44 günlük Vatan Savaşı'ndan sonra işgalden kurtarılmış bölgelerin aynı zamanda siyasi-kurumsal kararların tartışıldığı bir platforma dönüşmesi yeni bir aşamanın göstergesidir. 2022 yılında Milli Meclis komitelerinin Şuşa'da düzenlediği ortak toplantılar bu açıdan sembolik olmakla birlikte, parlamento faaliyetlerinin coğrafyasının genişlemesini de gösterdi. Önümüzdeki yıllarda, özellikle 2026 yılı perspektifinde, komite toplantılarının işgalden kurtarılan bölgelerde yapılması ihtimali hem kamuoyunda ilgi uyandırıyor, hem de bu tür toplantıların hangi koşullar altında mümkün olabileceği sorusunu güncel hale getiriyor.
Modern.az konuyla ilgili Milli Meclis komite başkanlarıyla iletişime geçti.
Tarım Politikası Komitesi Başkanı Tahir Rzayev bu toplantıların mümkün olduğunu vurguladı:
"İşgalden kurtarılmış bölgelere seyahat etmek, orada yürütülen inşaat, restorasyon ve imar çalışmalarıyla tanışmak, bu süreçleri yerinde izlemek ve bundan duygulanmak her vatandaş için gurur verici bir histir. Gerçekten de, o bölgelerde çok büyük ve önemli projeler hayata geçirilmektedir.
Bizim de birkaç kez bu bölgelere ziyaretlerimiz oldu. 2022 yılında Tarım Politikası Komitesi olarak biz de kendi toplantımızı işgalden kurtarılmış bir bölgede gerçekleştirdik ve bu etkinlik çok geniş bir katılımla yapıldı. Yerinde kararlar alındı ve tartışmalar yapıldı.
Eğer bu tür etkinliklerin düzenlenmesi planlanırsa, bunun önceden programlanması ve öngörülmesi gerektiğini düşünüyorum. Bildiğim kadarıyla, Milli Meclis'te bu yönde birkaç kez teklifler de sunuldu ve sayın başkanımız bu girişimleri yüksek takdirle karşıladı. Ancak sadece Şuşa değil, diğer işgalden kurtarılmış ilçe ve köylerde de bu tür etkinliklerin düzenlenmesiyle ilgili teklifler dile getirildi – örneğin, Ağdam'da, Laçın'da ve diğer bölgelerde.
Eğer teknik ve organizasyonel imkanlar dahilinde bu mümkün olursa, biz sadece Şuşa'da değil, işgalden kurtarılmış her ilçe ve köyde etkinlikler düzenlemeye hazırız. Bu hem yerel sakinler için hem de bizim kendimiz için gurur verici ve anlamlı olurdu".
İnsan Hakları Komitesi Başkanı Zahid Oruç ise belirtti ki, Milli Meclis'in Şuşa'da düzenlediği toplantılar hukuki, siyasi ve devletçilik açısından önemli bir olaydır.
"Uzun yıllar boyunca ülkemizin mevzuatı işgal altındaki bölgelerde fiilen uygulanmıyordu ve bu da hukuki açıdan uluslararası belgelere katılırken bazı kısıtlamalar ve çekincelerle ifade ediliyordu.
Azerbaycan devleti çeşitli uluslararası sözleşme ve protokollere katılırken, defalarca işgal altındaki bölgelerde bu hükümlerin uygulanmasına garanti verilmediğini beyan ediyordu. Bu hem hukuki hem de manevi açıdan devletimizin egemenlik ilkesine aykırı bir durum olarak kalıyordu.
Şimdi ise durum değişti: anayasal hukuk sistemimiz bütünleşti, kanunlarımız artık işgalden kurtarılmış tüm bölgelerde uygulanıyor. Bu bağlamda Milli Meclis'in Şuşa'da düzenlenen komite toplantıları sadece sıradan bir etkinlik değil, galip devletin yasal iradesinin zaferi, hukukun yeniden tesisi ve devlet egemenliğinin tam onayıdır.
Bundan sonra devlet organlarının anayasal yetkilerinin ülkenin tüm topraklarında icrası, aynı zamanda yasama faaliyetinin bizzat bu topraklarda fiziksel olarak icra edilmesi Azerbaycan tarihinde bir dönüm noktasıdır".
Yüz yıllar sonra bile bu toplantılar sadece bir protokol olayı olarak değil, sembolik ve tarihi önem taşıyan bir dönüm anı olarak hatırlanacaktır. Çünkü bu, topraklarımızın hukuki ve siyasi açıdan tam olarak Azerbaycan devletinin ayrılmaz bir parçası olduğunu tüm dünyaya gösterdi:
"30 yıl boyunca işgal altındaki Karabağ bölgelerinde sözde bir yapının organizasyonuyla sahte parlamento toplantıları, etkinlikler, görüşmeler ve kabuller düzenleniyordu. Tüm bunların ortadan kaldırılması, toprak bütünlüğümüzün yeniden tesisi ile birlikte Azerbaycan'ın tarihi zaferi ve ardından devlet organlarının, resmi iktidar kurumlarının o topraklarda egemenliğini yeniden kurması önemli bir tarihi olaydır".
Zahid Oruç, Şuşa'nın artık siyasi bir merkeze dönüştüğünü, bu açıdan burada toplantıların düzenlenmesinin uygun olduğunu belirtti:
"Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in liderliğinde yürütülen tutarlı ve ilkeli siyaset sonucunda Şuşa sadece kültür başkenti olarak değil, siyasi başkent statüsü de kazanmıştır. İşte bu siyasetin sonucunda birçok uluslararası etkinlik, resmi görüşme, yabancı temsilcilerin ziyaretleri Şuşa'da gerçekleştirilmiş, orada belgeler imzalanmış ve Şuşa Beyannamesi gibi stratejik öneme sahip belgeler bizzat orada kabul edilmiştir.
Bu ise o bölgelerin siyasi ve devletçilik açısından da bir merkeze dönüştüğünü göstermektedir. Milli Meclis heyetleri de bu dönem zarfında o bölgelerde çeşitli düzeylerde görüşmelere katılmış, yabancı konukların ziyaretleri organize edilmiştir.
Gelecek dönemde Milli Meclis'in resmi etkinliklerinin o bölgelerde düzenlenmesi henüz planlanmasa da, bu konu yönetim tarafından yüksek dikkatle takip edilmektedir. Gelecek yıl hem komite düzeyinde hem de parlamentonun kendi faaliyet planında bu yönde adımlar atılması ihtimal dışı değildir".
Sivil Toplum Kuruluşları ve Dini Kurumlar Komitesi Başkanı Fazil Mustafa ise o bölgelerde Hukuk Politikası ve Devlet İnşası, aynı zamanda Ekonomik Politika, Sanayi ve Girişimcilik Komitesi'nin toplantı yapmasını daha uygun buldu.
"İşgalden kurtarılmış bölgelerde bu tür etkinliklerin düzenlenmesi o dönemde zaruriydi. Bu aynı zamanda toprakların kurtarılması gerçeğinin uluslararası kamuoyuna gösterilmesi ve dış propaganda açısından özel bir önem taşıyordu.
Şu anda ise böyle kısıtlamalar yoktur ve her durumda orada konferanslar ve diğer etkinliklerin düzenlenmesi mümkündür. Bununla birlikte, komite toplantılarının esasen merkezde, daha iş odaklı bir ortamda yapılması daha uygun kabul edilmektedir. Ayrıca bizim komitemizin toplantıları çok yoğun olmamaktadır. Daha çok ekonomi ve hukuk komitelerinin toplantıları daha sık olmaktadır.
Eğer ihtiyaç doğarsa ve uygun görülürse, elbette o bölgelerde yeniden komite toplantıları düzenlenebilir. Ancak mevcut aşamada bu, önceki kadar güncel değildir. Şunu belirtmek gerekir ki, o dönemde birçok kişi o bölgeleri görmemişti ve bu etkinlikler komite üyeleri için bölgelerle tanışma, orada yürütülen imar çalışmalarını yerinde izleme fırsatıydı. Şimdi ise bireysel olarak o bölgelere ziyaretler mümkündür ve bu açıdan da bu konu bugün için önceki kadar güncelliğini korumamaktadır" - diye komite başkanı vurguladı.
