Azerbaycan Cumhuriyeti'nin özgürlüğü, egemenliği ve toprak bütünlüğü uğruna hayatını kaybeden, askeri operasyonla bağlantılı olarak kaybolan ve mevzuatla belirlenmiş şekilde ölmüş kabul edilen kişiler şehit sayılırlar.
Hâlihazırda aşağıda adları belirtilenler şehit statüsü taşımaktadırlar:
- 1990 yılının Ocak ayında Bakü şehrinde, Lenkeran ve Neftçala ilçelerinde trajik olaylar sonucunda hayatını kaybedenler;
- 11 Aralık 1988 tarihinde Ermenistan'ın Leninakan şehrinde kazaya uğrayan uçakta hayatını kaybeden kişiler;
- Azerbaycan Cumhuriyeti'nde 1988'den 1990 yılının Ocak ayına kadar olan dönemde Sovyet Ordusu'nun yasa dışı hareketleri veya manevraları sonucunda hayatını kaybeden vatandaşlar;
- Ermenistan ile sınır bölgelerinde ve Karabağ'da Ermeni tecavüzü, ayrıca ülkenin diğer bölgelerinde Ermeni askeri provokasyonu (saldırısı, darbesi) sonucunda hayatını kaybeden ve kaybolan sivil vatandaşlar;
- Azerbaycan Cumhuriyeti'nin toprak bütünlüğü uğruna yürütülen askeri operasyonlar sırasında hayatını kaybeden ve kaybolan askeri personel;
- Azerbaycan Cumhuriyeti'nin özgürlüğü, egemenliği ve toprak bütünlüğü ile ilgili olarak Azerbaycan Cumhuriyeti mevzuatı ile belirlenmiş diğer olaylarda, o cümleden ateşkes döneminde muharebe koşullarında bulunan askeri birliklerde veya içişleri, devlet güvenliği ve dış istihbarat organlarında, ayrıca Devlet Koruma Hizmetinde, Özel Haberleşme ve Bilgi Güvenliği Devlet Hizmetinde, Stratejik Objelerin Korunması Devlet Ajansında muharebe görevinin veya muharebe teminatı ile ilgili görevlerin yerine getirilmesi üzere hizmet vazifesinin icrası sırasında hayatını kaybeden, kaybolan ve mahkeme kararına esasen ölmüş kabul edilmiş kişiler;
- Azerbaycan Cumhuriyeti'nin devlet sınırının korunması üzere hizmet vazifelerinin icrası sırasında hayatını kaybeden veya kaybolan askeri personel.
Peki Azerbaycan'da şehit ailesinin hangi imtiyaz ve sosyal güvence hakları var?
Modern.az'ın Çalışma ve Halkın Sosyal Korunması Bakanlığı'ndan edindiği bilgide belirtilmiştir ki, şehit ailesinin imtiyaz ve sosyal güvence hakları şunlardır:
Tek seferlik sigorta ödemesi - hayatını kaybeden askeri personelin ailelerine 11.000 manat sigorta ödemesi gerçekleştirilir (sigorta olayını teyit eden belgenin tarihi 31 Aralık 2020'den sonraya ait olduğu takdirde 1 Ocak 2022 tarihinden itibaren Çalışma ve Halkın Sosyal Korunması Bakanlığı tarafından);
Cenaze töreninin düzenlenmesi için mali yardım – şehidin ebeveynlerine (temsilcilerine) yas töreninin düzenlenmesi için 3.000 manat tutarında mali yardımın ödenmesi (Seferberlik ve Askerlik Hizmetine Çağrı Devlet Hizmeti tarafından);
Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'nın emekli maaşı (aylık) - şehit ailesine Azerbaycan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı'nın emekli maaşı (700 manat) ödenir (Çalışma ve Halkın Sosyal Korunması Bakanlığı tarafından);
Aile reisinin kaybına bağlı emekli maaşı (aylık) – şehidin emeklilik hakkı olduğunda aile üyelerine aile reisinin kaybına bağlı emekli maaşı ödenir (Çalışma ve Halkın Sosyal Korunması Bakanlığı tarafından);
Yardım (aylık) – şehidin emeklilik hakkı olmadığında aile reisinin kaybına bağlı olarak her bir aile üyesi 140 manat tutarında yardım alır (Çalışma ve Halkın Sosyal Korunması Bakanlığı tarafından);
Konut teminatı – 1 Ocak 2023 tarihine kadar yerel yürütme makamlarında yaşam alanına ihtiyacı olanlar kapsamında kayda alınmış şehit ailesi üyelerinin konut veya müstakil ev ile temin edilmesi Çalışma ve Halkın Sosyal Korunması Bakanlığı tarafından yürütülür.
Psikolojik destek - Şehit ailesi üyelerine savaş sonrası dönemde ilk teşhis yapıldıktan sonra bireysel ve grup danışmanlıkları, aile terapileri gibi psikolojik yöntemler kullanılarak psikolojik destek sağlanır (Çalışma ve Halkın Sosyal Korunması Bakanlığı tarafından);
Sanatoryum-kaplıca tedavisi - şehit aile üyeleri yılda bir defadan fazla olmamak üzere sanatoryum-kaplıca sevkleri (yollayışları) ile (çalışanlar - Azerbaycan Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu'nun 15 Eylül 1998 tarihli 189 numaralı Kararı ile onaylanmış “Zorunlu devlet sosyal sigortası ödemelerinin ve geçici iş göremezlik durumundaki çalışanlara sigorta ettirenin kaynakları hesabına ödenen yardımın hesaplanması ve ödenmesi hakkında Yönetmelik”in 135. maddesine uygun olarak Azerbaycan Sendikalar Konfederasyonu tarafından işverenlere sunulan sevklerle (yollayışlarla) iş yerinden, çalışmayanlar - Azerbaycan Cumhuriyeti Çalışma ve Halkın Sosyal Korunması Bakanlığı'na bağlı Sosyal Hizmetler Ajansı'nın yerel birimleri ve “DOST” merkezleri tarafından sıra esasına göre temin edilirler (tıbbi kuruluşların sevkleriyle ülke sınırları dahilinde, gidiş-geliş masrafları dahil). Aynı zamanda sanatoryum-kaplıca sevki (yollayışı) almak için sıraya alınmış 18 yaş altı çocuklar refakatçi ile birlikte sanatoryum-kaplıca sevki (yollayışı) ile temin edilirler.
Eğitim - şehit çocukları eğitim ücretini ödemekten muaf tutulurlar (Bilim ve Eğitim Bakanlığı tarafından);
Kendi kendine istihdamın düzenlenmesi - Şehit ailesi üyelerinin kendi kendine istihdam programına en kısa zamanda sıradışı olarak dahil edilmesi sağlanır ve program çerçevesinde küçük aile işletmeleri ve müesseseleri kurmaları için onlara mal ve malzeme şeklinde aktifler sunulur;
Ücretli kamu işleri - Şehit ailesi üyelerinin ücretli kamu işlerine en kısa zamanda sıradışı olarak dahil edilmesi sağlanır;
Sosyal iş yerlerinde maaşın ortak finansmanı - Şehit ailesi üyelerinin sosyal iş yerlerinde maaşın ortak finansmanı programına en kısa zamanda sıradışı olarak dahil edilmesi sağlanır;
Kotadan ek iş yerlerinin oluşturulması - Şehit ailesi üyelerinin müesseselerde iş yerlerine işe kabulü ve maaşının %100'e kadar finansmanı;
Sosyal müesseselerin ve ek iş yerlerinin oluşturulması, hedefli programların icrası - Şehit ailesi üyeleri de dahil olmak üzere hassas kategorilerden olan kişileri kapsayacak özel projelerin hayata geçirilmesi;
Ek - Şehit ailesi üyeleri için vergi, iş kanununda ve benzeri bir dizi indirim öngörülmüştür.
Belirtmek gerekir ki, 11 bin manat sigorta ödemesi ve 3 bin manat cenaze için mali yardım hariç olmak üzere, askeri ve sivil şehitlerin ailelerinin hakları eşittir.
A.Qorxmaz
