Azerbaycan'da binlerce konut hala resmi belgelerin dışında kalmaktadır. Bu durum sadece vatandaşlar için değil, devlet için de ciddi sorunlar yaratmaktadır. Zira, belgesiz ev sahipleri mülklerini hukuki açıdan resmileştirememekte, ipotek ve banka hizmetlerinden yararlanamamakta, alım-satım, bağış ve miras işlemlerini yasal yollarla gerçekleştirememektedirler. Aynı zamanda, bu tür mülklerin dolaşım dışında kalması vergi ve belediye gelirlerinin azalmasına da yol açmaktadır.
İşte bu zeminde, Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in kararnamesiyle 2026 yılının “Şehircilik ve Mimarlık Yılı” ilan edilmesi, evlerin belgelendirilmesi sorununun çözümü yönünde yeni bir aşamanın başlayabileceği yönündeki tartışmaları güçlendirmiştir. Kamuoyu ve uzmanlar, bu kararın yıllardır birikmiş sorunların ortadan kaldırılmasına, özellikle de belgesiz konutların hukuki statüsünün belirlenmesine ivme kazandırıp kazandırmayacağını merakla takip etmektedir.
Modern.az'a yaptığı açıklamada, Milli Meclis Ekonomi Politikası, Sanayi ve Girişimcilik Komitesi Başkan Yardımcısı Azer Badamov, Cumhurbaşkanı'nın kararnamesiyle 2026 yılının “Şehircilik ve Mimarlık Yılı” ilan edilmesiyle bağlantılı olarak, belgesiz evlerin belgelendirilmesi meselesinde yaklaşımların değişmesinin beklendiğini belirtmiştir:
“Bugün Bakü ve Bakü çevresi kasabalarda, ayrıca bölgelerde yüz binlerce belgesiz ev bulunmaktadır. Bu durum, vatandaşların yaşadıkları evler üzerindeki mülkiyet haklarını kullanmalarında, vergilerin toplanmasında ve ikamet ettikleri yere kayıt yaptırmalarında zorluklar yaratmaktadır. Bu açıdan, belgesiz evlerin belgelendirilmesi meselesi her zaman günceldir ve “Şehircilik ve Mimarlık Yılı” çerçevesinde ilgili adımların atılması mümkündür. Belgesiz evlere af çıkarılması için öncelikle bu evlerin bulunduğu alanların analizi ve denetimi yapılmalıdır. Zira, tehlikeli bölgelerde, koruma alanlarında yer alan evlerin belgelendirilmesini imkansız buluyorum. Çünkü her stratejik altyapının koruma bölgesi kanunla belirlenmiştir ve bu alanlarda yer alan evler hem ev sahipleri için tehlike arz etmekte hem de ilgili altyapıya hizmet vermeyi zorlaştırmaktadır”.
Komite başkan yardımcısı, durumla ilgili yeni kararların alınmasının kaçınılmaz olduğunu vurgulamıştır:
“Ancak tehlikeli sayılmayan ve amaca uygun olmayan arazilerde inşa edilen evler belgelendirilmelidir. Bu konuyu Milli Meclis toplantılarında gündeme getirdik ve yine genel bir sorun olarak gündeme getirilecektir”.
Milli Meclis Ekonomi Politikası, Sanayi ve Girişimcilik Komitesi'nin diğer bir üyesi Müşfik Caferov, 2026 yılında belgesiz evlerle ilgili kararın hızlanacağını düşünmektedir. Kendisi, belgesiz evlerin çoğunluğunun 1990'lı yılların sonları ve 2000'li yılların sonlarında inşa edildiğini hatırlatmıştır:
“Yapıların büyük bir kısmı, yerleşim için öngörülmeyen tarım arazilerinde, mühendislik-iletişim hatları üzerinde veya planlanmamış bölgelerde inşa edilmiştir. İşte bu nedenle binlerce aile yıllardır hukuki belgeler olmadan evlerinde yaşamak zorunda kalmaktadır”.
Parlamenter, tartışılan emlak affının uygulanması halinde, belirli kriterleri karşılayan bazı evlere hukuki statü verilebileceğini ve sakinlerin mülkiyet belgeleriyle temin edilebileceğini belirtmiştir:
“Eğer emlak affı hayata geçirilirse, vatandaşlar evlerini resmileştirebilecek, ipotek ve banka hizmetlerinden yararlanabilecek, mülklerini alım-satım ve miras yoluyla yasal şekilde devredebilme imkanına sahip olacaklardır. Ayrıca, bu adım gayrimenkul piyasasında şeffaflığın artmasına, şehircilik sürecinin daha planlı yürütülmesine ve vergi gelirlerinin genişlemesine olumlu etki edecektir”.
Milli Meclis Ekonomi Politikası, Sanayi ve Girişimcilik Komitesi'nin diğer bir üyesi Aydın Hüseynov, 2026 yılının “Şehircilik ve Mimarlık Yılı” ilan edilmesinin tesadüfi olmadığını belirtmiştir:
“Çünkü Bakü'de düzenlenen uluslararası etkinlikler tüm ülkeler için yüksek seviyede organize edilmekte ve aynı zamanda sonuç odaklı olmaktadır. Ülkemizde şehircilik alanında yapılan çalışmalar oldukça takdire şayandır. Bakü şehrinin tarihi anıtları, önceki tarihi çehresi ile birlikte yeni inşa edilen binalar ve modern şehircilik unsurlarının bulunması sonucunda Bakü, Hazar'ın incisi sayılmaktadır. Karabağ ve Doğu Zengilan'da kurulan şehirler, köyler, kasabalar çok modern bir şekilde inşa edilmektedir. Akıllı köy projeleri de uygulanmakta, yeşil enerjiye geçiş sağlanmaktadır. “Şehircilik ve Mimarlık Yılı” ile bağlantılı olarak da büyük etkinlikler düzenlenecek, yeni örnekler ve standartlar belirlenecektir”.
Parlamenter, belgesiz evlerle ilgili meseleye ise şöyle değinmiştir:
“Belgesiz evlerin varlığı birçok zorluğu beraberinde getirir. Evler belgeli olduğunda vatandaş, mülkünü ipotek gösterip bankadan kredi çekerek iş kurabilir veya herhangi bir faaliyet alanıyla meşgul olabilir. Aynı zamanda bu durumda bütçe yükümlülüğü doğar, vergi öderler. Her iki anlamda da belgesiz evlerin olması olumsuz etkisini göstermektedir. Sorunun ortadan kaldırılması için konut dışı alanlarla ilgili mesele çözüm bulmak üzeredir. Konut alanlarıyla ilgili olarak ise, toprakların kategorileri tam olarak belirlendikten sonra adım atılabileceğini düşünüyorum. Çünkü bu tür evler ya konut için değil, tarım için öngörülen araziler üzerinde ya da ayrı ayrı devlet kurumlarının arazilerinde bulunmaktadır. Bu nedenle, toprağın kategorisi belirlendikten sonra bu evlerin belgelendirilmesinin çok önemli olduğunu düşünüyorum. Bu, vatandaşların rahatlığını, mülkiyet hakkını sağlayan bir mesele olabilir ve bu meselenin kendi çözümünü bulacağına eminim”.
Milletvekili, bu konuda seçmenlerinden de başvurular geldiğini belirtmiştir:
“Elbette, seçmenlerimiz bize başvurmaktadır. Biz de ilgili usulde meselenin çözümü için kendi tekliflerimizi sunmaktayız. Umuyorum ki, ilgili devlet kurumu bir eylem planı hazırlayacak ve mesele olumlu bir çözüme kavuşacaktır. Şunu da belirtmeliyim ki, evlerin tapuları olmadığı takdirde, sakinler kamu hizmetlerinden yararlanamamaktadır. Belgesiz de olsa, insanlar aileleriyle bu evlerde yaşamakta ve ev belgesiz olduğu için gaz verilmemektedir. Bu da bir sorundur. Meselenin çözüme kavuşması vatandaşlarımız için çok elverişli olacaktır”.
