İran'ın yüce lideri Ayetullah Ali Hamaney 28 Şubat'ta Tahran'da ABD-İsrail ortak hava saldırısı sonucunda öldürüldü. Hamaney 1989'dan beri İran'a liderlik ediyordu ve ölümüyle ilgili olarak ülkede yas ilan edildi.
Hamaney'in yanı sıra, İran'da yüce liderliğin diğer üyeleri de öldürüldü. 28 Şubat'ta İslam Devrim Muhafızları Ordusu (SEPAH) başkomutanı Muhammed Pakpur ve Hamaney'in danışmanı, İran Savunma Konseyi sekreteri Ali Şamhani de yok edildi.
Ayetullah Ali Hamaney'in liderliği altında İran bugün bildiğimiz hale geldi: kapalı, militarize edilmiş ve muhalefeti sert ve acımasızca bastıran bir ülke.
İranlı yetkililer, en kısa sürede ülkeye yeni bir lider seçileceğini beyan ettiler.
Peki Hamaney'in yerine kim gelecek?
Hamaney, Pakpur ve Şamhani'nin ölümlerinin resmi ilanından birkaç saat sonra, İran'ın geçici olarak Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkian, yargı sistemi başkanı ve Anayasa Muhafızlar Konseyi temsilcisinden oluşan bir konsey tarafından yönetileceği ilan edildi.
Modern.az haber veriyor ki, İran'da yeni yüce lideri 88 ruhban sınıfından oluşan Uzmanlar Meclisi seçecek.
Uzmanlar Meclisi, İran İslam Cumhuriyeti'nin yüce liderini seçen, onun eylemlerini denetleyen ve gerekirse görevinden alabilen bir Anayasal organdır.
İran anayasasına göre, halef mümkün olduğunca çabuk seçilmelidir. Ali Hamaney'in kendisi, selefi, 1979 İslam Devrimi'nin lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin vefat ettiği gün atanmıştı.
Yabancı medya kuruluşlarının bildirdiğine göre, İran'ın ABD ve İsrail tarafından saldırılara maruz kalmaya devam ettiği bir zamanda tüm Uzmanlar Meclisi'ni hızlı bir şekilde toplamak güvenlik nedenleriyle zor olabilir.
İran İslam Cumhuriyeti Uzmanlar Meclisi'ne şu anda 95 yaşındaki Ayetullah Muhammed Ali Müvahhid-i Kirmani başkanlık ediyor..
Hamaney resmi olarak olası halefinin adını açıklamadığı için onun yerini kimin alacağı belli değil.
Yabancı uzmanlar ve analistler beş olası adayın adını açıkladı.
Birinci aday Ali Hamaney'in ikinci oğlu, 56 yaşındaki Mücteba Hamaney - Mücteba'nın babasının sağlığında bile önemli bir etkiye sahip olduğu ve İslam Devrim Muhafızları Ordusu (SEPAH) ile ona bağlı “Besic” paramiliter gücüyle güçlü bağlantıları olduğu tahmin ediliyor. Ancak yerel gelenek Mücteba'ya karşıdır: iktidarın babadan oğula geçmesi Şii Müslüman ruhban sınıfı tarafından hoş karşılanmaz. Ek bir engel daha var: Mücteba ne resmi bir görevde bulunuyor ne de yüksek rütbeli bir ruhban.
İkinci olası aday 67 yaşındaki Alirıza Arafi'dir – Mücteba Hamaney'den daha az tanınan Alirıza Arafi, Hamaney'in güvenilir bir silah arkadaşı olarak kabul edilir. Halen, ülkenin yeni liderini atayacak Uzmanlar Meclisi'nin başkan yardımcısı olarak görev yapmakta ve seçim adaylarını ve parlamento tarafından kabul edilen yasaları denetleyen Muhafızlar Konseyi üyesidir. Ayrıca, İran'ın dini cemaat sistemine liderlik etmektedir. Ancak Arafi'nin siyasi etkisi azdır ve güvenlik güçleriyle yakın bir bağlantısı yoktur.
Üçüncü aday yaklaşık 60 yaşında olan Muhammed Mehdi Mirbağeri'dir. Yabancı medya kuruluşları ve analistler onu radikal bir ruhban olarak tanımlar; o da Uzmanlar Meclisi'nde temsil edilmekte ve orada ruhban sınıfının en muhafazakar kanadını temsil etmektedir. İran'ın bazı medya kuruluşlarının bildirdiğine göre, Muhammed Mehdi Mirbağeri Batı karşıtı son derece sert görüşlere sahiptir ve inananlarla kafirler arasındaki çatışmanın kaçınılmaz olduğuna inanır. O, şu anda İran'ın kuzeyindeki ana Şii kurumu olan Kum şehrindeki İslam İlimleri Akademisi'ne liderlik etmektedir.
Dördüncü aday yaklaşık 50 yaşında olan Hasan Humeyni'dir. Hasan Humeyni, İslam Cumhuriyeti'nin kurucusu Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin torunudur. Uzmanların görüşüne göre, o devlet görevlerinde çalışmamış ve bu nedenle İran'ın güvenlik güçleri veya hakim elitleri üzerinde az etkiye sahiptir. Hasan Humeyni, İran'da birçok kişiden daha az radikal bir figür olarak kabul edilir.
Son olarak, beşinci aday yaklaşık 70 yaşında olan Haşim Hüseyni Buşeri'dir7. O, Uzmanlar Meclisi ile yakın ilişkileri olan ve başkanın birinci yardımcısı olarak görev yapan yüksek rütbeli bir ruhbandır. Buşeri'nin Hamaney'e yakın olduğu söylense de, iktidarda herhangi bir yüksek görevde bulunmuyor ve SEPAH ile yakın bağlantıları olduğu bilinmiyor.
E.Kafarlı
