2019 yılında alkollü içki üretimi ve satışına ilişkin lisans gerekliliğinin kaldırılması, ülkede içki pazarında yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendirilmektedir. Bu karardan sonra izin alma süreci oldukça basitleşmiş, pazara giriş daha erişilebilir hale gelmiştir. Sonuç olarak hem üreticilerin hem de satış noktalarının sayısı artmış, ürün çeşitliliği ise genişlemiştir.
Bununla birlikte, son yıllarda pazarda kalite meselesi de daha fazla tartışılmaktadır. İzin mekanizmalarının kolaylaşması zemininde kaliteli ve sahte olmayan içki bulmanın belirli ölçüde zorlaştığı belirtilmektedir. Tüketiciler arasında ürünün menşei, güvenliği ve standartlara uygunluğu ile ilgili endişelere de rastlanmaktadır.
Modern.az'a yaptığı açıklamada, Özgür Tüketiciler Kamu Birliği Başkanı Eyyub Hüseynov, “Özgür Tüketiciler” Kamu Birliği'nin (AİİB) alkollü içkilerin minimum fiyatının belirlenmesine dair hükümetin kararıyla aynı fikirde olmadığını belirtmiştir.
“Bilindiği üzere, 2025 yılının Ekim ayında Ekonomi Bakanlığı tarafından ambalaj hacmine uygun olarak, yerli ve ithal meyve dışı votkaların perakende satışının minimum fiyatları onaylanmış ve bu karar geçen yılın Kasım ayının 24'ünden itibaren yürürlüğe girmiştir. Kararla onaylanan minimum satış fiyatları yalnızca perakende satışa uygulanmıştır. Yani kararın üretim tesisleriyle bir ilgisi yoktur.”
Başkan ayrıca, kararın yürürlüğe girmesinden bu yana geçen bir aylık süre içinde, tüketicilerden AİİB'e ulaşan bilgiler ve araştırmaların gösterdiğine göre, üreticiler için minimum satış fiyatı uygulanmadığından, bazı üreticiler tarafından yine de ticaret ağlarına, düğün salonlarına, halka açık yiyecek-içecek işletmelerine hatta maliyet fiyatının altında kalitesiz votka ürünleri teklif edilmektedir:
“2026 yılından itibaren üretimde 1 litre votka için 5,0 manat özel tüketim vergisi belirlenmiştir. Demek ki, üretilen 1 litrelik ambalajdaki votkanın 5,0 manatı özel tüketim vergisi ve 1,20 - 1,50 manatı ise KDV'yi oluşturacaktır. Yani, ortalama olarak 6,20-6,50 manatını yalnızca vergi oluşturmaktadır. Ürünün maliyet fiyatı, üretim giderleri, karlılık yüzdesi dikkate alındığında, 1 litrelik ambalajlı votkanın üreticiler tarafından minimum satış fiyatı 14,0 manata yakın olmalıdır. Ancak AİİB'e tüketiciler tarafından verilen bilgi, bu hesaplamalara aldırış etmeyen bazı üreticiler tarafından bölgelerde 6,0 - 7,50 manat fiyatlarla 1 litrelik ambalajlı votka teklif edildiğini göstermektedir. Doğal olarak, bu tür ürünlerin kaynağı ve menşei belli olmadığı için kaliteleri de şüphe altında olacaktır.”
E. Hüseynov'un sözlerine göre, karar yürürlüğe girene kadar tüketiciler perakende satıştan ucuz votka alarak fiyatta tasarruf edip yalnızca kalitede kaybediyorlarsa, karardan sonra tüketiciler hem fiyatta hem de kalitede kayba uğramakta ve bu durum tüketicilerde doğal olarak memnuniyetsizliğe neden olmaktadır:
“Tüketici haklarını koruyan, uluslararası tüketici kuruluşu - Consumers International (CI) üyesi olarak, anavatanımız Azerbaycan'ı dünyanın çok sayıda ülkesinde temsil ve tanıtımını yapan bir sivil toplum örneği olarak bu kararla aynı fikirde değiliz. Şunu da belirtelim ki, ülkemizde 2016 yılından itibaren alkollü içkilerin üretimi, satışı ve ithalatı ile ilgili özel izinlerin (lisansların) gerekliliği tamamen ortadan kaldırılmıştır.”
Başkan aynı zamanda, lisanslar kaldırılana kadar ülkede şarap üretimiyle 19 işletme, votka üretimiyle ise 8 işletmenin faaliyet gösterdiğini hatırlatmıştır:
“Lisanslar kaldırıldığından bu yana bugüne kadar ülkede yalnızca bir yeni şarapçılık işletmesi – “Şirvan Şarapları” MMC (Meyseri) kurulmuştur; votka üreticilerinin sayısı ise artık 90'a yaklaşmıştır. Bundan sonra ilgili kontrol şemasının olmaması sonucunda ülkeye ucuz ve düşük kalitede votka ürünlerinin ithalatı keskin bir şekilde artmış, alıcıların bilgisizliği ve geleneksel düşünceye dayanarak (ithal edilen malın daha kaliteli olması) ithal edilmiş mallar yerli üretilmiş ürünlerin satışını geçmeye başlamıştır.
Bu nedenle, haksız rekabete son verilmesi, tüketici çıkarlarının sağlanması, vergi tahsilatının artırılması ve alkollü içkiler pazarını kalitesiz votka ürünlerinden temizlemek amacıyla en azından komşu BDT ülkelerinin bu alandaki tecrübesine başvurulmasını teklif ediyorum. 2016 yılından itibaren alkollü içkilerin üretimi, satışı ve ithalatı ile ilgili özel izinlerin (lisansların) kaldırılmasından sonra devletin iş kurumları için yarattığı bu elverişli, dokunulmazlık jestini kötüye kullanıp, tüketici çıkarlarını hiçe sayarak faaliyete başlamış 90'a kadar votka üretim işletmesinde ciddi denetimler yapılsın ve hükümetin minimum fiyata dair kararı üretim işletmelerine de uygulansın!” diye E. Hüseynov belirtmiştir.
Bilgi için belirtelim ki, dünyanın tüm ülkelerinde alkollü içkilerin üretimi, ithalatı ve satışı ilgili lisanslar temelinde düzenlenmektedir.
