Bilimsel unvan ve rütbelerin iptali, dünya pratiğinde nadir, ancak mevcut durumlardandır. Tarihte intihal, siyasi duruş veya devlete karşı faaliyet iddiaları nedeniyle bilim insanlarının unvan ve imtiyazlardan mahrum bırakılması vakaları bulunmaktadır.
Modern.az Cumhurbaşkanlığı İdaresi'nin eski başkanı, AMEA'nın eski başkanı Ramiz Mehdiyev'in akademik bilimsel unvanından mahrum bırakılmasına hazırlık zemininde geçmişte yaşanan benzer durumlar hakkında bir yazı sunuyor.
Ermeni yanlısı Sovyet fizikçi, Nobel ödüllü Andrey Saharov SSCB Yüksek Sovyeti Başkanlık Divanı'nın kararıyla tüm devlet nişanlarından ve akademik imtiyazlarından mahrum bırakılarak Gorki şehrine sürgün edilmişti. O, yalnızca 1986 yılında Mihail Gorbaçov tarafından rehabilite edildi.
Bir diğer Nobel ödülü sahibi, Amerikalı James Watson da bilimsel unvanlardan mahrum bırakılan kişiler arasında sayılmaktadır. O, 2007 yılında ırkçı açıklamasıyla gündeme gelmişti.
Bu yorumundan sonra Watson, Cold Spring Harbor Laboratuvarı'ndaki işini kaybetti ve tüm idari görevlerinden uzaklaştırıldı. O, özür dilese de Fahri Şansölye, Fahri Profesör ve Fahri Mütevelli unvanlarını kaybetti.
Azerbaycan'da da bilimsel dereceden mahrum bırakma durumları mevcuttur. Cumhurbaşkanlığına bağlı Yüksek Tasdik Komisyonu (AAK) başkanı Famil Mustafayev, 2021 yılında intihal faktı doğrulanmış bir kişinin felsefe doktoru bilimsel derecesinden mahrum bırakıldığını açıklamıştı. Bu, AAK tarihinde ilk böyle bir karar olarak kaydedilmişti.
30 Aralık 2025 tarihinde ise Sumgayıt Devlet Üniversitesi rektör vekili, AMEA'nın muhabir üyesi Eminaga Sadıgov profesörlük statüsünden mahrum bırakıldı. Kararın sebebi kamuoyuna açıklanmadı.
Halihazırda benzer tartışmalar Cumhurbaşkanlığı İdaresi'nin eski başkanı, AMEA'nın eski başkanı Ramiz Mehdiyev etrafında yürütülmektedir. Soruşturma organlarının sunduğu materyallerde onun ağır suçlarla itham edildiği belirtilmektedir. Devlet Güvenlik Hizmeti'nin açıklamasında eski memurun yüklü miktarda parayı akladığı iddia edilmektedir.
Ceza Kanunu'na göre, ağır veya özellikle ağır bir suçtan mahkum edilen kişilerin rütbe, fahri unvan ve nişanlarının geri alınması mümkündür. Bu açıdan Ramiz Mehdiyev'in de çeşitli zamanlarda aldığı fahri unvan ve ödüllerin akıbeti gündeme gelmiştir.
Bu yönde ilk adımların atıldığı bildirilmektedir. Azerbaycan Milli İlimler Akademisi tarafından Ramiz Mehdiyev'in akademik unvanından mahrum bırakılması meselesinin tartışılması için bir toplantı yapılacağı açıklandı. Kararın sonucuyla ilgili kamuoyuna ek bilgi verileceği beklenmektedir.
