Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına bağlı Antimonopol ve Tüketici Pazarı Denetimi Devlet Ajansı, rekabet mevzuatının ihlaliyle ilgili başvurulara dayanarak ve başvuru olmaksızın denetim yapmak amacıyla düzenli izlemeler gerçekleştirmektedir.
Ajans tarafından Modern.az'ın sorusuna cevaben, 2025 yılı içerisinde Ajans tarafından piyasada rekabetin kısıtlanmasına izin verilmesiyle ilgili 119 başvurunun incelendiği belirtilmiştir:
"Bu başvurular gıda, gıda dışı, iletişim ve internet, ulaşım, toplu yemek, finans, inşaat, turizm hizmetleri, tütün ürünleri ve diğer alanları kapsamıştır. İncelenen başvurulardan 69'u hakim durumun kötüye kullanılması, 17'si anlaşma ile ilgili pazarlarda rekabetin kısıtlanmasına izin verilmesi ve 33'ü rekabet mevzuatına uyumun denetlenmesi ile ilgili olmuştur. 2024 yılının aynı dönemi ile karşılaştırıldığında, incelenen toplam başvuru sayısında %46,9 azalma kaydedilmiştir.
Belirtilen dönemde Antidamping, tazminat ve koruma tedbirlerinin uygulanmasıyla ilgili 9 başvurunun incelenmesi tamamlanmıştır. Bu başvurular ayakkabı ürünleri, metal ürünler, tıbbi malzemeler ve inşaat ürünleri ile ilgili alanları kapsamaktadır.
2025 yılı içerisinde piyasa süjeleri tarafından haksız rekabete yol verilmesiyle ilgili 280 başvuru incelenmiş, bu başvurulardan 91'i kabul edilmiş, 101'i hakkında yasalara uygun açıklama ve tavsiye verilmiş, 67'si ilgili usulde cevaplandırılmış, 21 başvurunun incelenmesine devam edilmektedir.
İncelenen başvurular ilaç ve tıbbi ekipman satışı, tıp ve internet hizmetleri, toplu yemek, gıda, gıda dışı, inşaat ve diğer alanları kapsamıştır. Gelen başvurular esas olarak ticari markanın yasa dışı kullanımı, tüketicilerin yanıltılması ve diğer haksız rekabet durumlarıyla ilgili olmuştur. 2024 yılına kıyasla incelenen başvuru sayısı %75 artmış, kabul edilen başvuru sayısında ise 3 kattan fazla (2024 yılında 30 başvuru) artış kaydedilmiştir.
Geçen yıl içerisinde Ajansa gelen başvurulara dayanarak haksız rekabete yol verilmek suretiyle rekabet mevzuatının ihlali durumlarının araştırılmasıyla ilgili 75 karar alınmış ve araştırmalara başlanmıştır. Araştırmalar esas olarak ilaç ve tıbbi ekipman satışı, tıp ve internet hizmetleri, toplu yemek, gıda, gıda dışı, inşaat ve diğer mal ve hizmet alanlarında yapılmıştır.
Ticari markanın yasa dışı kullanımıyla haksız rekabete yol verme durumuyla ilgili 55 ve diğer haksız rekabet durumlarıyla ilgili 20 araştırma yapılmıştır. 23 ekonomik süje tarafından rekabet mevzuatının ihlali durumu gönüllü olarak ortadan kaldırılmıştır ki bu da piyasada önleyici tedbirlerin etkinliğini göstermektedir.
Haksız rekabet eylemleriyle ilgili rekabet mevzuatının ihlali belirtileri üzerine 28 dava açılmıştır. Bunlardan 17'si sonuçlanmış, 11 davanın incelenmesine ise devam edilmektedir. Söz konusu davalar, Rekabet Kanunu'nda belirtilen müşterilerin yanıltılması ve aldatılması, haksız, yanlış veya gizli reklam kullanılarak haksız rekabete yol verilmesi, rakibin ticari faaliyetinin taklit edilmesi ve haksız rekabete neden olan diğer eylemlerin ihlali belirtileri üzerine açılmıştır.
2025 yılı içerisinde yasa dışı reklamların yayımıyla ilgili 198 başvuru incelenmiştir. Bunlardan 90 başvuru kabul edilmiş, 3 başvuruda belirtilen gerçekler tespit edilmemiş, 48 başvuru hakkında yasalara uygun açıklama ve tavsiye verilmiş, 18 başvuru incelenmek üzere ilgili kuruma gönderilmiş, 12 başvurunun gerekli belgeler sunulmadığı için incelenmesi durdurulmuş ve 27 başvuru hakkında araştırma devam etmektedir. İnternet bilgi kaynakları, sosyal ağlar ve dijital platform kurucuları (blogger ve influencer'lar) tarafından paylaşılan reklam içerikleriyle ilgili olmuştur. Araştırmalar sırasında reklamı yapılan mal ve hizmetler arasında ilaç satışı, kozmetoloji ve estetik hizmetler, toplu yemek, gıda ve gıda dışı ürünlerin satışı, mobil iletişim hizmeti ve reklamı yasaklanmış diğer mallar incelenen başvurularda ağırlıkta olmuştur.
2024 yılının ilgili dönemine göre incelenen başvuru sayısı %65, kabul edilen başvuru sayısı ise %50 artmıştır.
Reklam mevzuatının ihlaliyle ilgili olarak Azerbaycan Cumhuriyeti İdari Kabahatler Kanunu'nun ilgili maddeleri uyarınca 20 süje hakkında idari kabahat protokolü düzenlenmiştir. Bu protokollerden 6'sı haksız reklama yol verilmesi, 7'si yanlış reklama yol verilmesi, 6'sı reklamı yasaklanmış malların reklamının yapılması (5'i doğrudan dijital platform etkileyicileri – blogger'lar hakkında düzenlenmiştir.), 1'i ise reklama ilişkin genel taleplerin ihlali durumuyla ilgili olmuştur. Yasa dışı reklam durumlarının önlenmesi, tüketicilerin doğru bilgilendirilmesine, aldatılma risklerinin azaltılmasına ve seçim özgürlüğünün korunmasına hizmet etmektedir.
2025 yılında Ajans tarafından doğal tekel süjelerinin sunduğu hizmetlerle ilgili incelenen 1182 başvurudan 600'ü kabul edilmiş, 81 başvuru hakkında araştırma devam etmekte, 386 başvuruya yasalara uygun açıklama ve tavsiye verilmiştir.
İncelenen başvuruların 1079'u vatandaşlardan, 30'u ise gerçek veya tüzel kişi olarak faaliyet gösteren ekonomik süjelerden gelmiştir. Başvurular esas olarak iletişim (465), gaz temini (158), elektrik enerjisi temini (150), içme suyu temini (129), ısı enerjisi temini (54), havayolu taşımacılığı (51), demiryolu taşımacılığı (19), kanalizasyon (11), posta (8), ulaşım (3), sulama (meliorasyon ve irigasyon) (1) ve diğer hizmetlerle (30) ilgili ortaya çıkan sorunlarla ilgili olmuştur. Bunların çoğu hizmetlerin haksız yere durdurulması, bağlantıda gecikmeler, hizmet kalitesinin normatif gerekliliklere uygun olmaması, hesaplama ve borç anlaşmazlıkları ile sektörel mevzuatın gerekliliklerine uyulmaması üzerine kaydedilmiştir. 2024 yılının aynı dönemi ile karşılaştırıldığında, kabul edilen başvuru sayısında %46,7 artış kaydedilmiştir. Ayrıca, kabul edilen başvurular kapsamında tüketicilere iade edilmesi, restore edilmesi ve haksız yere hesaplandığı için silinmesi sağlanan toplam fon miktarı 20 bin manata yakın olmuş olup, bu da 2024 yılına göre 7 kata kadar artış anlamına gelmektedir.
Geçen yıl müşterilerin (tüketicilerin) menfaatlerini olumsuz etkileyebilecek eylemlere yol verilmesi, normatif hukuki düzenlemelerde öngörülmeyen farklı kuralların belirlenmesi, ayrıca tarifelerin doğru uygulanmaması üzerine rekabet mevzuatının ihlali durumları kapsamında su temini alanında 1 doğal tekel süjesi hakkında dava açılmış ve icrası zorunlu talimat verilmiştir. Ayrıca elektrik enerjisi temini alanında 1 doğal tekel süjesi hakkında çeşitli konulu ihlal belirtileri üzerine 2 araştırma başlatılmış ve şu anda araştırmalar devam etmektedir.
Doğal tekel süjelerinin çağrı merkezi faaliyetleri kapsamında tüketici haklarının korunması amacıyla araştırmalar yapılmıştır. Faaliyetin standartlaştırılması ve uluslararası uygulamalara uyarlanması, dış kaynak kullanımı ve modern teknolojilerin uygulanması, normatif-hukuki altyapının iyileştirilmesi, tek tip başvuru takip mekanizmalarının oluşturulması ve sonuçların kamuya açıklığının sağlanması yönünde teklifler hazırlanarak ilgili mercilere sunulması öngörülmüştür. 2025 yılı içerisinde doğal tekel süjeleri tarafından gerçekleştirilen bir dizi eyleme onay verilmesi hakkında Ajansa 20 başvuru gelmiştir. Başvurulardan 12'sine onay, 6'sına ise belirli koşullar çerçevesinde onay verilmiştir. 1 başvuruya onay verilmesi reddedilmiş, 1 başvuru hakkında araştırma devam etmektedir".
