Dün – 5 Mart'ta İran İslam Cumhuriyeti tarafından Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti topraklarına karşı insansız hava araçları (İHA) ile gerçekleştirilen dron saldırısı, Azerbaycan'ın devlet egemenliğine ve ulusal güvenliğine karşı açık bir provokasyon olarak değerlendirilmektedir. Güvenlik Konseyi'nin bu konuda yapılan toplantısında Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın İlham Aliyev, olayı şiddetle kınayarak bunu Azerbaycan devletine karşı bir “terör eylemi” olarak nitelendirmiş ve sorumluluğun tamamen İran İslam Cumhuriyeti'ne ait olduğunu beyan etmiştir.
İran topraklarından fırlatılan insansız hava araçlarının Nahçıvan Uluslararası Havalimanı terminal binasına ve yerleşim yerindeki okulun yakınına isabet ettiği, bunun sonucunda sivil kişilerin yaralandığı ve altyapıya önemli ölçüde zarar verildiği bir gerçek olarak kaydedilmiştir. Bu durum, devletlerin egemenliği ve toprak bütünlüğü, sivil nesnelerin korunması ve güç kullanımının yasaklanması ilkeleri gibi birkaç önemli uluslararası hukuk normunun ihlal edildiğini göstermektedir.
Dikkat çekici noktalardan biri, sivil altyapıya yönelik dron saldırısının askeri zorunlulukla açıklanamayacağı ve uluslararası hukukun temel gerekliliklerine aykırı olduğudur. Bu tür adımlar, bölgede sürdürülebilir barış ve işbirliği ortamının oluştuğu hassas bir dönemde güvenlik ortamını ciddi şekilde sarsmakta ve gerilimin artmasına hizmet etmektedir.
Azerbaycan'ın iyi komşuluk politikası ve siyasi sorumluluk üzerinden sergilediği ilkeli duruşuna karşılık İran tarafından gösterilen bu davranış daha da vahim görünmektedir. Ülkemiz uzun yıllardır bölgede istikrar ve karşılıklı saygı ilkelerine dayalı bir siyaset yürütmektedir. Resmi Bakü defalarca Azerbaycan topraklarının hiçbir zaman komşu devletlere karşı kullanılmadığını ve kullanılmayacağını beyan etmiştir. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev de Güvenlik Konseyi toplantısında özellikle vurgulamıştır ki, Azerbaycan hiçbir zaman İran aleyhine herhangi bir operasyonda yer almamıştır ve böyle bir niyeti de yoktur.
Hatta son dönemde İran yönetiminde yaşanan trajik olaylar sırasında Azerbaycan yönetimi insani ve manevi desteğini sergilemiş, ülkemizin lideri İran'ın yüce liderinin ölümüyle ilgili derhal başsağlığı dileyerek diplomatik bir örnek teşkil etmiştir. Bu bağlamda Nahçıvan'da sivil hedeflerin hedef alınması sadece siyasi bir provokasyon değil, aynı zamanda komşuluk ilişkilerine karşı açık bir saygısızlık ve riyakarlık örneği olarak değerlendirilmektedir.
Sivil vatandaşların kullandığı havalimanına dron saldırısı düzenlenmesi fiilen terör niteliğinde bir eylemdir ve olay sadece askeri bir olay değil, aynı zamanda doğrudan devlet güvenliğine yönelik ciddi bir tehdittir. Şöyle ki, öncelikle hedef sivil altyapıdır, ikincisi, saldırı siyasi amaçla korku ve istikrarsızlık yaratmaya yöneliktir ve nihayetinde sivil kişilerin hayatı tehlikeye girmiştir.
Sayısı on milyonlarla ifade edilen Azerbaycanlıların yaşadığı İran'da uzun yıllardır dil hakları kısıtlanmakta, milli-kültürel faaliyetlerine engeller çıkarılmakta, aktivistler takip edilmekte ve tutuklanmaktadır. Böyle bir siyaset zemininde Nahçıvan'a yönelik dron saldırısı, aynı zamanda bölgedeki Azerbaycanlılara karşı uygulanan sistematik baskı politikasının bir başka tezahürü olarak değerlendirilmektedir.
Uluslararası hukuka göre, her devlet kendi toprak bütünlüğünü ve vatandaşlarının güvenliğini korumak için yeterli karşılık verme tedbirleri alma hakkına sahiptir. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev de Azerbaycan Silahlı Kuvvetlerine ilgili hazırlık talimatları verdiğini ve bu provokasyonun cevapsız kalmayacağını belirtmiştir. Devletimizin başkanı, Azerbaycan'ın konumunu açıkça ifade ederek, devlet egemenliğinin kesinlikle korunacağını, sivil vatandaşların güvenliğinin sağlanacağını, bölgede istikrarı bozan eylemlere anında yeterli karşılık verileceğini beyan etmiş, meydana gelen olay nedeniyle İran yönetiminin özür dilemesi gerektiğini bildirmiştir.
Belirtmek gerekir ki, terör olayı geniş uluslararası yankı uyandırmıştır. Dost ve kardeş devletler, bir dizi diğer Avrupa ve bölge ülkeleri, Rusya ve hatta Ermenistan da dahil olmak üzere tüm komşularımız, Arap devletleri, bu terör eylemini şiddetle kınayan tutumlarını diplomatik yollarla beyan etmişlerdir.
Tüm bunları göz önünde bulundurarak, umut ediyorum ki, son yıllarda elde ettiğimiz muhteşem başarı tarihi, 44 günlük Vatan Savaşı'nda kazandığımız şanlı Zafer, ülkemizin uluslararası alanda artan siyasi ve ekonomik gücü, Azerbaycan'a karşı provokasyon yapan güçlere ibret olacaktır.
Şunu da hatırlatmak yerinde olacaktır ki, Nahçıvan'a yönelik dron saldırısına karşılık olarak Azerbaycan tarafından acil bir şekilde siyasi, diplomatik, hukuki ve askeri düzeyde kapsamlı tedbirler hayata geçirilmiştir. Dışişleri Bakanlığı olayla ilgili resmi bir açıklama yayınlayarak saldırıyı şiddetle kınamış ve İran tarafına resmi protesto notası sunmuştur. Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri muharebe hazırlık durumuna getirilmiş, hava savunma sistemleri güçlendirilmiş, ülkenin güvenlik altyapısı için ek tedbirler planı hazırlanmıştır.
Olayla ilgili olarak Azerbaycan'ın kolluk kuvvetleri tarafından saldırının organizatörlerinin ve faillerinin belirlenmesi, uluslararası hukuk normlarının ihlalinin hukuki değerlendirilmesi ve gelecekte uluslararası mahkemelere başvuru için hukuki bir temel oluşturulması amacıyla terör ve savaş suçu belirtileri üzerine ceza davası açılmıştır.
Bu adımlar bir yandan devlet egemenliğinin savunulmasına yönelikken, diğer yandan uluslararası hukukun ihlaline karşı hukuki ve diplomatik mekanizmaların devreye sokulmasını öngörmektedir.
Ali Hüseynli
Milli Meclis Milletvekili
