Modern.az

Pehleviler iktidara dönerse, güneylileri ne bekliyor?

Pehleviler iktidara dönerse, güneylileri ne bekliyor?

Diaspora

12 Ocak 2026, 13:36

İran'da aktifleşen protesto gösterileri fonunda son İran şahı Muhammed Rıza Şah Pehlevi'nin oğlu Rıza Pehlevi de aktifleşti. O, protestoculara çağrılar yapıyor, kısa bir süre içinde ülkeye döneceğini söylüyor. İran'daki bazı protestocular da 1979 yılında halk protestolarıyla devrilen monarşinin restorasyonunu, Pehlevi hanedanının iktidara geri dönmesini destekliyor.

Ancak Pehlevilerin iktidara karşılanması Güney Azerbaycan'da hiç de olumlu karşılanmıyor, hatta onlara nefret ediyorlar. Güney Azerbaycan'da meşhur olan "Azerbaycan şereftir, Pehlevi bişereftir" sloganı bunun bariz kanıtıdır.

Pehlevilere Güney Azerbaycanlıların bu nefretinin tarihi sebepleri var.

Modern.az'a konuşan tarih doktoru İlgar Niftaliyev, Pehlevilerin Güney Azerbaycanlılara karşı tutumunun oldukça sert olduğunu belirtti:

“Pehleviler 1925 yılında iktidara gelmişlerdi. Bu dönemde Hiyabani hareketi yeni sona ermişti. Güney Azerbaycan'a özerklik verilmesi talebi ortaya konmuştu. Kuşkusuz ki, Rıza Pehlevi döneminde Azerbaycan dilinde eğitimin yapılması, gazetelerin yayımlanması yasaklanmıştı. O dönemde Azerbaycan'ın güneyi ayrı ayrı eyaletlere bölünmüştü ve pan-İranizm politikası uygulanıyordu. Ülkede özel bir otoriter rejim kurulmuştu. Pehlevi dış politikada Almanya'ya meyilliydi. SSCB ile ilişkiler bozulmuş, sınırlar kapatılmıştı. Bu nedenle Güney Azerbaycan ile Kuzey Azerbaycan arasındaki ilişkiler kesilmişti. Sovyet Azerbaycanı'nda bir süre - 1920'li yıllarda özel ticaret fuarları düzenleniyordu. Güneyden gelip burada ticaret yapıyorlardı. Ama bu ticaret fuarları da yasaklanmıştı. Azerbaycan'ın kendisinde Mircefer Bağırov döneminde İran casusluğuna karşı çok sert baskılar uygulanıyordu. 1938 yılının Ocak ayında karar alınmıştı ki, Sovyet Azerbaycanı'nda yaşayan İran tebaaları ya İran'a dönmeli ya da Sovyet vatandaşlığı kabul edip Kazakistan'a sürgün edilmeliydi”.

Tarihçi “21 Azer” hareketinin acımasızca bastırılmasından da bahsetti:

“Seyid Cafer Pişeveri'nin liderliğinde 1941-45 yıllarında “21 Azer” hareketi oldu. 1946 yılının Aralık ayında “21 Azer” hareketinin Rıza Şah'ın Başbakanı Ahmed Kaval tarafından nasıl bastırıldığı bilinmektedir. Hareket katılımcıları baskılara maruz kalmış, bir kısmı Kuzey'e göç edip Sovyet Azerbaycanı'nda yaşamışlardı. Hatta onların kendilerine ait milli komiteleri vardı. Sonradan 1978-79 yıllarında soydaşlarımız İran devrimi döneminde yeniden Güney Azerbaycanlıların haklarının yeniden restore edileceğine, hatta anayasada dil meselesinin işleneceğine büyük umutlar besliyorlardı. Ancak İslam Cumhuriyeti de bu eski şah rejiminin politikasını - Farslaştırmayı, milli azınlıkların haklarının kısıtlanmasını, Azerbaycan'a özerklik vermedi”, - uzman kaydetti.

 

Instagram
Gündəmdən xəbəriniz olsun!
Keçid et
ABŞ qırıcıları hərəkətə keçdi - İrana hücum başlayır