2025 yılının sonudur. Dünyanın bütün halkları bayram havasına girmiş durumda. Yılsonu kimisi için Yeni Yıl, kimisi için ise Hazreti İsa'nın doğuşu olarak kutlanan Noel bayramıdır. Yeni Yıl bayramı daha çok Hristiyanlar arasında bir gelenek haline gelmiştir. Aslında ise o, kadim Türklerden gelen adet ve gelenekler temelinde şekillenmiştir. Başka bir deyişle, Hristiyanlar Yeni Yıl bayramını Türklerden almışlardır.
Türklerde çam ağaçlarının süslenmesi geleneği kadim devirlerden beri mevcuttur...
Ak çam (Akçaçam) ağacı Yeryüzünün tam ortasında – Orta Asya'da yetişir.
Kadim Türkler onu hayat ağacı da adlandırırlardı. Bu ağacı bütün halılarımızda, kilimlerimizde, işlemelerimizde bir motif olarak görebilirsiniz.
Güneş Türkler için çok önemlidir. Onların inancına göre, gecelerin uzayıp gündüzlerin kısaldığı 22 Aralık'ta gece-gündüz çarpışır.
Uzun süren savaştan sonra 22 Aralık'ta gündüz geceyi mağlup ederek galip gelir.
Bu, Türklerin ak çam ağacının altında büyük şenliklerle kutladığı Güneş'in zaferi ve yeniden doğuşudur.
İşte bu sebeple 22 Aralık tarihi Türkler için çok önemlidir.
Güneş'in yeniden doğuşu hayatın yeni bir doğuşu gibi kabul edilir.
Türk toplumları bu bayramı NARDUGAN adlandırırlar (nar-güneş, dugan-doğan demektir), yani Güneş doğuşu.
Çeşitli Türk halklarına ve onların lehçelerine göre bayramın adı değişse de, onun biçimi değişmez. Örneğin: Tatarlar bu bayrama “Koyaş tuğa” (yani “Güneş doğan”), Başkurtlar ve Udmurtlar “Nardugan” veya “Mardugan”, Çuvaşlar “Nartavan” veya “Nartuken” derler.
Kadim Türkler Güneş'i geri verdiğine göre Tanrı Ülgen'e dua ederlerdi.
Duaları Tanrı'ya ulaşsın diye, ağacın altına hediyeler koyarlardı: dallarına renkli ipler bağlayarak, Tanrı'dan o yıl için dilekler dilerlerdi...
Bu bayram için evler temizlenir, güzel elbiseler giyilirdi. Ağacın etrafında şarkı okunur, kopuz çalınır, dans edilir, çeşitli eğlenceler düzenlenirdi.
Yaşlılara - dedelere, ninelere ziyarete giderlerdi. Onlarla bir araya gelip taze ve kurutulmuş meyveler, özel yemekler, tatlılar yenir, şenlenirlerdi (Noel Baba ve Kar Kızı figürleri de buradan alınmıştır).
İnançlara göre, bayram akraba ve hısım bir araya toplanarak kutlanırsa, insanların ömrü uzar, mutluluk artardı.
Ak çam ağacı yalnızca Orta Asya'da yetişir.
Araplar bu ağacı tanımazlardı. Filistin'de bu ağacın yetişmesi iklime göre mümkün değildir. Böyle bir durumda çam ağacını süsleme geleneğinin İsa'nın doğuşuyla da bir ilgisi yoktur.
Kadim Türkler ise ak çam ağacını ölümsüzlüğün sembolü olarak kabul ederlerdi.
Bazı tarihi kaynaklarda bu bayramın özellikle Türklerden Hristiyanlara geçtiği, Avrupa'ya giden Hunlardan alındığı da söylenir.
Böylelikle, bu bayramın Hazreti İsa'nın doğumuyla hiçbir alakası yoktur. Bu geleneğin Araplara çeşitli sebeplerle Mezopotamya'ya göç etmiş İslam öncesi Türklerden geçtiği, daha sonra oradan Anadolu aracılığıyla Avrupa'ya yayıldığı ve günümüze kadar gelip ulaşan Yeni Yıl bayramı olduğu sanılmaktadır. Hristiyanlar kadim Türklerden benimsedikleri Nardugan bayramının adını değiştirerek, onu Noel adıyla yeniden dünyaya sunmuşlardır.
Nardugan bayramı her yıl 22 Aralık'tan sonra gelen ilk dolunayda kutlanır.
P.S. Bu yıl kış mevsimi Azerbaycan'a 21 Aralık saat 19:03'te girmiştir. Bununla birlikte Kuzey yarımkürede kış, Güney yarımkürede yaz mevsimi başlamıştır.
Bu zaman Dünya'nın dönme ekseni Güneş istikametiyle en büyük açıyı oluşturmuş veya Güneş o gün öğle vakti ufuktan minimum yükseklikte (26⁰.2) olmuştur. O gün en kısa gündüz (gündüzün uzunluğu 9 saat 17 dakika 22 saniye) ve en uzun gece (gecenin uzunluğu 14 saat 42 dakika 38 saniye) olmuştur.
Kış mevsiminin uzunluğu 88 gün 23 saat 42 dakika 52 saniye teşkil edecektir.
Nardugan bayramınız mübarek olsun!
E.Kafarlı
