Hocalı faciasının üzerinden 34 yıl geçti. 1992 yılının 25 Şubat'ından 26 Şubat'ına Ermenistan Ordusu ve Karabağ ayrılıkçılarının silahlı birlikleri, dünyanın gözü önünde silahsız, masum insanları katletti. Kadın, çocuk, yaşlı demeden özel bir gaddarlık ve acımasızlıkla işlenen bu olay, XX. yüzyılın en dehşet verici facialarından biri sayılmaktadır.
Hocalı soykırımı sonucunda 63'ü çocuk, 106'sı kadın, 70'i yaşlı olmak üzere 613 Hocalı sakini katledildi, 1275 kişi esir alındı. Esir alınanlardan bazılarının akıbeti bugüne dek bilinmemektedir.
Hocalı soykırımını işleyenler pişman olmak bir yana, aksine gururlandılar, sevindiler. Bu ise onların zayıflığını gösteriyordu. Çünkü onlar karşılık verebilecek, direniş gösterebilecek insanları değil, silahsız yaşlıları, kadınları ve çocukları hedef almışlardı.
Ancak şöyle bir deyiş vardır: İlahi adalet gecikir, ama asla şaşmaz. Böyle de oldu. 2020 yılında şanlı Azerbaycan Ordusu intikamını aldı. Toprakları işgalden kurtaran Azerbaycan evlatları gösterdi ki, Ermenilerin gücü ancak çocuk ve kadına yeter, onlarla ise mücadele edemezler. 2023 yılında ise Hocalı'da tek bir ayrılıkçı bile kalmadı. Azerbaycan Ordusu onları yok etti.
Modern.az Hocalı faciasında vahşetler işlemiş ve artık ölmüş savaş suçlularını sunuyor.
Monte "Avo" Melkonyan
1990 yılında Melkonyan Ermenistan'a gelmiş ve Karabağ'a işgal amacıyla yola çıkmıştır. Azerbaycan'ın Hocavend rayonunun işgali sırasında Ermenistan'ın ön cephe birliklerinden birinin komutanı olan Monte Melkonyan, Hocalı soykırımı sırasında esir düşen Azerbaycanlılara işkence edilmesinde aktif rol almıştır. O, 12 Haziran 1993 tarihinde Ağdam'ın Merzili köyünde Ordumuz tarafından yok edilmiştir.
Arkadi Ter-Tadevosyan
“Orman Tilkisi” adını almış bu terörist, 1988 yılından itibaren Karabağ'da ayrılıkçılığa katılmış ve gönüllülerin askeri eğitiminde aktif rol almıştır. 1990 yılında “Sasunlu Davit” terörist grubunun üyesi olan Ter-Tadevosyan, 1991 yılında Ermenistan Savunma Komitesi'nin şube başkanı olarak atanmıştır.
26 Şubat 1992 tarihinde Ermenistan silahlı birliklerinin Hocalı'ya saldırısını “Orman Tilkisi” lakaplı General Arkadi Ter-Tadevosyan planlamıştır. O, bu operasyonu 3 hafta içinde hazırlamıştı. Tadevosyan, 31 Mart 2021 tarihinde Azerbaycan'ın Vatan Savaşı'ndaki zaferine tanıklık ettikten bir süre sonra Erivan'da ölmüştür.
Manvel Grigoryan
Manvel Grigoryan, 14 Temmuz 1956 tarihinde Ermenistan SSC'nin Armavir vilayetinde yer alan Körpeli köyünde doğmuştur. Grigoryan, Hocalı soykırımına katılanlardan biridir. 1993 yılında Ermenistan Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri'nin 83. tugayının komutanı olarak atanmıştır. Komutanlık döneminde Cebrail ve Füzuli'nin işgali sırasında Azerbaycanlı vatandaşların mülklerini yağmalamış, sivil halka işkence etmiştir.
2014 yılının Kasım ayında Özgürlük Radyosu'nun Ermenice bürosuna verdiği röportajda Grigoryan, Birinci Karabağ Savaşı'ndan yüzlerce Azerbaycanlı rehineyle geri döndüğünü ve hatta onları kendi evinde çalıştırdığını açıkça beyan etmiştir.
Grigoryan, 16 Haziran 2018 tarihinde Üçkilise'deki evinde Milli Güvenlik Hizmeti tarafından tutuklanmıştır. O, yasa dışı silah ve mühimmat bulundurmak ve yolsuzluk iddialarıyla suçlanmıştır. 18 Haziran 2018 tarihinde Azerbaycan Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Basın Hizmeti Başkanı Hikmet Hacıyev, Manvel Grigoryan'ın Birinci Karabağ Savaşı'nda işlediği suçları kamuoyuna açıklamıştır. O, 2020 yılının Ekim ayında yeniden Karabağ'a gelmiştir. Daha sonra Ordumuzun başarıları karşısında kaçarak Erivan'a dönmüştür. Burada durumu kötüleşmiş ve 19 Kasım'da ölmüştür.
Astvatsatur Petrosyan
1953 yılında doğan Astvatsatur Petrosyan, 1992-2000 yılları arasında Ermenistan savunma bakanının yardımcısı olmuştur. 1992 yılında Hocalı şehrinin işgaline liderlik edenlerden biri olmuştur. Hocalı katliamının ana katılımcısı olarak kabul edilir. O, 24 Kasım 2020 tarihinde ölmüştür. Yerel medya, onun 44 günlük savaşta Ermenistan'ın mağlubiyetine dayanamayarak öldüğünü bildirmiştir.
Rüstem Gasparyan
Ermenistan ordusunun “Kara Kaplan” gönüllü birliğinin komutanı olarak tanınan Rüstem Gasparyan, Birinci Karabağ Savaşı sırasında Hocalı'da işlenen katliamın katılımcılarından biri olmuştur.
O, 2020 yılında 44 günlük savaş sırasında ağır şarapnel yarası almıştır. Hankendi'den Erivan'a götürülen Gasparyan bir gün sonra ölmüştür. Ayrıca, Gasparyan'ın 29 yaşındaki oğlu da onunla birlikte yok edilmiştir.
1991-1995 yıllarında sözde “DQR”in içişleri idaresi başkanı Armen İsagulov da Hocalı faciasının katılımcılarından biri sayılmaktadır. O, 2021 yılında Moskova'da ölmüştür.
Bunun yanı sıra, Hocalı soykırımına katılan bazı savaş suçluları bugün adalet mahkemesi önünde hesap vermektedir. Sözde cumhuriyetin eski liderleri, 1992 yılında Hocalı'ya saldırı operasyonuna liderlik eden Bako Saakyan ve Arkadi Gukasyan, 2023 yılının Eylül ayında antiterör operasyonu sırasında ele geçirilmiştir. Onlar, 5 Şubat 2026 tarihinde Bakü Askeri Mahkemesi tarafından her biri 20 yıl süreyle özgürlükten mahrum edilmiştir.
Ancak bugün Hocalı soykırımına yakından katılan ve hala özgürlükte kalan kişiler vardır. Bu listede Serj Sarkisyan, Robert Koçaryan, Seyran Ohanyan, Samvel Babayan, Vitali Balasanyan ve diğerleri bulunmaktadır. Onları ise sakin bir ölüm değil, Azerbaycan mahkemesi karşısında adil bir yargılama ve ceza beklemektedir.
