Modern.az sitesi yabancı gazetecilerle bir dizi röportaja başlıyor. Röportajlarda ülkelerarası ilişkilere o gazetecilerin bakış açısını, aynı zamanda o ülkelerde Azerbaycan'a ve Azerbaycanlılara yaklaşımı, ortak yönleri öğrenmeye çalışacağız.
İlk röportaj konuğumuz Moğolistan'dan gazeteci Nymadary Baigalma oldu. Kendisi gogo.mn sitesinin çalışanıdır.
Onunla sohbeti sunuyoruz:
- Nymadary Hanım, Azerbaycan-Moğolistan ilişkilerini nasıl karakterize edersiniz?
- İnanıyorum ki, Azerbaycan ve Moğolistan arasındaki ilişkiler istikrarlı ve dostanedir. Ekonomik ve siyasi işbirliği geniş olmasa da, diplomatik ilişkiler, kültürel alışverişler ve uluslararası kuruluşlar çerçevesinde işbirliği iyi seviyede devam etmektedir.
- Bugün Moğolistan'da gazeteci olmak nasıl bir şey? Ülkenizde medyanın ve basın özgürlüğünün mevcut durumundan memnun musunuz? Hangi medya kuruluşları önde gelen olarak kabul ediliyor?
- Moğolistan'da gazeteci olmak ilginç ama zor bir iştir. Söz ve basın özgürlüğü kanunla korunur, ancak pratikte finansal bağımlılık, editoryal politikalar ve siyasi etki sorunları problem olabilir. Buna rağmen, çoğu medya kuruluşu işini vicdanla yerine getirmeye çalışır. Ben düşünüyorum ki, zamanla kalitesiz ve sansasyonel medya tedricen ortadan kalkacak ve daha profesyonel medya kuruluşları gelişecektir.
- Moğolistan'da önde gelen medya kuruluşları hangileridir ve gazetecilerin ortalama maaşı yeterli bir yaşam seviyesini sağlıyor mu?
- Ulusal televizyon kanalları, ana gazeteler ve çevrimiçi haber platformları itibarlı kabul edilir. Ancak ortalama gazeteci maaşı yüksek yaşam giderlerini karşılamaya yetmiyor ki, bu da meslek için hala bir zorluktur.
- Bugün Moğolistan'da halkın başlıca uğraş alanları nelerdir? İnsanlar hala göçebe yaşam tarzını mı tercih ediyor, yoksa şehirleşme bu geleneği önemli ölçüde değiştirdi mi?
- Halihazırda halkın çoğunluğu hizmet, ticaret, madencilik, devlet ve özel sektör alanlarında çalışmaktadır. Geleneksel göçebe hayvancılık devam etse de, şehirleşme güçlüdür ve halkın büyük bir kısmı şehirlerde yaşamaktadır. Bugün Moğolistan'da yaklaşık 3,5 milyon kişi yaşamakta ve bunların 1,7 milyonu başkent Ulan Bator şehrinde toplanmıştır. Bu rakam ise halkın yarısından fazlası demektir.
- Geleneksel Moğol adetleri ve günlük yaşam bugün ne derecede korunup saklanıyor? Örneğin, modern gençler “yurt” (çadır evler) yaşam tarzına nasıl bakıyor?
- Moğollar geleneksel kültür ve adetleri oldukça koruyorlar. Şehir yaşam tarzı birçok genç arasında üstün olsa da, geleneksel pratikleri korumaya ve günlük hayatta yaşatma ilgisi artmaktadır. Örneğin, bazı insanlar günlük olarak “deel” (geleneksel Moğol giysisi) giyer, çocuklar ve gençler geleneksel müzik ve kültürel mirasla ilgilenirler. Yakın zamanda düzenlenecek Moğol Milli Yeni Yılı (Tsagaan Sar) için her ev hazırlık görüyor.
Modern genç Moğollar için geleneksel "yurt" yaşam tarzı kültürel mirasın önemli bir parçası olarak değerlendirilir, ancak çoğu bunu günlük hayatında yaşamaz. Şehir hayatının üstünlük sağlamasına rağmen, gençler göçebe gelenekleri korumaya, kırsal yerleri ziyaret etmeye ve "yurt" yaşam tarzıyla ilgili becerileri öğrenmeye ilgi gösterirler. Onlar için bu, tam bir yaşam tarzı değil, kimlik, tarih ve doğayla bağlantı demektir.
- Hayvancılık, özellikle koyunculuk Moğol kültürünün temel elementidir. Moğolistan koyunlarının etinin Azerbaycan'a ithalatı gerçekleştiriliyor, ancak onların helal kurallara uygun kesilmediği hakkında tartışmalar devam ediyor. Koyunların geleneksel Moğol usulüyle kesilmesi ve diğer kültürlerdeki farkları açıklayabilir misiniz?
- Moğollar geleneksel olarak koyunları içeriden keserler, amaç hayvana az acı vermek ve hızlı ölüm sağlamaktır. Bu yöntem göçebe yaşam tarzını ve doğaya saygıyı yansıtır. İslam gelenekleri ise helal kesimin kanı boşaltmayı ve özel dini merasimlerin yerine getirilmesini gerektirir. Fark doğru veya yanlış meselesinde değil, kültürel ve dini farklılıklardadır.
- Moğolistan ekonomisi esasen neye bağlıdır? Başlıca ihracat ürünleri ve en çok ithal edilen mallar hangileridir?
- Moğolistan ekonomisi hala esasen madenciliğe bağlıdır. Kömür, bakır ve diğer mineraller ihracat gelirlerinin büyük bir kısmını oluşturur ve esasen dış pazarlara gönderilir. Aynı zamanda, tarım, özellikle hayvancılık - geleneksel bir alan olarak önemlidir, ancak ekonominin genel payında oranı azdır.
Moğolistan yakıt, teknik ekipman, bazı gıda ürünleri ve tüketim malları ithal eder. Son yıllarda ekonominin çeşitlendirilmesi, üretimin geliştirilmesi, yenilenebilir enerji, yerel gıda üretimi ve turizmin geliştirilmesi politikasının temelini oluşturmaktadır.
- Rusya ve Çin gibi iki büyük devlet arasında yer almak Moğolistan için hangi siyasi ve ekonomik zorluklar ve avantajlar yaratır?
- İki büyük komşu arasında yer almak Moğolistan'a yakın pazarlara erişim imkanı verir, bu ekonomik bir avantajdır. Ancak dış politikada dengeyi korumak ve ekonomik bağımlılıktan kaçınmak sürekli bir zorluktur.
- Türk dilli halklar ve Moğollar arasında hangi ortak tarihi ve kültürel ilişkiler mevcuttur? Tarihi ve kültürel açıdan ne kadar yakın olduğumuzu düşünüyorsunuz?
- Türk dilli halklar ve Moğollar arasında birçok tarihi ve kültürel ilişki mevcuttur. Her ikisi de geleneksel olarak Avrasya bozkırında göçebe yaşam tarzı sürmüş, benzer hayvancılık pratikleri, doğaya uyum ve klan temelli örgütlenmelere sahip olmuştur. Göçebe devletler sık sık karşılıklı etkileşimde bulunmuş ve birbirini etkilemiş, sonuç olarak tarihleri iç içe geçmiştir. Şahsen ben iki dilde çok sayıda benzer kelimenin olduğunu öğrendiğimde şaşırdım.
- Cengiz Han'ın mirası bugün de dünya çapında geniş tartışmalara konu oluyor. Modern Moğollar onun tarihi rolünü nasıl değerlendiriyorlar?
- Modern Moğollar Cengiz Han'ın tarihi rolünü yüksek değerlendirir ve bununla gurur duyarlar. O, Moğol devletinin temellerini atan, parçalanmış göçebe kabileleri güçlü bir imparatorlukta birleştiren lider olarak görülür. Her Moğol bu mirasla gurur duyar. Örneğin, 2023 yılında Cengiz Han Müzesi kurulmuş, tarihi kaynakları ve eserleri koruyor, turistler için bir ziyaretgah rolünü oynuyor. Buna ek olarak, Moğolistan dünyanın en büyük atlı heykelini Tsonjin Boldog'da sergiliyor.
- Moğollarda Azerbaycan hakkında hangi tasavvurlar var? Azerbaycan'da yaşayan veya çalışan Moğollar var mı?
- Moğollarda Azerbaycan esasen zengin tarihi ve kültüre sahip bir ülke olarak tanınır. Halihazırda ülkemde 15 Azerbaycan vatandaşı yaşamaktadır. Azerbaycan vatandaşlarının çoğu emek faaliyetleriyle meşgul olan kişilerdir. Onların arasında iş adamları, öğrenciler ve göçmenler var.
Azerbaycan'da ne kadar Moğol'un yaşadığından habersizim. Ama biliyorum ki, Bakü'de düzenlenen uluslararası judo yarışmalarında Moğol sporcular bu yarışmalarda iyi sonuçlar göstermiştir. Azerbaycan bir güreş ülkesidir ve Moğolistan da güreşe büyük değer verir. Bu nedenle, bizde ortak çıkarların mevcut olduğunu düşünüyorum. Şahsi fikrimce, Azerbaycan benim ziyaret etmek istediğim ülkelerden biridir.
- Moğolistan medyası Azerbaycan'ın 44 günlük savaşını nasıl yansıttı?
- Moğolistan medyası esasen uluslararası kaynaklara atıfta bulunmuş ve nispeten nötr bilgiler sunmuştur.
- Ermenistan'ın işgalinden azat edilmiş Karabağ bölgesine çok sayıda yabancı gazeteci ziyaret etti. Siz de gelecekte böyle bir ziyarette yer almak ister miydiniz?
- Azerbaycan'ın Karabağ bölgesine ziyaret imkanı doğarsa, neden gitmek istemeyeyim ki...
