Son günlerde İran'da yaşanan olaylar fonunda Pehleviler ailesi de gündeme geldi. İran'ın 1979'da devrilen son şahı Muhammed Rıza Pehlevi'nin ABD'de yaşayan oğlu - veliaht prens Rıza Pehlevi, Tahran'da iktidara gelmek için her yolu deniyor. Ancak olaylar henüz onun istediği doğrultuda ilerlemiyor ve anlaşılan Rıza Pehlevi'nin İran'da iktidara gelme hayali de suya düşüyor.
İran konusunun ve Pehleviler ailesinin dünya basınında güncel hale gelmesi, 2003 yılında çekilen İtalyan-Alman ortak yapımı "Soraya" filmini de gündeme getirdi.
Film, devrilmiş şah Muhammed Rıza Pehlevi ve onun ikinci eşi Süreyya İsfendiyari-Bahtiyari'nin evliliğinden bahseden tarihi temelli biyografik bir sinema eseridir.
Filmin yönetmeni Ludovico Gasparini'dir. Prömiyeri 5 Ekim 2003 tarihinde gerçekleşti.
"Soraya" filminden bir kare...
3 saat 20 dakikalık iki bölümlük film, izleyiciyi 20. yüzyılın ortalarındaki monarşik İran'a götürüyor. Süreyya, eğitimli ve Avrupa'da yaşayan, kendine özgü çekici gözleri olan genç ve etkileyici bir kızdı. 1950'li yılların ortalarında şah Muhammed Rıza Pehlevi onun fotoğrafını görüp aşık olmuştu. O zamanlar sürgün hayatı yaşayan ve Pehlevilerle sorunları olan İsfendiyari-Bahtiyari ailesi affedilir ve İran'a dönmelerine izin verilir.
İsfendiyari-Bahtiyari ailesi İran'a döndükten sonra şah Süreyya ile evlenir. İran'da sakin bir hayat arzulayan Süreyya, bu evlilik sayesinde kendini sarayda ve siyasi olayların merkezinde bulur.
Bir yandan İran'da siyasi olaylar başlar, diğer yandan monarşik aile tahtın varisi olacak ve monarşinin ebedileşmesini sağlayacak bir çocuğun doğmasını bekler. Bütün bunlar ise siyasi ve saray entrikalarıyla birbirine karışır ve sonuç olarak Muhammed Rıza Pehlevi ile Süreyya'nın ayrılmasına neden olur.
Filmde Süreyya karakterini Anna Valle, şah Muhammed karakterini ise Erol Zadner canlandırdı. Stoyan Aleksiyev, Matilda May ve başkaları da bu sinema eserinde rol aldılar.
Sinema eleştirmenleri, yönetmen Ludovico Gasparini'nin monarşik çiftin saray hayatını, ülkenin iç dünyasını, tarihi ve siyasi gelişmelerin birbirine karıştığı İran'ı ekranda iyi canlandırabildiğini belirtiyorlar.
Süreyya İsfendiyari-Bahtiyari, 1951'den 1958'e kadar, 7 yıl şah Muhammed Rıza Pehlevi'nin eşi olmuştur.
Avrupa terbiyesi almış Süreyya'yı İran şahının ortanca kız kardeşi prenses Şems Londra'da keşfetmiş ve fotoğrafını kardeşine göstermişti.
O zamana kadar Muhammed Rıza şahın birinci eşi - Mısır prensesi Fevziye idi. Bu evlilikten şahın bir kızı doğmuştu. Onlar ayrıldıktan sonra tahta sahip çıkacak bir varise ihtiyaç doğmuştu.
İşte o sıralarda prenses Şems Londra'da genç Süreyya'yı görüp beğenmiş ve onun kardeşine iyi bir eş olacağını düşünmüştü.
18 yaşındaki Süreyya ailesiyle birlikte Tahran'a geldikten sonra Muhammed Rıza Pehlevi ile nişanlanmış, 12 Şubat 1951'de ise düğünleri olmuştu.
Evliliğin ilk ayları huzurlu geçse de, şah ailesi de, ülke de bir haberin beklentisi içindeydi – varis ne zaman doğacak?
Üç yıl sonra - Ekim 1954'te Süreyya'nın doktoru, hamile kalma şansının çok az olduğunu bildirir. Bu haber, varis bekleyen şah ailesini çok üzüntüye boğar.
Şah ailesi ve siyasi güçlerin baskısı yüzünden çift ayrılmak zorunda kalır. 14 Mart 1958'de onların evliliği sona erer.
Boşandıktan sonra Süreyya İsfendiyari-Bahtiyari ülkeyi terk eder ve İsviçre'ye sığınır. Ancak ayrılsalar da, eski eşi Muhammed Rıza şah Süreyya'ya maddi desteği kesmez ve o, Avrupa'da lüks içinde yaşar.
1979 yılında İran'da İslam Devrimi'nin zafer kazanması ve Muhammed Rıza Pehlevi'nin devrilmesi, Süreyya İsfendiyari-Bahtiyari'nin de maddi durumunu olumsuz etkiler. Şöyle ki, İran'ın yeni hükümeti şahın eski eşine devletten ayrılan maddi desteği durdurur.
Devrim sonucunda vatanını terk ederek sürgüne gitmiş şah Muhammed Rıza Pehlevi 27 Temmuz 1980 tarihinde 60 yaşında Mısır'ın başkenti Kahire'de kanserden öldü.
Süreyya İsfendiyari-Bahtiyari ise eski eşinin ölümünden 21 yıl sonra - 25 Ekim 2001 tarihinde Paris'te vefat etti.
A.Qorxmaz
