Modern.az sitesi yabancı gazetecilerle röportaj serisine devam ediyor. Röportajlarda, söz konusu gazetecilerin ülkeler arası ilişkilere özel bakış açılarını, aynı zamanda o ülkelerde Azerbaycan ve Azerbaycanlılar hakkındaki algıları öğrenmeye, iki ülke arasındaki ortak yönleri araştırmaya çalışıyoruz.
Bu seferki röportaj konuğumuz Brezilyalı gazeteci Roberto Fonseca'dır. O, Brezilya'nın saygın medya kuruluşu - "Correio Braziliense"ın çalışanı, aynı zamanda Küresel Gazeteciler Birliği'nin (QJB) Brezilya temsilcisidir.
Onunla yapılan röportajı sunuyoruz:
–Öncelikle şunu bilmek isterim, bugün Azerbaycan - Brezilya ilişkilerini nasıl karakterize edersiniz?
- İlişkiler kurumsal güçlenme aşamasındadır. Son dönemlerde gümrük alanında karşılıklı yardım anlaşmaları imzalanmış, yatırımların korunması yönünde diyaloglar devam etmektedir. Çevre işbirliği de ön plana çıkmıştır: Azerbaycan COP29'a (Bakü), Brezilya ise COP30'a (Belém) ev sahipliği yapmaktadır.
-Ülkeniz Güney Kafkasya bölgesini, özellikle Azerbaycan'ı nasıl değerlendiriyor?
-Brezilya, Güney Kafkasya'yı Avrupa ile Asya'yı birleştiren stratejik bir köprü olarak görmektedir. Bölgenin küresel enerji güvenliğindeki rolü ve yeni ulaşım güzergahları potansiyeli ilgiyi artırmaktadır. Azerbaycan ise bu coğrafyada temel ekonomik ortak olarak kabul edilmektedir.
– Brezilya'da Azerbaycan hakkında hangi algılar mevcuttur? Azerbaycan'da ne kadar Brezilyalı yaşıyor veya çalışıyor?
Azerbaycan, Brezilya kamuoyuna henüz geniş çapta tanıtılmamıştır. Esasen petrol-gaz kaynakları ve Formula 1 gibi spor etkinlikleriyle ilişkilendirilmektedir. Azerbaycan'daki Brezilyalıların sayısı yaklaşık 100 kişidir ve esasen diplomatlar, enerji sektörü uzmanları ve sporculardan oluşmaktadır. Brezilyalılar, esasen, petrol-gaz sektöründe, mühendislik danışmanlığında ve tarihsel olarak spor-futbol ve futsal alanında faaliyet göstermektedirler.
– İzin verin, biraz da Brezilya'nın iç süreçleri hakkında sorular sorayım. Örneğin, Brezilya'nın komşu ülkelerle ilişkilerini nasıl karakterize edersiniz?
-Bu ilişkiler güçlü pragmatizm ve sürekli bölgesel entegrasyon çabalarıyla karakterize edilmektedir. 2026 yılında Brezilya, “Güney Amerika Entegrasyon Rotaları” programına liderlik etmektedir. Bu girişim, ülkeyi Arjantin, Paraguay, Bolivya ve Peru gibi komşularla lojistik ve enerji koridorları aracılığıyla birleştirmeyi hedeflemektedir. Hükümetler arasında zaman zaman siyasi fikir ayrılıkları yaşansa da, temel öncelik ekonomik işbirliği ve bölgesel istikrar olarak kalmaktadır.
– Sizce, şu anda Brezilya'nın en güncel iç sorunu nedir?
-En acil mesele, mali dengenin korunması ve enflasyonun kontrol altında tutulmasıdır. Brezilya, geniş sosyal programları sürdürmeye çalışırken, aynı zamanda devlet maliyesini düzenleme zorunluluğuyla karşı karşıyadır. Buna ek olarak, siyasi kutuplaşma ve sınır güvenliği (uyuşturucu kaçakçılığı ve ulusötesi suçlarla mücadele) ulusal gündemin temel konularındandır.
– Merak ediyorum, bugün Brezilya'da gazeteci olmak nasıl bir şey? Medyanın ve basın özgürlüğünün mevcut durumundan memnun musunuz?
-Manzara oldukça zorlu ve karmaşıktır. Özellikle 2026 yılının Ekim ayında yapılacak genel seçimler öncesinde yapay zekanın yükselişi ciddi endişe yaratmaktadır. Kitlesel dezenformasyon riski oluşturan sahte videolar geniş çapta üretilmektedir. Memnuniyet seviyesi farklılık göstermekle birlikte, bazı bölgelerde gazetecilerin fiziksel güvenliği ve geleneksel medyanın dijital platformlar karşısındaki finansal sürdürülebilirliği daima bir endişe konusudur.
– Brezilya'da önde gelen medya kuruluşları hangileridir ve gazetecilerin ortalama maaşı yeterli bir yaşam seviyesi sağlıyor mu?
Önde gelen medya kuruluşları arasında "Grupo Globo", "Grupo Folha" ve "Estadão" bulunmaktadır. Aynı zamanda CNN, Band ve SBT gibi televizyon ağları da önemlidir. Gazetecinin ortalama aylık maaşı, bölge ve uzmanlaşmaya bağlı olarak yaklaşık 1000 ABD dolarıdır. Küçük şehirlerde bu rakam daha düşüktür. Büyük şehirlerde ise orta sınıf seviyesinde bir yaşam için yeterli olsa da, birçok gazeteci ek faaliyetlerle uğraşmak zorunda kalmaktadır.
– Brezilya ekonomisinin temel sütunları hangileridir? Başlıca ihracat ve ithalat ürünleri nelerdir?
-Temel sütunlar agrobusiness, madencilik ve hizmet sektörüdür. İhraç edilen ürünlere soya, demir cevheri, ham petrol, sığır eti ve "Embraer" uçağının ürünlerini, ithal edilen ürünlere ise gübreler, elektronik bileşenler, işlenmiş yakıt ve ilaçları örnek göstermek mümkündür.
– Brezilya'da ne kadar Azerbaycanlı yaşıyor ve hangi alanlarda çalışıyorlar?
-Azerbaycan topluluğu küçüktür ve esasen San Paulo ve Brezilya şehirlerinde yoğunlaşmıştır. Onlar daha çok diplomasi, dış ticaret ve akademik alanda faaliyet göstermektedirler.
– Azerbaycan'dan söz açılmışken, ülkemizi hiç ziyaret ettiniz mi?
-Evet. 2024 yılının Şubat ayında Bakü'de ve Şuşa'da bulundum.
– Sizi en çok ne şaşırttı veya etkiledi?
Bakü'nün ultra-modern mimarisi, örnek olarak Haydar Aliyev Merkezi'ni gösterebilirim. Yani ultra-modern mimarisi ile İçerişehir'in tarihi mirasının uyumu beni özellikle etkiledi. Azerbaycan, yeniden dönmek arzusunda olduğum bir ülkedir.
– Azerbaycan ve Brezilya arasında benzerlikler var mı?
-Her iki ülkenin ekonomisi doğal kaynaklarla sıkı bir şekilde bağlıdır ve her ikisi de ekonomik çeşitlendirme çağrısıyla karşı karşıyadır.
– Bence, her iki ülkenin halkının yemeğe, mutfağa özel bir yaklaşımı var. Merak ediyorum, Azerbaycan ve Brezilya mutfakları arasında benzerlikler var mı?
-Evet. Özellikle kızartılmış ve mangalda pişirilen et geleneği benzerdir. Azerbaycan kebabı, Brezilya barbeküsü ile hem görsel, hem de kültürel açıdan benzerlik göstermektedir. Ayrıca taze sebzelere ve geleneksel ekmeğe verilen değer ortaktır. Yoğurt bazlı çorbaları da çok beğendim.
– Azerbaycan futbolunu takip ediyor musunuz?
-Çok az. Şampiyonlar Ligi'ndeki performansından dolayı Karabağ hakkında belirli bir bilgim var. Geçen yıl Brezilya'nın en popüler kulübü Flamengo, Azerbaycan liginin seçkin futbolcularından Juninyo ile sözleşme imzalamıştı. Ancak bu transfer başarılı olmadı ve o artık takımdan ayrıldı.
– "Karabağ FK"nın UEFA turnuvalarındaki performansını nasıl değerlendiriyorsunuz?
- "Karabağ FK" Brezilya'da daha çok dayanıklılığın ve azmin sembolü olarak kabul edilmektedir.
– Azerbaycan'ın 44 günlük Vatan Savaşı Brezilya medyasında nasıl yer aldı?
-Esasen uluslararası haber ajanslarına atıfta bulunularak bilgilendirici bir formatta sunuldu. İlk aşamada insani boyuta dikkat çekildi. Daha detaylı yorum yapamam.
– Azerbaycan'ın söz konusu çatışmadaki zaferini nasıl değerlendiriyorsunuz?
- Bu konuda fikir belirtmek istemiyorum.
– Brezilya uluslararası alanda daha çok hangi ürün ve alanlarla tanınır?
-Tarım ürünlerinin yanı sıra, Brezilya havacılık sanayisinde (Embraer), bankacılık teknolojilerinde, kozmetik ve biyoyakıt üretiminde küresel liderlerden biridir.
– Brezilya ve Azerbaycan uluslararası platformlarda hangi alanlarda işbirliği yapmaktadırlar?
İşbirliği esasen BM çerçevesinde (sürdürülebilir kalkınma gündemi), iklim değişikliği forumlarında ve enerji geçişi konusunda gelişmekte olan ülkeler arasında diyalog formatında gerçekleştirilmektedir.
