XX. yüzyılın en dehşet verici facialarından biri olan Hocalı soykırımı her yıl anılmaktadır. 1992 yılı Şubat ayının 25'ini 26'sına bağlayan gece Ermenistan silahlı kuvvetleri ve onlara destek veren 366. motorize piyade alayının katılımıyla Hocalı şehri işgal edilmiş, sivil halka karşı kitlesel katliam gerçekleştirilmiştir. Facia sonucunda 613 sivil katledilmiştir.
Hocalı katliamının tanığı Saadet Zeynalova yaşadıklarını Modern.az'a anlattı. O, 31 Ağustos 1968'de Hocalı'da doğduğunu ve soykırımın yaşandığı güne kadar şehri terk etmediğini belirtti.
"O gece kar yağıyordu, sanki kar değil, yağan kandı... 26 Şubat'a kadar şehrin savunmasında durduk. Gençlerimiz nöbetteydi. Halk bodrumlarda bulunuyordu. 25 Şubat akşamı saat 23:00 sularında 366. Rus motorize piyade alayının şehre girdiğini duyduk. Gençler kalıp savaşma niyetindeydi. Ancak askeri destek ve silah-mühimmat desteğinin mümkün olmayacağını biliyorlardı".
Onun sözlerine göre, Hocalı'nın ele geçirileceğini anlayan sivil halk, Karqar Nehri istikametinde hareket ederek bölgeyi terk etmeye çalışmış, ancak Ağdam'a karlı havada yanlış yöne sapmışlardır.
"290 kişilik bir gruptuk. Geceler sisli olduğu için Ağdam yerine Şuşa'ya gitmiştik. Sanki o gece Allah da bize lanet etmişti. Gökten hem kurşun yağıyordu, hem kar. Yaşlı babasını kurtaramayanlar da oldu... 300 kişilik gruptan 27 kişi sağ çıktık".
S. Zeynalova, Ermeni silahlı birliklerinin bazı durumlarda kendilerini yardım amacıyla gelmiş bir grup gibi tanıtarak insanları esir aldıklarını belirtti.
"Esir düşmemek için kendini vuran, dağdan atanlar oldu. Sağ kalanlardan donmaya bağlı olarak sonradan ayakları kesilenler de oldu. Amcam Kerimov Reşid'in II. Dünya Savaşı'nda donma nedeniyle parmakları kesilmişti. Sanki kaderine yazılmış, Hocalı'da donmadan şehit oldu. Milli Kahraman Allahverdi Bağırov'un yardımıyla amcamın oğlu Kerimov Ebülfet'i 45 günlük esaretten sonra kurtarabildik. Halamın oğlu, Milli Kahraman Araz Selimov, kendisi için sakladığı son kurşunu kullanamayıp esarette şehit oldu. Yüz bölgelerini, parmaklarını kesmişlerdi. 14 yaşındaki halamın kızı Elnare Aslanova hala kayıptır. Amcamın oğlu Milli Kahraman Elif Hacıyev ile birlikte savaşmış Şükürov Vagif, Uzundere şehididir. Diğer amcamın çocukları Şükürov Akif, Şükürova Antika hala kayıptır. Yüzlerce böyle insanımız var".
Saadet Zeynalova, yıllar sonra Hocalı'ya dönüşün kendisi için hem hüzünlü hem de gurur verici bir his olduğunu belirtti. O, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in 15 Ekim 2023 tarihinde Hocalı şehrinde Devlet Bayrağı'nın göndere çekilmesini gururla hatırladığını vurguladı.
Hatırlatmak gerekir ki, Hocalı şehri 2023 yılı Eylül ayının 19-20'sinde Azerbaycan Ordusu'nun Karabağ'da gerçekleştirdiği lokal nitelikli antiterör tedbirleri sonucunda ayrılıkçılardan temizlenmiştir. Halihazırda şehirde restorasyon ve yeniden yapılanma çalışmaları yürütülmektedir.
