Bugün Azerbaycan basını için önemli bir tarihtir. 2021 yılı Ocak ayının 12'sinde Medyanın İnkişafı Ajansı kuruldu. Bu karar, enformasyon alanında yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Beş yıl kısa bir süre gibi görünebilir. Ancak bu beş yıl medyada ciddi değişiklikler doğurdu. Bu beş yıl profesyonel medyanın yeni çerçevesini oluşturdu. Bu beş yıl hem imkanlar açtı hem de sorumluluğu artırdı. Söz konusu dönem, dezenformasyonun hızlandığı döneme denk geldi. Ve bu beş yıl, post-çatışma gerçekliklerinin enformasyon mücadelesine dönüştüğü zamandı.
Bu anlamda MEDİA'nın 5 yılı sadece bir jübile olarak değerlendirilmiyor. Bu dönem model, sistem değişikliğidir. Bu, aynı zamanda medya öz düzenlemesinin yeni bir aşamasıdır.
Ajansın Kurumsal Rolü ve Yeni Yaklaşım
Bu süreçte Ajans sadece bir kurum olarak hareket etmedi. Ajans, medya politikasının icra mekanizmasına dönüştü. Paralel olarak hem devletin medya ile diyalogunu kurdu hem de redaksiyonların iç gelişim ihtiyaçlarını gündeme getirdi.
Bu yaklaşım birçok stereotipi yıktı. Çünkü medya yıllarca “başıboş pazar” koşullarında yaşamaya mahkum ediliyordu. Dijital ortamda hız, kaliteyi aşıyordu. Reklam pazarı daha çok görüntüye çalışıyordu. Sosyal ağlar gazeteciliği sıkıştırıyordu.
Bu fonun içinde MEDİA'nın kurumsal rolünün artması doğaldır. Bu rolün merkezinde ise bir fikir duruyor. Medya toplumun aynası, devletçiliğin dayanağıdır. Medya milli çıkarların savunma hattıdır.
Medya Sicili ve “Medya Hakkında” Kanun: Kural ve Sorumluluk Dönemi
Modern.az hatırlatıyor ki, MEDİA'nın en çok tartışılan adımlarından biri “Medya Hakkında” Kanun'un kabulüne giden süreç oldu. Bu belge, medya ortamında kuralların yenilenmesi demekti. Belge ayrıca medya süjelerinin hukuki çerçevesini netleştirdi, gazetecilik faaliyetinin statü meselesine de değindi. Herkes gördü ki, “gazeteci” adının kötüye kullanılması durumlarına karşı mekanizmalar yarattı. Doğrudur, kanun hem eleştirildi hem de desteklendi. Ancak bir gerçek var ki, kanun gündemi değiştirdi. Kanun medyanın kendisine de soru sordu. Medya kendi standardını belirlemelidir. Medya kendi sorumluluğunu taşımalıdır.
Bu hattın pratik sonucu Medya Sicili oldu. Sicil, tek bir bilgi bankası olarak oluştu. Bu yeni işin felsefesi basitti. Kim medya süjesi sayılıyor, açık olmalıydı. Kim gazeteci olarak faaliyet gösteriyor, açık olmalıydı. Kim bu adın arkasında kişisel çıkar gizliyor, görünmeliydi. Sicil bu açıdan filtre rolünü oynadı. Sicil aynı zamanda sosyal güvenlik meselelerinin gündeme gelmesine zemin hazırladı. İşgücü piyasasının şeffaflığına etki etti. Medya sektörüne disiplin unsurları getirdi. Esas olarak sicil, enformasyonun güvenilir kaynak ilkesini güçlendirdi.
Eleştiriler de oldu, itirazlar da oldu. Endişeler de dile getirildi. Bu, normaldir. Çünkü her yeni sistem direnişle karşılaşır. Çünkü medya, özgürlük ile düzen arasında hassas bir alandır. Bu alanda denge korunmazsa ağır bir meseledir. Ancak MEDİA'nın beş yıllık tecrübesi gösterdi ki, amaç kısıtlamak değil, profesyonelliği ayırt etmektir. Şantaj davranışlarını dışlamak, enformasyon pazarını temizlemek, kamu güvenini korumaktır.
Mali Destek, Yarışmalar ve Redaksiyonların Yaşaması
MEDİA'nın dikkat çeken yönlerinden biri mali destektir. Bu destek, medya süjelerinin sürdürülebilirliğine yönelik olup redaksiyonların maddi-teknik altyapısını yenilemeye yardımcı olmaktadır.
Mali yarışmalar bu açıdan temel araçlardan biridir. Gazeteler için imkan açılıyor, çevrimiçi medya kaynakları için teşvik oluşuyor. Enformasyon ajansları için sürdürülebilirlik artıyor. Paralel olarak gazeteci yarışmaları da dikkat merkezindedir. Bu yarışmalar yaratıcı potansiyeli harekete geçirir ve sağlıklı rekabeti güçlendirir. Bu yarışmalar kaliteli materyallerin sayısını artırır ve konu seçimine etki eder. Bu yarışmalar profesyonel yazı üslubunu teşvik eder.
Uluslararası Platformlar, Küresel Medya Forumu ve Dış Medyaya Erişim
Azerbaycan medyasının uluslararası görünürlüğü ayrı bir konudur. Bu görünürlük uzun yıllar arzu idi ve bazen epizodik, bazen de tesadüfi oluyordu. Ancak modern dönem sistem, ağ, kurumsal temsilcilik gerektirir. MEDİA bu yönde de adımlar attı.
Avrupa enformasyon ajansları ile işbirliği ve tecrübe mübadelesi programları bu hattın bir parçasıdır. Bu işbirliği medya teknolojilerine erişimi kolaylaştırır ve işbirliği redaksiyon kültürüne etki eder. Hepimiz görüyoruz ki, haberin üretim standartları yükseliyor, olgu doğrulama alışkanlıkları güçleniyor. Şimdi gündemde olan dil meselesine de değiniyor. Bu işbirliği enformasyonun sunum dilini yeniliyor.
Küresel Medya Forumları ise ayrı bir olaydır. Bu forum Azerbaycan'ın enformasyon gündeminin platformasıdır, Karabağ'ın yeni imajının uluslararası medyaya erişimidir. Bu forum uzmanların dikkatini bölgeye çeker. Bu forum dezenformasyona karşı kolektif bir refleks yaratır. Bu forum medya diplomasisine dönüşür. Bu forum devletin “soft power” araçlarını güçlendirir.
Türk Devletleri Teşkilatı çerçevesinde medya işbirliği de önemlidir. Bu işbirliği ortak enformasyon alanını güçlendirir, dil birliğinin medya birliğine dönüşmesine hizmet eder.
Bu yönde temel hedef birdir. Azerbaycan medyası uluslararası düzeyde güvenilir bir kaynağa dönüşüyor. Artık medyamız olgunun yanında duruyor, milli çıkarları profesyonellikle savunuyor ve duyguyu olguyla dengeliyor.
Profesyonellik, Eğitimler ve Şantaj Gazeteciliğinin Bastırılması
MEDİA'nın faaliyeti sadece kanun ve finans ile bitmiyor. MEDİA, kadro ve beceri meselesine de değiniyor. Çünkü modern medya yeni yetkinlikler, veri gazeteciliği, dijital pazarlama, siber güvenlik anlayışı, yapay zeka araçlarından kullanım gerektirir. Aynı zamanda sosyal platformlarda etik davranış, görsel dil, multimedya becerileri gerektirir.
Bu ihtiyacın cevabı eğitimlerdir. Eğitimler düzenli olarak yapılır ve çeşitli kategorileri kapsar. İlginç olan şudur ki, eğitimler redaksiyon yöneticileri için de, genç gazeteciler için de açık olur. Hatta bölgelerden gelenler için de imkan yaratır. ADA Üniversitesi ve diğer eğitim kurumları ile programlar bu zinciri güçlendirir. “Medya yönetimi” gibi yönelimler redaksiyon yönetimine etki eder. Bu, haber üretiminin kalitesine doğrudan etki eder.
Bu bağlamda şantaj gazeteciliğinin ortadan kaldırılması ayrı bir hattır. Şantaj gazeteciliği toplumun nefret ettiği bir fenomendir. Bu, gazetecilik adına bir darbe, etiğe aykırıdır. Şantaj gazeteciliği şantaj üzerine kurulur ve profesyonel medyanın itibarını zedeler.
MEDİA bu açıdan “profesyoneli seçmek” mantığını öne çıkardı. Sicil bu mantığın teknik aracı, eğitimler insan sermayesi, yarışmalar teşviktir. Uluslararası platformlar bu mantığın aynasıdır. Sonuç olarak profesyonelliğin oluşması için yeni bir iklim oluşuyor.
Yeni Dönemin Medyası ve Tarihi Sorumluluk
Bugün ilginç bir zamandır. Hatta diyebiliriz ki, tarihi bir andır. Azerbaycan toprak bütünlüğünü sağlamıştır. Post-çatışma aşamasına girmiştir. Azerbaycan yeni iletişim savaşlarının merkezindedir. Zengezur konusunda yeni gerçeklikler yaşıyor. Batı Azerbaycan gündemini sistemli bir şekilde oluşturuyor. Bölge susmuyor. Tebriz de sessiz değil. Bu olgular enformasyon ortamını daha hassas hale getiriyor ve medyanın üzerine daha ağır bir sorumluluk yüklüyor.
Bu işlere liderlik eden Cumhurbaşkanı İlham Aliyev devletin siyasi hattını belirlemiştir. Artık devletçiliğin stratejik hedefleri mevcuttur. Medya ise bu hedeflerin açıklanmasında, savunulmasında ve iletişim tarafında önemli bir rol oynuyor. Burada söz konusu olan propagandadan ziyade, milli duruşun profesyonel sunumundan, olgunun savunulmasından, enformasyon güvenliğinden bahsedilmektedir.
MEDİA Ajansı'nın 5 yıllık faaliyeti gösterdi ki, medya gelişimi sadece teknolojik gelişimle sınırlı değildir. Medya gelişimi kültürdür, etiktir, milli çıkardır. Medya gelişimi toplum ile devlet arasında bir köprüdür. Şimdi bu köprü profesyonellikle kurulmuştur.
Beş yılın bu yolun başlangıcı ve büyük sınamaların dönemi olduğu düşünülebilir. Dönüp geriye bakıldığında görülür ki, beş yıl hem başarılar hem de dersler getirdi. Şimdi önümüzde yeni meydan okumalar var ve MEDİA'nın misyonu daha da büyüyor. Bu misyonun adı yeni dönemin profesyonel medyasıdır, devletçiliğin enformasyon dayanağıdır. Eminiz ki, MEDİA ortaya konulan tüm yükümlülükleri eksiksiz yerine getirecektir.
Beş yaşın kutlu olsun, 1875 doğumlu MEDİA...
Elnur EMİROV
