Dünyada özel dedektif (private investigator) faaliyeti gerçek bir pratiktir ve birçok ülkede kanunla düzenlenmekte veya pratik olarak işlemektedir.
Modern.az yabancı basına atıfta bulunarak haber veriyor ki, Avusturya, Belçika, Fransa, Almanya ve İskandinav ülkelerinde özel dedektifler özel lisans ve devlet izni temelinde çalışmakta ve onlara mesleki gereklilikler getirilmektedir - örneğin, tecrübe, eğitim, sabıka kaydının olmaması gibi şartlar bulunmaktadır.
Letonya'da özel dedektiflik faaliyeti uzun yıllardır kanunla düzenlenmekte ve dedektiflik hizmetleri hem kişisel hem de suç olayları için yaygın olarak kullanılmaktadır. ABD'de ise özel dedektifler eyalet düzeyinde lisanslandırılmaktadır; esasen eyalet kanunlarına uygun kayıt ve izin talep edilmektedir.
Diğer yandan, bazı ülkelerde kanunla tamamen yasaklanmış veya gayri resmi faaliyet formundadır. Örneğin, Çin'de klasik anlamda özel dedektiflik mesleği resmi olarak tanınmamakta ve yasal bir çerçevesi bulunmamaktadır.
Türkiye'de özel bir kanun yoktur ve özel dedektiflik faaliyeti hukuki bir boşlukta faaliyet göstermektedir - dedektif olarak faaliyet için ayrıca lisans ve resmi düzenleme mevcut değildir. Peki Azerbaycan'da durum nasıl?
“Azerbaycan'da böyle bir hizmet mevcut değildir. Gerek hukuki, gerekse fiili olarak bu faaliyet gözlemlenmemektedir.”
Bu sözleri Modern.az-a yaptığı açıklamada hukukçu Ekrem Hasanov söyledi.
O, özel dedektiflik ajanslarının faaliyetlerinin Azerbaycan mevzuatına aykırı olduğunu belirtti:
“Bu konuda “Bilgi, Bilgilendirme ve Bilginin Korunması Hakkında" Kanun'da, Ceza ve Medeni Kanunlar'da, "Kişisel Veriler Hakkında" Kanun'da yasaklar bulunmaktadır. Yani doğrudan “dedektif” kelimesi belirtilerek yasaklanması hakkında yazılmasa da kişisel verilerin gizli tutulması ilkesi bu hizmeti reddetmektedir. En önemlisi, bu Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasası'nın 32. maddesinde (Kişisel dokunulmazlık hakkı) belirtilmiştir.”
Hukukçu, Azerbaycan'da İçişleri Bakanlığı'nın faaliyetlerinin de özel dedektiflik ajanslarının faaliyetlerine ihtiyaç kalmadığını gösterdiğini belirtti:
“Böyle ihtimallerin önüne geçen doğrudan bir kurum olarak etkin hizmet vermektedir. Ülkede böyle bir hizmet, o cümleden “otorite” ve buna benzer bir konum edinmek de kabul edilemezdir.”
E. Hasanov, insan hakları üzerine uluslararası sözleşmelerin de dedektifliğe aykırı olduğunu belirtti.
