelerde, vatandaşın kişisel hesabında biriken sermaye, gelecekteki emekli maaşının temelini oluşturur. Özbekistan'da ise bireysel birikim mekanizması sınırlıdır ve sistem daha çok merkezileşmiş bir yapıya sahiptir.
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev'in kararnamesine göre, ülkede emekli maaşları ve ödeneklerin minimum miktarları artırılmıştır. Cumhurbaşkanı'nın imzaladığı son belgelere ve 2026 yılı için belirlenen sosyal göstergelere göre başlıca değişiklikler şunlardır:
Yaşa göre minimum emekli maaşı: Ayda 918 000 sum (75,5 dolar)
Engelliliğe göre minimum emekli maaşı: Ayda 1 012 000 sum (83 dolar)
Emekli maaşı hesaplamasının taban miktarı: 428 000 sum (35 dolar)
Belirtilen miktar az görünse de, Özbekistan'daki düşük enflasyon ve ucuzluk koşullarında ortalama bir emekli için tatmin edici kabul edilmektedir.
Başlıca Yenilikler ve Reformlar
Enflasyondan yüksek artış: 2026 yılından itibaren Özbekistan'da ücretlerin, emekli maaşlarının ve ödeneklerin yıllık endekslemesinin resmi enflasyon seviyesinden daha yüksek oranlarda gerçekleştirilmesi planlanmaktadır.
"Benim emekli maaşım" platformu: 2026 yılının baharından itibaren vatandaşlar, gelecekteki emekli maaşı miktarlarını çevrimiçi olarak önceden hesaplayabileceklerdir.
Bütçe tahsisleri: 2026 yılında devlet bütçesinden emekli maaşı ödemeleri için yaklaşık 86,1 trilyon sum kaynak ayrılması öngörülmektedir.
Emeklilik sisteminde reform: 2026 yılının Şubat ayında, emeklilik güvencesi sisteminde köklü yeniliklerin yapılması ve kapsamlı reformların hazırlanması ilan edilmiştir.
Emeklilik yaşı
Özbekistan'da şu anda erkekler için emeklilik yaşı 60, kadınlar için ise 55'tir. BDT ülkelerinin çoğunda emeklilik yaşı kademeli olarak artırılmıştır. Örneğin, Rusya ve Kazakistan'da bu gösterge daha yüksektir. Bu açıdan Özbekistan, sosyal hassasiyeti korumaya çalışan bir ülke olarak kendini göstermektedir. Ancak uzmanlar, düşük yaş sınırının uzun vadede devlet bütçesine ek yük oluşturabileceğini düşünmektedir.
İmtiyazlar
Özbekistan'da emeklilerin imtiyazları esas olarak belirli bir sosyal statüye sahip kişilere uygulanmaktadır. Bu kişiler şunlardır:
- Savaş veteranları
- Engelli kişiler
- Özel devlet nişanlarına sahip vatandaşlar
Bu kategoriler için ek ödemeler ve kamu hizmeti indirimleri uygulanmaktadır. Devlet sağlık kuruluşlarında ise emekliler için ücretsiz veya sübvansiyonlu hizmet mekanizması mevcuttur.
Diğer BDT ülkelerinde ise bazı sosyal paketler daha geniş kitlelere uygulanmaktadır. Örneğin, bazı ülkelerde tüm emekliler için kamu hizmeti giderlerine genel bir indirim mekanizması uygulanmaktadır.
