1990 yılı 20 Ocak'ta Sovyet ordusunun Bakü'ye girmesi, Azerbaycan tarihinin en trajik sayfalarından birine dönüştü. Sivil halka karşı uygulanan orantısız güç, 131 kişinin ölümü, 744 kişinin yaralanması ve 841 kişinin yasa dışı tutuklanmasıyla sonuçlandı. Bu kanlı operasyonun arkasındaki temel siyasi ve askeri figürlerin sonraki kaderi ise yıllardır toplumun ilgi alanındadır.
Modern.az 20 Ocak faciasının organizatörlerinin akıbetini sunuyor:
Mihail Gorbaçov
SSCB'nin son başkanı olan Gorbaçov, 20 Ocak kararının verildiği dönemde en üst siyasi sorumluluğu taşıyan kişiydi. Onun talimatıyla olağanüstü hal ilan edildi ve Kızıl Ordu Bakü'ye girdi. Gorbaçov sonraki yıllarda bu kararın “gerekli” olduğunu iddia etse de, ne Azerbaycan toplumundan ne de uluslararası camiadan özür diledi. SSCB dağıldıktan sonra siyasi etkisini yitirdi, ancak 20 Ocak ile ilgili hukuki veya siyasi sorumluluk taşımadı. Gorbaçov 30 Ağustos 2022'de 91 yaşında vefat etti.
Dmitri Yazov
O zamanlar SSCB'nin savunma bakanı olan Mareşal Dmitri Yazov, Bakü'ye asker sevk edilmesinin doğrudan askeri uygulayıcılarından biriydi. 20 Ocak operasyonunda ordunun faaliyetlerine liderlik eden temel figür olarak tanınır. 1991 yılında Moskova'da meydana gelen Ağustos darbe girişimine katıldığı için tutuklansa da, sonradan affedildi. Yazov 25 Şubat 2020'de 95 yaşında Rusya'da vefat etti.
Vadim Bakatin
O dönemde SSCB'nin içişleri bakanı olan Bakatin, Bakü'de uygulanan güç yapılarının faaliyetlerinde rol oynayan siyasi figürlerden biriydi. Diğer Sovyet liderlerinden farklı olarak, Bakatin sonradan 20 Ocak olaylarından dolayı pişmanlık ifade eden nadir kişilerden sayılır. O, bu operasyonu Sovyet liderliğinin büyük bir hatası olarak değerlendirmişti. SSCB dağıldıktan sonra siyasetten uzaklaştı ve 31 Temmuz 2022'de 84 yaşında vefat etti.
Viktor Karpuhin
KGB'nin “Alfa” özel kuvvetler birliğinin komutanı olan Karpuhin, Bakü'de gerçekleştirilen özel operasyonlara katıldı. Onun liderlik ettiği kuvvetler, sivil halk üzerine uygulanan sert güç mekanizmasının temel unsurlarından biriydi. Sonraki yıllarda Rusya'da yaşadı ve 2003 yılında vefat etti.
Yevgeni Primakov
O dönemde SSCB Yüksek Sovyeti'nin başkanı ve nüfuzlu siyasi figür olan Primakov, merkezi yönetimin pozisyonunu savunanlardandı. 20 Ocak olayları sırasında Moskova'nın siyasi çizgisini haklı çıkarmaya çalıştı. Sonradan Rusya Federasyonu'nda başbakan ve dışişleri bakanı görevlerine yükseldi. 26 Haziran 2015'te vefat etti.
Andrey Girenko
SSCB Komünist Partisi Merkez Komitesi sekreteri Andrey Girenko, 20 Ocak kararının alınmasında yer alan parti fonksiyonerlerinden biri olarak tanınır. Adı, olaya siyasi destek veren kişiler arasında anılır. O, 28 Aralık 2017'de 81 yaşında vefat etti.
Vladimir Lyaşenko
SSCB askeri-siyasi liderliğinde yer alan Lyaşenko, Bakü operasyonuyla ilgili kararların uygulanmasında yer alan figürlerden biriydi. Vladimir Lyaşenko o zaman Hazar Askeri Donanması'nın komutanıydı. Lyaşenko 1994 yılında Moskova'da vefat etti.
Aleksandr Lebed
O, facia sırasında SSCB Hava İndirme Kuvvetleri'nin 106. tümen komutanı olarak Bakü'ye sevk edilen kuvvetlerin bir kısmına liderlik etti. Sonraki yıllarda verdiği açıklamalarda ve anılarında sivil halka güç uygulanmasıyla ilgili çelişkili bilgiler verdi. Lebed 28 Nisan 2002'de 52 yaşında Rusya'da meydana gelen helikopter kazasında hayatını kaybetti.
