ABD Başkanı Donald Trump, İran'a karşı yürütülen operasyon sona erdikten sonra dünya pazarında petrol fiyatlarının düşmesinin beklendiğini açıkladı. Onun sözlerine göre, bu süreç sonucunda petrol fiyatı, ABD'nin İran'a yönelik saldırılarına başlamadan önceki seviyenin bile altına düşebilir.
Bununla birlikte, dünya pazarında Azerbaycan petrolünün fiyatında da değişiklik gözlemlendi. Dün, “Azeri Light” markalı petrolün bir varili 6,56 ABD doları veya %8,2 oranında artarak 86,16 dolar olmuştu. Ancak bugünkü istatistiklere göre, aynı markalı petrolün fiyatı 3,87 ABD doları veya %4,7 oranında azalarak 82,29 ABD dolarına geriledi.
Mevcut durumun ışığında, petrol fiyatlarında meydana gelen değişikliklerin Azerbaycan ekonomisine olası etkileri de tartışılıyor. Özellikle fiyat artışının ülke için hangi ekonomik sonuçları doğurabileceği, bununla birlikte küresel enerji pazarındaki belirsizliklerin Azerbaycan için belirli riskler yaratıp yaratmadığı dikkat çeken noktalardandır.
Konuyla ilgili Modern.az'a yaptığı açıklamada, Milli Meclis Ekonomi Politikası, Sanayi ve Girişimcilik Komitesi üyesi Vüqar Bayramov, son günlerde dünya pazarında petrol fiyatlarının artmasının doğrudan İran'da yaşanan savaşla ilgili olduğunu belirtti. Onun sözlerine göre, askeri gerilim küresel petrol piyasasını etkilemiş ve bu durumun ışığında fiyatlarda artış gözlemlenmektedir.
“Şu anda Brent markalı petrolün bir varil fiyatı 80 doların üzerinde bir fiyattan teklif ediliyor. Bu, son ayların en yüksek göstergelerinden biri olarak kabul edilmektedir.
Savaşın yanı sıra, boğazlardan petrol taşınmasıyla ilgili yaşanan zorluklar, özellikle bu yöndeki tereddütler de piyasada belirsizlik yaratmış ve fiyatları doğrudan etkilemiştir”.
Milletvekili ayrıca, savaş sona erdikten ve özellikle Hürmüz Boğazı yönündeki yük taşımacılığı tamamen restore edildikten sonra petrol fiyatlarının belirli ölçüde istikrara kavuşmasının beklendiğini vurguladı:
“Bununla birlikte, İran ile ilgili gerilim başlamadan önce de dünya pazarında petrol fiyatlarının düşük olmadığını belirtmek gerekir. Fiyatlar çok yüksek olmasa da, son iki ay içinde ortalama piyasa fiyatları önceden tahmin edilenden daha yüksek olmuştur.
Örnek olarak, Ocak ayında Brent markalı petrol için ortalama piyasa fiyatı tahmin göstergelerinden yüksek kaydedilmiştir. Bu da gösteriyor ki, son savaş fiyat artışını etkilese de, piyasada fiyatlar zaten nispeten yüksek seviyelerdeydi”.
V. Bayramov, Orta Doğu'daki süreçlerin nasıl gelişeceği ve petrol taşımacılığında herhangi bir zorluk yaşanıp yaşanmayacağının gelecekteki fiyatları doğrudan etkileyeceğini de belirtti.
“Bununla birlikte, petrolün dünya piyasası fiyatını sadece jeopolitik faktörler değil, aynı zamanda küresel talep seviyesi de etkilemektedir. Mevcut fiyat artışlarının temel nedenleri ise siyasi faktörler, İran ile ilgili savaş ve bölgede yaşanan gerilimlerle bağlantılıdır”.
Petrol Araştırmaları Merkezi Başkanı İlham Şaban ise ABD lideri Donald Trump'ın petrolle ilgili açıklamasını şöyle yorumladı:
“ABD Başkanı Donald Trump'ın açıklamasına göre, petrolün fiyatı yakın dönemde 85 dolar da olabilir, hatta 90 dolara kadar yükselebilir. Bu ise doğrudan savaşın gidişatına bağlıdır.
Temel soru şudur ki, savaş ne kadar sürecek ve enerji tesisleri şimdiye kadar olduğundan daha fazla saldırıya maruz kalacak mı? Ayrıca, Hürmüz Boğazı'ndan petrol taşımacılığının ne zaman yeniden başlayacağı da önemli bir faktördür. Bu süreç 2-3 günde de yeniden başlayabilir, 10-15 gün de sürebilir. Şu anda bunu kesin olarak tahmin etmek mümkün değil, çünkü savaşın gidişatı her an değişebilir”.
İlham Şaban, bunun temel nedenlerinden birinin İran petrolünün yaptırımlar altında olması olduğunu belirtti:
“Eğer İran petrolünün satışına belirli bir şekilde imkan sağlanırsa, piyasaya ek hacimde petrol çıkacaktır. Bu ise arzın artmasına neden olacaktır. Piyasada kıtlık olmadığı durumda fiyatların düşmesine gelince, bu doğal bir süreç olarak kabul edilir.
Şu anda 80 doların üzerinde olan fiyatlar ise esasen savaşın yarattığı risk faktörünün sonucudur. Bu riskler fiyatlarda kendini göstermektedir. Riskler ortadan kalktıktan sonra piyasa genellikle önceki seyrine döner, hatta fiyatlar daha düşük seviyelerde de oluşabilir”.
O aynı zamanda, fiyatların talep ve arz dengesine de bağlı olduğunu ekledi:
“Eğer piyasada kıtlık oluşmazsa, petrolün ucuzlaması kaçınılmazdır. Bu prensip sadece petrol ve gaz için değil, tüm ürünler için aynıdır - piyasada arz çok olduğunda fiyatlar düşer”.
