Azerbaycan tarihinde öyle şahsiyetler vardır ki, kaderleri sadece geçmişte kalmaz, bugün de insanların hafızasında yaşar. İmadeddin Nesimi ve Babek bu açıdan özel bir yer tutar. Onlar asırlar önce yaşamış, trajik bir şekilde hayatını kaybetmiş gerçek tarihi şahsiyetlerdir. Nesimi inancından dolayı idam edilmiş, Babek ise hilafete karşı mücadelenin sonunda ağır işkencelerle öldürülmüştür. Bu, değişmez tarihi bir hakikat, bir gerçektir.
Ancak toplum tarih kitaplarıyla değil, daha çok imgelerle yaşar. İnsanlar da geçmişi gerçeklerden çok hafızada kalan simalar aracılığıyla hatırlar. İşte bu noktada sinema ve sanat tarihten daha güçlü bir etki gösterir.
1970'li yıllarda çekilen “Nesimi” ve “Babek” filmleri Azerbaycan seyircisinin bu şahsiyetleri algısını kökten değiştirdi. Bu filmlerde başrolleri canlandıran Rasim Balayev sadece bir aktör olarak sahne almadı, o, bu karakterleri canlı ve hissedilebilir bir forma getirdi. Balayev'in yorumunda Nesimi sadece tarihi bir şair değildi, düşünen, acı çeken, inancından dönmeyen bir insandı. Babek ise sadece bir isyancı değil, iradenin, direnişin ve özgürlük ideasının canlı bir sembolüne dönüşmüştü. Bu karakterler o kadar güçlü, profesyonel bir biçimde yaratıldı ki, zamanla seyircinin bilincinde tarihi gerçekler ile ekran karakteri arasındaki sınır neredeyse silindi.
Bugün birçok insan için Nesimi ve Babek dendiğinde ilk akla gelen Rasim Balayev'in simasıdır. İşte bu yüzden onları Rasim Balayev yaratmış, hafızalara ebediyen kazımıştı… Aslında bu fikrin arkasında da ciddi bir kültürel gerçeklik yatar. Efsanevi aktör bu şahsiyetleri tarihten alıp modern insanın hissedebileceği bir forma soktu, onları yeniden doğurdu, onlara ikinci bir hayat verdi …
İlginçtir ki, efsanevi aktör kendisi bu özdeşleştirmeyi kabul etmiyordu. Ancak seyirci için bu sınır çoktan ortadan kalkmıştı. Çünkü sinema görsel bir hafıza yaratır ve bu hafıza yazılı tarihten daha güçlü etki eder.
Burada “ikinci ölüm” kavramı ortaya çıkar. Azerbaycan sinemasının son mohikanının ölümü… Tarihi şahsiyetler bir kez ölür, ancak onların hafızadaki imgeleri ikinci kez de yok olabilir. Bu ise o karakteri yaratan aktörün ölümüyle gerçekleşir. Rasim Balayev'in vefatıyla insanlar sadece bir sanatçıyı kaybetmedi, aynı zamanda kendi hafızalarında yaşayan Nesimi ve Babek'in en güçlü tasvirini de yitirdiler.
Nesimi de, Babek de çoktan hayatını kaybetti. Ancak onların bugün nasıl yaşadığı artık tarihten değil, kültürden bağlıdır. Rasim Balayev bu büyük şahsiyetleri yaratmadı, onları halkın hafızasında yeniden şekillendirdi… Elveda Rasim Balayev, elveda Azerbaycan kültürünün, sinemasının nadir sanatçısı…
