Azerbaycan'da son yıllarda nakitsiz ödemelerin yaygınlaştırılması devlet politikasının temel yönlerinden birine dönüşmüştür. Dijital ödemelerin artışı, POS-terminallerin çoğaltılması ve vergi teşvikleri bu süreci hızlandırmaya yöneliktir.
Nakitsizleşme ile ilgili alınan kararların gerçek ekonomik etkisi, "gölge ekonomisi"nin azalmasına beklenen düzeyde etki edip etmediği merak uyandırmaktadır.
Modern.az'a yaptığı açıklamada, Milli Meclis Ekonomi Politikası, Sanayi ve Girişimcilik Komitesi üyesi Vüqar Bayramov, nakitsiz işlemlerin payının artırılmasının hükümetin önceliği olduğunu belirtti:
“Biz pratik olarak, son yıllarda, özellikle de "KDV geri al"da ödenen miktarın arttığını gözlemliyoruz. Bu da plastik kart kullanan vatandaşlarımızın sayısının arttığını gösteriyor. Bir yandan da bu, perakende ticaret cirosunun "beyazlaşmasına" ve nakit ödemelerin payının azalmasına yol açmaktadır. Nakitsiz ödemelerin payının azalması, gölge ekonomisinin minimize edilmesi açısından kesinlikle önemlidir. Çünkü bu aynı zamanda fonların izlenmesine olanak tanır ve şeffaflığı artırır. Sonuç olarak, devlet bütçesine daha fazla fonun girmesine imkan sağlamaktadır. Aynı zamanda elbette, vatandaşlarımızda plastik kart kullanımına ilişkin bir geleneğin oluşmasına yol açmaktadır. Bu da elbette çok önemli noktalardan biridir. Bu açıdan nakitsiz işlemlerin sayısının artması, ekonomik reformlarda kesinlikle temel hedeflerden, yönlerden biridir”.
Parlamenter, önümüzdeki yıllarda da bu yönde artışlar olacağını kaydetti:
“Vatandaşlarımız sadece plastik kartlar değil, aynı zamanda internet üzerinden online siparişler de veriyor. Hatta bu, nakitsiz işlemleri etkiliyor. Ayrıca, dijital finans sisteminin oluştuğunu da göz önünde bulundurursak. Bu aynı zamanda devlet bütçesi fonlarının harcanmasında şeffaflığın artırılmasına hizmet edecektir. Bu nedenle dijitalleşme sadece iş dünyası ve hükümet arasında değil, aynı zamanda hükümet kurumları arasındaki ödemeleri de doğrudan etkileyecek ve bu da bütçe fonlarının daha şeffaf harcanmasına olanak sağlayacaktır”.
Milli Meclis Ekonomi Politikası, Sanayi ve Girişimcilik Komitesi'nin diğer bir üyesi Müşfiq Cəfərov'un görüşüne göre, bugün yeni dijital dünya gündeminde nakitsiz ödeme sisteminin geliştirilmesi ve bu bağlamda nakit ödemelerin mümkün olduğunca azaltılması büyük önem taşımaktadır:
“Azerbaycan halkı da son yıllarda bu alanın modern yeniliklerinden geniş ölçüde faydalanmaktadır. Son yıllarda nakitsiz ödemelerin kapsamının artırılması yönünde ülkemizde hedef odaklı bir politika yürütülmektedir. Bu sistem sayesinde vergi kaçakçılığının önüne geçilmekte ve bütçeye daha fazla fon toplanmakta, ülke ekonomisinde mali disiplin güçlenmektedir. Bütçeye toplanan fonlar ise halkın sosyal refahına yönlendirilmektedir. Son yıllarda nakitsiz ödemelerle ilgili yapılan tedbirlere rağmen, bazı alanlarda hala nakit ödemeler kalmakta, vergi kaçakçılığı durumları yaşanmaktadır. Halihazırda ülke genelinde perakende ticaret alanında satın alınan mallar için ödenen KDV'nin iade sistemi uygulanmaktadır. Bu açıdan değişiklikler, tüketicilere iade edilen KDV miktarlarının kapsamını genişletmekle kalmayıp, aynı zamanda geri dönen KDV hacimlerinin artmasına da olumlu etki etmektedir”.
Milletvekilinin sözlerine göre, para transferinin elektronik yolla yapılması ekonominin şeffaflığını sağlayan faktörlerden biridir:
“Bankaların da kendi paylarına fintek (finans teknolojileri) katılımcılarıyla işbirliğini geliştirmekte istekli olması bunu doğrulamaktadır.
Genel olarak "gölge ekonomisi" finans sistemini olumsuz etkiler ve ona zarar verir. "Gölge ekonomisi" en çok da vergi tabanına zarar verir. Bu süreç muhasebenin şeffaflığını olumsuz etkiler ve şeffaflaşma sorununun derinleşmesi ise finansal istikrar için ciddi riskler oluşturur. "Gölge ekonomisi" bütçe gelirlerini olumsuz etkilemekle birlikte, bu faktör sürdürülebilir bir finansal sistem için ciddi bir risk olarak kabul edilir”.
Ekonomist uzman Əkrəm Həsənov ise nakitsizleşmenin belirli bir anlamda etki gösterdiğini belirtti:
“Nakitsiz işlemlerin hacmi artırılıyor. Devlet buna çeşitli yollarla ulaşabildi. Katma değer vergisinin (KDV) belirli bir kısmının, özellikle de nakitsiz ödeme sırasında daha fazla tüketiciye geri ödenmesi sonucunda ticaret noktalarında vatandaşlar daha çok nakitsiz ödeme yapıyor. Bu alanda evet, başarı var”.
Uzmanın görüşüne göre, nakitsizleşme yönünde belirli bir etki olsa da, istenilen düzeyde değildir:
“Bazı girişimciler bankadan ayda 15 bin, bazıları ise 30 binden fazla fon çekemiyor. Böylece, girişimciler paralarını çekemedikleri için, nakitsiz işlemleri daha çok gerçekleştirmek zorunda kalıyorlar. Şunu da belirtmek gerekir ki, bu adımlar sonucunda belirli bir anlamda "gölge ekonomisi"nin hacmi azaldı. Ancak büyük ölçüde bir azalmadan söz edilmiyor. Ülkede genel ekonomik durum iyi olmadığı için sorun var. Girişimciler gölge ekonomisine, sıradan vatandaşlar da gayriresmi gelirlere eğilimlidir. Çünkü vergi yükü çoktur. Genel olarak evet, belirli bir etki var, ama beklenen düzeyde değil”.
