Azerbaycan ve Türkiye arasında askeri alanda işbirliğini güçlendiren yeni bir mutabakat zaptı onaylandı. Belge, askeri güvenlik, ortak tatbikatlar, savunma sanayii ve bilgi alışverişinin genişletilmesini kapsıyor. Anlaşmaya göre, taraflar silahlı saldırı durumunda BM Şartı'nın 51. maddesine uygun olarak birbirlerine askeri destek sağlamalıdır.
Bu belge, Türk Devletleri Teşkilatı çerçevesinde gelecekte daha geniş – birkaç ülkenin katılacağı askeri işbirliği modelinin oluşmasına zemin hazırlayabilir mi?
Modern.az'a yaptığı açıklamada, Milli Meclis Savunma, Güvenlik ve Yolsuzlukla Mücadele Komitesi üyesi Rizvan Nebiyev, Azerbaycan ile Türkiye arasında askeri mutabakat zaptının imzalanmasında Türk Devletleri Teşkilatı'nın Gabala zirvesinin rolü olduğunu belirtti:
“Türk Devletleri Teşkilatı'nın Gabala zirvesinde Azerbaycan'ın teklifiyle teşkilat tarihinde ilk kez güvenlik, savunma sanayii ve savunma ile ilgili konular gündeme getirildi. Zirvenin konusu “Bölgesel barış ve güvenlik” olarak seçilmişti. İşte bu da konu etrafında hem ayrı ayrı devletler arasında hem ikili, hem de çok taraflı formatta işbirliğinin temelinin atılması veya işbirliği alanlarının derinleştirilmesi için yeşil ışık ve temeldi. Burada Türkiye ile Azerbaycan arasında bugüne kadar olan işbirliği, özellikle gururla dayandığımız 2021 yılının Haziran ayında imzaladığımız Şuşa beyannamesi önemli rol oynuyor. Bu sadece Azerbaycan ile Türkiye arasında işbirliği için bir temel rolünde çıkış etmiyor. Aynı zamanda diğer Türk devletlerine de işbirliği, mevcut işbirliğinin derinleştirilmesi için bir teşvik veriyor. Hatırlatmak gerekir ki, henüz 16 Ağustos 2010'da Türkiye ile Azerbaycan arasında stratejik ortaklık ve karşılıklı yardım hakkında bir anlaşma imzalanmıştır.”
Parlamenter, böyle bir belgenin başka Türk ülkeleriyle, örneğin Özbekistan ile de imzalanabileceğini vurguladı:
“Milli Meclis'in onayladığı mutabakat zaptı, Şuşa'da imzalanan belgede ülkelerin topraklarına tehdit oluştuğu takdirde yer alan karşılıklı yardım sağlanmasıyla ilgili hususları daha da somutlaştırıyor. İki ülke, BM Şartı'nı esas alarak ve imzaladıkları belgelerin hukuki hükümlerinden hareketle derhal istişarelere başlıyor ve sağlanacak desteğin hacmini, yönünü, şeklini kararlaştırıyorlar. Azerbaycan ile Türkiye arasında imzalanan bu ve bundan önceki belge, ayrı ayrı Türk devletleri arasında hem ikili, hem de çok taraflı formatta işbirliği için güzel bir temel olabilir. Yani böyle bir belgeyi yarın Azerbaycan-Türkiye ve Özbekistan birlikte veya Azerbaycan ile Özbekistan bir arada imzalayabilir.”
Milli Meclis Savunma, Güvenlik ve Yolsuzlukla Mücadele Komitesi'nin diğer bir üyesi Aydın Mirzazade, diğer Türk devletleriyle de ikili askeri belgelerin imzalanmasının dışlanmadığını söyledi:
“Azerbaycan Bağlantısızlar Hareketi'nin üyesidir. Bu, Azerbaycan'ın hiçbir askeri bloka katılamayacağı anlamına gelir. Ancak bu, diğer ülkelerle ikili askeri işbirliğini dışlamaz. Bugün Azerbaycan ile Türkiye arasında stratejik işbirliği, askeri müttefiklik konusunda Şuşa Beyannamesi bulunmaktadır. Diğer ülkelerle de benzer anlaşmalar imzalanabilir. Bugün Azerbaycan, Türk devletlerinin entegrasyonuna, işbirliğinin genişlemesine büyük önem vermektedir. Ve milli zeminde devletlerin birliğine dair örnekler dünyada yeterince mevcuttur. Büyük Britanya'nın liderlik ettiği Milletler Topluluğu buna örnek gösterilebilir. Zamanı gelirse, böyle anlaşmaların Türk ülkeleriyle de imzalanması mümkündür. Bir süre önce Orta Asya'da üç Türk devletinin ortak askeri tatbikatları yapılmıştır. Böyle askeri tatbikatların yapılması, askeri işbirliği yapılması günden güne artan, sağlamlaşan bir konudur.”
Milletvekili, Türk devletlerinin birbirlerinin bağımsızlığının güçlenmesinde ve dünya birliğinde layık bir yer edinmesinde çıkarı olduğunu kaydetti:
“Biz bir kökten gelen devletleriz. Ve biz devletlerimizin bağımsızlığının güçlenmesinde, dünya birliğinde layık bir yer edinmesinde çıkar sahibiyiz. Bu konuda uluslararası hukuk normlarına uygun olarak birbirimize destek vermeye hazırız. Türk devletleriyle işbirliğinin devam ettirilmesi her zaman gündemdedir. Ve bu, herhangi bir üçüncü devlete karşı yönelen bir adım değildir.”
Milli Meclis Savunma, Güvenlik ve Yolsuzlukla Mücadele Komitesi üyesi Hikmet Babaoğlu , yaşanan yeni değişiklikler bağlamında bölgesel güvenliğin sağlanmasının önemli bir şart olduğunu belirtti:
“Türkiye ve Azerbaycan savunma bakanları arasında kararlaştırılan mutabakat zaptı Milli Meclis'te onaylandı. Ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı'nın kararnamesinden sonra hukuki yürürlüğe girecek. Bu, aynı zamanda askeri düzeyde Şuşa beyannamesinin daha da derinleştirilmesidir. Gizli askeri bilgiler konusunda birinin diğerini bilgilendirme yükümlülüğünü doğurur. Bu nedenle, şu anda bölgede yaşanan yeni değişiklikler bağlamında bölgesel güvenliğin sağlanması önemli bir şarttır. Çünkü bölgeye büyük ekonomi ve yeni altyapı da gelmektedir. Bunun için güvenlik mutlaka sağlanmalıdır. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, bölgenin güvenliğiyle ilgili sorumluluğu Azerbaycan'ın taşıdığını belirtmişti. Bu, elbette ki kardeş Türkiye olmadan mümkün değildir.”
Milletvekili, Türk Devletleri Teşkilatı dahilinde Azerbaycan-Türkiye birliğinin daima örnek teşkil ettiğini söyledi:
“Tecrübe gösteriyor ki, bu örneğin diğer Türk devletleri için de geçerli olması bir gelenek halini almıştır. Bana öyle geliyor ki, Azerbaycan Cumhurbaşkanı bu yönde çağrıda bulunmuştur. 2025 yılında Türk Devletleri'nin Gabala'da düzenlenen zirve toplantısında TDT'ye üye ülkelerin ordularının ortak askeri tatbikat yapmasıyla ilgili ülke başkanı İlham Aliyev çağrıda bulunmuştur. Şüphesiz ki, bir sonraki aşama diğer Türk devletleriyle de benzer anlaşmaların imzalanmasına yol açabilir.”
Askeri uzman Adalet Verdiyev , parlamentonun onayladığı mutabakat zaptına Şuşa beyannamesini tamamlayan bir belge olarak bakılması gerektiğini vurguladı:
“Azerbaycan ile Türkiye arasında işbirliği en yüksek seviyededir. Bu, diğer Türk devletleri için de örnek olabilir. Tabii ki, Azerbaycan ile Türkiye arasında imzalanan son askeri mutabakat zaptı, Şuşa beyannamesinden kaynaklanan görevlerin daha detaylı bir şekilde uygulanması yönündeki faaliyetleri öngörmektedir. Başka bir deyişle, bu askeri mutabakat zaptına Şuşa beyannamesini tamamlayan bir belge olarak bakılmalıdır.”
E. Verdiyev'in görüşüne göre, aynı tür belgelerin diğer TDT üyesi ülkelerle de imzalanması mümkündür:
“Muhtemelen yakın gelecekte bu tür belgeler diğer ülkeler ve sonuç olarak genel olarak TDT ülkeleri arasında da imzalanabilir. Böyle bir işbirliği formatı hiç kimseye karşı yönelmemişse, diğer ülkelerin toprak bütünlüğüne, egemenliğine yönelmemişse ve sadece güvenliğe hizmet ediyorsa, bu belgenin diğer ülkelerle imzalanması olumlu bir adım olurdu. Muhtemelen yakın yıllarda biz böyle belgelerin diğer ülkelerle de imzalanmasını gözlemleyeceğiz.”
Diğer bir askeri uzman Celil Halilov ise, Azerbaycan'ın esasen ikili işbirliğine öncelik verdiğini vurguladı:
“Bizim bazı devletlerle askeri veya ekonomik konularda ikili ilişkilerimiz çoktur. Buna ek olarak, Türk dilli devletler dışında Avrupa devletleri ve BDT ülkeleri arasında da ilişkilerimiz mevcuttur. Ancak, tabii ki, dünyada yaşanan süreçler, özellikle Azerbaycan'ın askeri hazırlığını güçlendirmesi amacıyla Türkiye ve Pakistan ile bu işbirliği daha da kapsamlı bir nitelik taşıyabilir. Buna ek olarak, Özbekistan ile de birkaç etkinliğimiz gerçekleştirilmiştir. Hazar Denizi'ne kıyısı olan ülkelerle ilişkilerimiz mevcuttur, tatbikatlar yapıyor ve bu alanda işbirliği yapıyoruz. Askeri mühimmatın alınması, Azerbaycan ordusunda kullanılması. Yahut Azerbaycan'da askeri savunma sanayii ürünlerinin dünya pazarına çıkarılması, yahut işbirliği yaptığımız ülkelere satılması gibi nüanslar önemlidir. Bunun için de işbirliği imkanları mevcuttur. Böyle bilgiler var, basına verilecek.”
Uzman, Özbekistan ile de, diğer Türk devletleriyle de askeri mutabakat zaptları imzalanabileceğini vurguladı:
“Kazakistan-Azerbaycan deniz kuvvetleri arasında ilişkiler güçleniyor. Gelecekte bu daha da gelişebilir.”
