2000'li yıllardan başlayarak, İran'da her 2-3 yılda bir ciddi protesto gösterileri düzenlenmiştir. Ve bu protestoların her biri bastırılmıştır. Mevcut protestolar ise öncekilerden farklılık göstermektedir. Uzmanlar, bu kez yaşananların "devlet krizi" olduğunu düşünmektedir.
İran'a dış müdahaleler beklenmektedir. ABD lideri Donald Trump bunu açıkça belirtmiştir.
Modern.az İran'da yaşananlarla ilgili olarak Milli Meclis'in Azerbaycan-İran Parlamentlerarası Çalışma Grubu üyelerinin görüşlerini öğrenmiştir.
Milli Meclis'in Azerbaycan-İran parlamentlerarası çalışma Grubu üyesi Ceyhun Memmedov sitemize yaptığı açıklamada, İran'daki durumun oldukça karmaşık ve ağır olduğunu belirtmiştir:
“Önceki dönemlerde de benzer olaylar yaşanmıştır. Ancak bu kez yaşanan olaylar, öncekilerden daha karmaşık ve daha ağır bir süreç etkisi yaratmaktadır. Bu nedenle, şu anda tahmin yürütmenin çok zor olduğunu düşünüyorum. Bir seçenek, rejimin sarsılmayacağı, iktidarı elinde tutacağıdır. Yani, bu mitingleri de zorla bastıracaklardır. Bunu son atılan adımlardan açıkça görüyoruz. İkinci seçenek, Amerika'nın saldırıp İran'ı vurmasıdır. Bu da rejimin çökmesine yol açabilir. Ancak ABD'nin saldırısı sonucunda halkın iktidarın etrafında birleşme ihtimali de vardır ve bu da çok yüksek bir ihtimaldir. Bu nedenle, bir-iki gün içinde her şeyin tam olarak belli olacağını düşünüyorum. Yani, bu kez de İran rejiminin yaşanan olayları atlatabilmesi mümkündür. Dış müdahale olmadığı takdirde, halkı kırmak pahasına da olsa bu isyanların önüne geçmesi mümkündür. İran'ın çok güçlü bir sisteme sahip olduğunu, ordusu ve güvenlik güçlerinin varlığını unutmamalıyız. Yani İran'ı çökertmek kolay bir mesele değildir. Bu olayların yaşanması bile bölge için tehlike vaat etmektedir”.
Milletvekili, olayların bu şekilde gelişmesinin Azerbaycan için sorunlar yaratabileceğini vurgulamıştır:
“Mevcut durumda İran'da yaşayan birçok halk örgütlenmektedir. Oradaki Azerbaycanlıların örgütlenmesiyle ilgili endişem var ki, eğer bir değişiklik olursa, burada ne yaşanacak? Ortada İran'ın parçalanması ve yeni bir devletin kurulması meselesi var. Şu anda bölgede iki güçlü devlet var: İran ve Türkiye. İran'dan sonra artık Türkiye'nin de hedef haline gelme ihtimalleri çok yüksektir ve bu da bizi belirli bir anlamda endişelendirmelidir.
Bu nedenle bu sürecin hatasız geçmesini arzu ediyoruz ve değişiklik olduğu takdirde de tabii ki, Azerbaycanlıların burada, yani örgütlü olması ve aynı zamanda süreçlerden geri kalmaması çok önemlidir. İran'ın çok sayıda vekil, örgütlü güçleri var. Yani İran'da istikrarı sağlamak çok zor olacaktır. Eski sistem yeniden iktidara gelmek için ciddi bir mücadele yürütecektir. Bu anlamda, o çeşitli güçler ayrı ayrı ülkelere giderek orada aynı faaliyetlerini sürdüreceklerdir.
Hassas, tehlikeli meselenin İran'ın o vekil güçleri, yarattığı ağlar olacağını düşünüyorum. İran'a Azerbaycan'da da sempatisi az olmayan belirli güçler var. İran'ın Irak'ta, Libya'da, az da olsa Suriye'de güçleri mevcuttur. Onların yönetiminin nasıl olacağı, hangi işleri yapacakları ciddi endişe doğuran bir meseledir”.
Aynı zamanda Milli Meclis'in Bilim ve Eğitim Komitesi üyesi olan Ceyhun Memmedov, Azerbaycanlı öğrencilere olayların etkisinden bahsetmiştir:
“İran'daki öğrencilerimize de yaşananlar kendi etkisini gösterecektir. Burada birkaç önemli nokta var. Onların birkaçı ile ilgili burada araştırmalar devam ediyor. Onların buraya dönmesinde belirli sorunlar olacağı gibi, İran'da kalması da sorunlar yaratacaktır. Tabii ki devletimiz ilgili gerekli adımları atacaktır. Ancak öğrencilerin de, orada yaşayan vatandaşlarımızın da sayısı az değildir. Onların hangi adımı atacağı, yahut Azerbaycan'a gelmeleri halinde hangi işlerle meşgul olacakları da çok önemlidir. Yani İran'da mevcut ideolojiyi tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir. Çünkü bu bir gelenektir. Burada mesele oldukça karmaşıktır”.
Milli Meclis'in Azerbaycan-İran parlamentlerarası çalışma Grubu'nun diğer bir üyesi Hikmet Babaoğlu ise, İran'da yaşanan olayların ülkenin siyasi, ideolojik ve ekonomik gerçekliklerinin bir sonucu olarak mümkün olduğunu belirtmiştir:
"Değişen ve yenilenen dünyada, yeni dünya düzeninin şekillendiği tarihi bir aşamada, tüm ülkelerde olduğu gibi, İran'da da değişiklik zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Değişiklik ve reformlar ise tarihsel olarak iki şekilde gerçekleşir: yukarıdan aşağıya doğru girişimler ve aşağıdan yukarıya doğru girişimler. Dünyanın nabzını, yeni dönemin değişen ahengini doğru tutmayı başaran devletler ve siyasetçiler, halkının ve ülkesinin çıkarlarını uzlaştırarak rasyonel kararlar verirler ve karmaşık tarihi süreçleri milli çıkarları lehine çevirmeyi başarırlar. İran'da yaşananlara sadece sosyo-ekonomik olaylar olarak yaklaşmak mümkün değildir. Bu aynı zamanda dini, ideolojik bir meseledir. İran yeniliğe mahkumdur".
İran'a dış müdahale olması halinde bunun bölgeye etkilerini ise milletvekili şöyle değerlendirmiştir:
"İran öyle bir coğrafyada yer alıyor ki, buna herhangi bir dış müdahale sadece İran'ın değişmesine neden olmayacaktır. İran'ın hem coğrafi, hem etnik iç yapısı, hem de ideolojik, dini açıdan uzun yıllardır bölgedeki devletler arasında ideolojik ilişkilerin kurulmasında kendine özgü bir rol oynamıştır. Negatif de olsa, bu sistemin dağılması belirli sorunlar yaratacak mı sorusunun cevabı da ne yazık ki evettir. Bir nevi yarım asırlık ahenk bozulacaktır. Bu hem fiziki-coğrafi, hem etnik-kültürel, hem de sosyo-ekonomik bağlamda gerçekleşebilir. Dış müdahalelerin olması mümkündür. Çünkü biz 12 günlük savaşa şahitlik etmişizdir. ABD'nin bölgeye doğrudan müdahalesi ise bana öyle geliyor ki, İran'da mevcut olan siyasi dinamiklerin davranışına bağlı olacaktır. ABD hiçbir zaman kendi sosyal tabanını sağlamadan o ülkeye müdahale etmez. Bana öyle geliyor ki, ABD şu anda belki de, zaten uzun yıllardır, İran'da onun konumunu destekleyecek sosyal bir taban oluşturmuştur. Bu süreci tam olarak tamamladıktan sonra müdahaleyi en çeşitli yollarla yapabilir. Bizim ise arzumuz şundan ibarettir ki, bu müdahale askeri yöntemlerle değil, yumuşak metotlarla gerçekleştirilsin ki, İran halkının lehine olsun".
